«Ազդակ»` Ութսունվեց Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Այնճարի Սուրբ Պօղոս Եկեղեցին Եւ Դպրոցները

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Այնճարի Սուրբ Պօղոս եկեղեցւոյ կառուցման աշխատանքները սկսան 1960-ին: Նոյն ժամանակ Ազգային Յառաջ վարժարանը բարձրագոյն նախակրթարանի եւ յետոյ ալ քոլեճի վերածուեցաւ եւ գրադարանով օժտուեցաւ: Աւանը աստիճանաբար բարգաւաճեցաւ, խամ ու խոպան հողերը բերրի արտերու ու պարտէզներու վերածուեցան եւ նորանոր ագարակներ, հաւաբուծարաններ, կաթնարաններ ու ձկնարաններ բացուեցան:

* * *

«Ազդակ» 12 ապրիլ 1961-ի թիւով եւ «Հայ կեանքը Այնճարի մէջ» խորագիրով թղթակցութեամբ կը գրէր.

Նորակառոյց եկեղեցւոյ շինութեան աշխատանքները.- Այնճարի եկեղեցւոյ շինութեան աշխատանքները ընդհատուած էին վերահաս ձմեռուան պատճառով: Հիմա գարուն է: Մօտ օրէն,  պիտի վերսկսին նոր թափով, զանոնք իրենց լրումին հասցնելու վճռակամութեամբ: Հայ ազնուազարմ ժողովուրդը, ո՛ւր որ ալ գտնուի, ի՛նչ պայմաններու տակ ալ որ ապրի, առաջին հերթին` կը կառուցանէ իր հոգեկան ու ոգեկան տաճարները, հայը հայ պահելու գերագոյն մտահոգութեամբ:

Եկեղեցիի շինութեան առաջին մասի աշխատանքները աւարտած, հիմերը լեցուած ու տասնվեց սիւները կանգնած են արդէն: Հիմա, ամբողջական շինութեան աշխատանքներուն է որ պիտի ձեռնարկենք:

Նուազուրդի գործողութիւնները վերջացած ու պայմանագրութիւնները կնքուած են Ազգային Առաջնորդարանի եւ կապալառուներուն միջեւ:

Եկեղեցին` ազգային բարերարի մը անունով, կ՛անուանուի Սուրբ Պօղոս:

Կապալառուները գործի պիտի սկսին ու 4 ամիսէն պիտի վերջացնեն ամբողջական շինութիւնը, ըստ կնքուած պայմանագրութեան: Անշուշտ` իրենք պեթոնի բաժինը միայն պիտի լրացնեն:

Գրադարանի բացում.- Տեղւոյն Ազգային «Յառաջ» վարժարանի Շրջանաւարտից միութիւնը, տարուած աշխատանքներուն շնորհիւ` ունեցաւ կոկիկ եւ մաքուր գրադարան մը: Բաւական ճոխ գրադարանին բացումը տեղի ունեցաւ 3 ապրիլ 1961-ին, երկուշաբթի, Շրջանաւարտիցի ակումբին մէջ, որ մաս կը կազմէ «Յառաջ» վարժարանին:

Սիրով ընդառաջելով եղած պաշտօնական հրաւէրներուն, թաղականութիւնը, ԼՕ Խաչի մասնաճիւղի վարչութիւնը, «Յառաջ» վարժարանի հոգաբարձութիւնը, ՀՄԸՄ-ի մասնաճիւղի վարչութիւնը եւ ուրիշ հրաւիրեալներ, ժամանակին փութացած էին ակումբ, իրենց նիւթական ու բարոյական օժանդակութիւններով` քաջալերելու համար Շրջանաւարտից միութեան նոր ձեռնարկը:

Գործադրութեան դրուեցաւ շատ կոկիկ յայտագիր մը: Բացման խօսքը ըրաւ Ս. Շէրպէթճեան: Արտասանեց Վերգինէ Այնթապեան, Սիլվա Կապուտիկեանի «Խօսք իմ որդուն»-ը: Մեներգեց Մատթա Հապէշեան: Արտասանեց Մարի Պագալեան` Սիամանթոյի «Ներբողական»-ը: Խօսեցան` Ե. Պօյաճեան, Ն. Պիտանեան եւ  Պ. Սնապեան: Խօսողները դրուատիքը ըրին հայ գրականութեան եւ հայ գիրքին: Մասնաւորաբար շեշտը դրին այն մեծ իրողութեան վրայ, թէ մարդիկն են մահկանացու, գրքերն են անմահ: Ու թելադրեցին նորահաս սերունդի ներկայացուցիչներուն, որ իրենց աչքի լոյսին պէս պահեն ու պահպանեն հայ գիրքը: Ծափեր խլեցին թէ՛ խօսողները, թէ՛ արտասանողները, թէ՛ երգողը, ի նշան գնահատանքի: Երեւոյթը յուսադրիչ էր եւ շնորհաւորելի:

Հանդէսի լրումին` աւանդական ժապաւէնը կտրեց Մովսէս Մախուլեան, 100 լ. ոսկի նուիրելով գրադարանին: Որմէ յետոյ բացուեցաւ հանգանակութիւնը, զորս ձեռնհասօրէն վարեց Թ. Պագալեան:

Գրադարանի զարդը կը կազմէ «Հայրենիք» ամսագրի լիակատար հաւաքածոն, որ այսօր անգտանելի է, նուիրուած ամերիկահայ ազգայինի մը` Պ. Ս. Եղոյեանի կողմէ: Գրադարանը` զանազան ազգայիններէ ստացած է զանազան տեսակի գրքեր, իբրեւ նուէր:

* * *

Իսկ 25 դեկտեմբեր 1961-ի թիւով եւ «Հայ կեանքը Այնճարի մէջ» խորագիրով թղթակցութեամբ «Ազդակ» կը գրէր.

Նորակառոյց եկեղեցին.- Տեղւոյս Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ կառուցման բարդ աշխատանքները, գրեթէ իրենց լրումին հասած են: Ի պատիւ եւ ի պարծանս մեր կրօնասէր եւ եկեղեցասէր ազգայիններուն, կու գանք յայտնել, թէ եկեղեցւոյ կմախքը, իր ամբողջութեանը մէջ կերտուած է, շնորհիւ իրենց բարոյական ու նիւթական օժանդակութիւններուն:

Երկնասլաց մայր գմբէթին վրայ` կանգնա՛ծ է հայկական խաչը` քրիստոնէութեան զինանշանը, որ 2,50 մեթր բարձրութիւն ունի: Նոյնպէս զետեղուած է զանգակատան գմբէթի խաչը: Ու շանթարգելը: Եկեղեցիին երկայնքն է 32 մեթր, բարձրութիւնը` 30, լայնքը` 18:

Հայկական անգերազանցելի ոճով կառուցուած հիւասքանչ կոթող մըն է նորակերտ եկեղեցին:

Եկեղեցւոյ կմախքի կառուցման աշխատանքները միայն` արժած են 100,000 լիբանանեան ոսկիէն աւելի: Հետեւաբար, դեռ կը մնան խորաններու, պատուհաններու, դռներու, նստարաններու, ծեփի, իւղաներկի եւ սալայատակումի ամբողջական գործերը, որոնք դեռ բաւական մեծ գումարներու կը կարօտին:

Եկեղեցւոյ Շինութեան յանձնախումբը, որուն նախագահն է լիբանանահայ թեմի բարեջան առաջնորդ Խորէն արք. Բարոյեան, իր պարտաւորութիւններու լիովին գիտակ, առաջին օրէն իսկ` սրտագինս լծուեցաւ եկեղեցւոյ շինութեան վեհ գործին: Կազմակերպական աշխատանքները տենդագին յառաջ կը տարուին, այդ գործը իր կատարելութեան հասցնելու համար:

Այս նպատակով, Այնճար ժամանեցին գերաշնորհ Խորէն սրբազանն ու պետական երեսփոխան` Մովսէս Տէր Գալուստեան: Վեց օր, իրարու վրայ, եկան Այնճար: Այնճար, Ճեպէլ Մուսայի վեց գիւղերու անունով` բաժնուած է վեց թաղերու, զուտ հայաբնակ: Ամէն իրիկուն, կանչեցին մէկ թաղի Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ զաւակները, ու ձեռնարկեցին երկրորդ հանգանակութեան: Հանգանակութիւնը` որ կը շարունակուի առաջին հանգանակութեան պէս` արդիւնաւորուեցաւ:

Ազգային վարժարան.- Ազգային վարժարանը հիմնուած է «Յառաջ» օրաթերթի հանգանակած գումարներով, ու կոչուած` Ազգային «Յառաջ» վարժարան: Վերածուած է բարձրագոյն նախակրթարանի: Ունի ուսուցչական զօրաւոր կազմ: Աշակերտութեան թիւը 300-էն վեր է, մանկապարտէզով: Տնօրէնն է Արժ. Տէր Նարեկ քհնյ. Շրիգեան: Կ՛աւանդուին չորս տեսակ լեզուներ: Հայեցի դաստիարակութեան մեծապէս զարկ կը տրուի:

Վարժարանին կից` կառուցուեցան չորս նոր դասարաններ, առ ի նախատեսութիւն` ապագային որդեգրուելիք ծրագիրներու իրագործման:

***

Այնճարի մասին հետաքրքրական յօդուած մը պատրաստած է «Այգ» օրաթերթի այդ օրերու աշխատակից Շահանդուխտ, որ լոյս տեսած է 1967 օգոստոսին:

Սուրիա-Լիբանան սահմանամերձ գօտիին մէջ ինկող գիւղ մը, ամբողջութեամբ հայաբնակ: Կռնակին լեռ մը` հսկայական, լեռնաշղթայի մը շարունակութեամբ, որ լերկ է ամբողջովին: Կարծես հող ու խիճով շաղուած պատնէշ մը: Ոչ մէկ դալարիք: Ու ինչպէս ըլլայ, քանի որ ճեպելմուսացին երբ եկած է Այնճար, ստիպուած է կտրել լերան ծառերը, հանած է մինչեւ արմատէն, օգտագործելու համար ձմրան ցուրտին ու բուքին, երբ չկար վառելանիւթի ոչ մէկ միջոց ու տեսակ, նաեւ… դրամ:

1967-ի Այնճարը ուրիշ է: Ամէն կողմ դալարիք ու պարտէզ-այգիներուն ցանցը այնքան է երկարած, որ հասած է մինչեւ ստորոտը, նոյնիսկ բարձրացած դէպի կողի լեռը:

Պեքաայի մէջ իր իւրայատուկ տեղը ունի Այնճարը: Ոճ ունեցող գիւղ մը կարելի է նկատել զայն, քանի որ էապէս կը տարբերի իր դրացի գիւղերէն: Հսկայ շէնքերը չեն կազմեր այդ ոճը, ոչ ալ մասնաւոր «փլան»-ներով ծրագրուած կառոյցները: Ոճը Այնճարի, իր շատ պարզուկ տեսք մը ունենալն է: Մօտ 25 տարի առաջ, երբ շինեցին մէկ սենեակնոց բնակարանները, ու շարեցին դամբարանային ցուրտ տեսքով, արդէն իսկ մարդիկ տուին անոր դրոշմ մը, որ իր մէջ կը խտացնէր խեղճութիւն, թշուառութիւն, փառքի կորուստ եւ նաեւ… ուժ: Յոյսով ապրեցաւ Այնճար մօտ 25 տարի: Անոր հողերուն մէջ արիւնող հայ գիւղացիին մատները պահ մը իսկ չճանչցան հանգիստ: Անապատ մը լայնածիր ովասիսի վերածեց բազուկները ճեպէլմուսացիին: Ու երբ այսօր կ՛անցնիմ անոր ծառուղիներով, ու երբ կը տեսնեմ օր ըստ օրէ բարձրացող շէնքերը (այո, շէնքերը, «վիլլա»-ները) չեմ կրնար չյուզուիլ, չհրճուիլ, ու նաեւ չհպարտանալ: Բայց այնճարցին շատ սուղ վճարեց այս դիրքին հասնելու համար, որ հպարտութիւն կը պատճառէ հայ այցելուին:

Գիւղացիութիւնը զարգացած է: Ագարակներ, հաւաբուծարաններ, կաթնարաններ, ձկնարաններ: Խոպան դաշտի կտոր մը իսկ չկայ: Բոլորն ալ մշակուած: Ամերիկեան համալսարանէն շրջանաւարտ հայ գիւղատնտեսներ հոս են: Անոնք խառնուած են տգէտ, բայց փորձառութեամբ իմաստուն մշակներու ու կ՛աշխատին ծառ մը աւելի բարձրացնելու համար: Կան ագարակատէրեր, որոնք կապ կը պահեն Հոլանտայի հետ եւ նոյնիսկ կը բերեն հոլանտական կովեր, կաթնատնտեսութիւնը զարգացնելու համար: Եւ ասիկա միայն ու միայն սեփական ճիգով, հողին ու քարին մէջ եղունգ մաշեցնելով, ժամանակէն շատ կանուխ ծերանալով…

Հողի մշակութեան հետ զարգացած է նաեւ մտքի մշակումը: Պզտիկ գիւղ մը եւ երկու քոլեճ, երեք նախակրթարան, երեք մանկապարտէզ: Լսուա՞ծ բան է: Եւ ի՜նչ քոլեճներ – Ամերիկեան համալսարան մուտքի իրաւունք ունենալու մակարդակով:

Պէյրութէն բաւական հեռու դիրքի վրայ գտնուելով հանդերձ, Այնճարի բնակչութիւնը միշտ կապ պահած է մայրաքաղաքին հետ, զանազան ձեւերով: Ունի իր միութիւնները, մարզական կեանքը, մրցումները, դասախօսական հանդիպումները: Համեստ արտաքինով գիւղացիի մը մէջ կը գտնես գիտելիքներու ճոխ պաշար ու չես կրնար անտարբերութեամբ մնալ անոր հանդէպ: Եթէ Այնճար չունի «լիւքս» կեանք, եթէ անոր կը պակսին հաճոյքի վայրեր, անիկա սակայն ոչինչով կը վնասէ իր վարկին: Այնճարի ամբողջ «լիւքս»-ը Ծառաստանն է, Աղբիւրը, Ակը, յորդառատ ջուրով, զուլալ առուներու ցանցով: Հոս կարելի է գտնել արդիական իմաստով զբօսարաններ: Կիրակի օրեր մանաւանդ, դրսեցի հիւրեր կը պաշարեն այս աղբիւրը, ու կը վայելեն անոր զովութիւնը, հայկական ոճով ու երաժշտութեամբ սրճարան-ճաշարաններու մէջ:

Այնճար` 1967-ին: Ապագայի գեղեցիկ յոյսեր ներշնչող անկիւն մը Լիբանանի մէջ: Զուտ հայկական միջավայր մը, իր բարքերով, աւանդութիւններով, մշակոյթով եւ աշխատանքային կեանքով: Ժողովուրդի մը անմեղ կամքը ցոլացնող, յաւերժացումը նշող գոյութիւն մը, իրականութիւն մը: Գիւղ մը անշուք, ուր կը տրոփէ հայ սիրտը, ուր կը քրտնի հայու հպարտ ճակատը ի խնդիր յարատեւելու եւ վաղուան հայութիւնը ստեղծելու:

***

Շահանդուխտ նաեւ շահեկան տեղեկութիւններ կը փոխանցէ Սուրբ Պօղոս եկեղեցւոյ շինարարական աշխատանքներուն մասին, ըսելով, հայկական ոճով կառոյց մը, որուն ներքնամասը տակաւին կը մնայ անաւարտ: Ծեփ չկայ, որմնանկարներ չկան: Չկան նաեւ գեղակերտ ջահեր:

Արդէն իսկ շինութեան մէջ են եւ մօտ օրէն պիտի աւարտին աջ ու ահեակ խորանները, որոնց ծախսը հասաւ 4500 լիբ. ոսկիի: Նոր մկրտարանը, մարմարեայ քանդակով, պիտի շինուի քանի մը օրէն: Ատոր ծախս նախատեսուած է 4000 լ. ոսկի: Եկեղեցւոյ շինութեան յանձնախումբը ամէն ճիգ կը թափէ օր առաջ աւարտելու եկեղեցիին շինութիւնը:

Եկեղեցւոյ աջին կը գտնուի Ազգային «Յառաջ» վարժարանը, որ քոլեճի մակարդակ ունի: Դպրոցը բաց է ամառնային դասընթացքներու համար: Տնօրէնը` Ամերիկեան համալսարանէն աւարտական երիտասարդ մը, Յովհաննէս Գարագաշեան, նախակրթութիւնը ստացած է նոյն վարժարանին մէջ, «երբ ան կը գտնուէր ողբալի վիճակի մէջ»:

Աշակերտութեան թիւ 400 (երկսեռ) մանկապարտէզ` 120, քոլեճ` 80: Երկրորդական բաժին` մինչեւ 11-րդ դասարան, անգլերէն, ֆրանսերէն լեզուներու կողքին` արաբերէնի պետական ծրագիր մինչեւ Պրըվէ: «Մեր նպատակն է ամէն բանէ առաջ պատրաստել քաջ հայագէտներ, քայլ պահելով հանդերձ լիբանանեան ուսումնական ծրագրին հետ», կը յայտարարէ տնօրէնը:

«Յառաջ» քոլեճը ունի երեք մասէ բաղկացած շէնք: Նախակրթարանի բաժինը ունի սրահ մը, որ կը կոչուի «Տիգրանեան» սրահ: Զոյգ դասարաններ շինել տուած են տէր եւ տիկին Մարտիկեաններ: Երկու դասարան` բնիկ ճեպէլմուսացի տէր եւ տիկին Մովսէս Մախուլեաններ եւ երկու դասարան ալ` Ամերիկայի «Եողուն Օլուգ»-ի Հայրենակցական միութիւնը: Քոլեճի բաժինը մէկ մասով կառուցուած է «Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան նուիրատուութեամբ: Ձմրան եղանակին դասարանները կը տաքնան մազութի վառարաններով: Քոլեճի պիւտճէն տարեկան 125,000 լ. ոսկի է, որուն ծնողք կը մասնակցին որպէս կրթաթոշակ 30,000 լ. ոսկիով, մնացեալ գումարին մեծ մասն ալ կը հոգացուի դարձեալ գիւղին բնակչութենէն, բարեսիրական կազմակերպութիւններէ եւ բարեկամներէ: «Կիւլպէնկեան» հիմնարկութիւնը կ՛օժանդակէ տարեկան որոշ գումարով մը:

Շրջանաւարտներու միութիւնը օժանդակ մարմինն է «Յառաջ» քոլեճին: Մշակութային խումբերու կազմակերպումը յանձնուած է անոր: Ինչպէս` երգչախումբ, պարախումբ, թատերախումբ, գրադարանի պատասխանատուութիւն: Շրջանաւարտներու սրահին առջեւ կայ «դալար անկիւն»-ը, ուր կը խմբուին ընթերցասէրներ եւ ընկերային կեանքի կազմակերպիչներ, «հաճելին օգտակարին» միացնելու նպատակով:

***

Այնճարի Հայ աւետարանական երկրորդական վարժարանը ունի 700 երկսեռ աշակերտութիւն: Մանկապարտէզ, նախակրթարան եւ երկրորդական բաժիններով: Ծրագիր-Պետական սերթիֆիքա եւ Պրըվէ: 1968-ին մասնակցութիւն նաեւ լիբանանեան պաքալորէայի: Վարժարանի աշակերտութեան գրեթէ կէսէն աւելին գիշերօթիկ է, որոնք եկած են Լիբանանէն, Սուրիայէն, Յորդանանէն, Իրաքէն, Պարսկաստանէն, Յունաստանէն եւ Թուրքիայէն:

Հայ աւետարանական վարժարանը ունի արդիական լուսաւոր դասարաններ: Գիշերօթիկի, աղջկանց եւ մանչերու յատուկ բաժինները օժտուած են ամէն տեսակի յարմարութիւններով: Փոքր մանչերու (6 – 8 տարեկան) բնակարանը գեր-արդիական կարելի է նկատել: Ասոնց թիւը մօտ 50 է: Ամառը կը մնան 15 մանչուկներ, որոնցմէ ոմանք որբեր:

Դպրոցը ունի իր դարմանատունը, որուն բժիշկն է տոթք. Պարէտ Մինասեան: Այս դարմանատունէն կ՛օգտուին նաեւ գիւղի բնակիչները: «Շիրազ» տարեգիրքը պաշտօնաթերթն է վարժարանին:

***

Հայ կաթողիկէ համայնքը իր առանձին տեղը ունի Այնճարի մէջ: Ընդհանուր բնակչութեան թիւին հետ բաղդատած թէեւ փոքր տոկոս մը կը կազմեն, բայց եւ այնպէս ունին իրենց սեփական եկեղեցին, դպրոցը, կալուածը եւ պարտէզը:

Անարատ Յղութեան Հայ Քոյրերու միաբանութեան պատկանող Այնճարի մասնաճիւղը ունի դպրոց մը 125 աշակերտութեամբ, մանկապարտէզ-նախակրթարան բաժինով: Մանկապարտէզը` երկսեռ: Ծրագիրը` լիբանանեան սերթիֆիքա: Գեղեցիկ ու մեծ պարտէզներու մէջ շինուած տուն մը ունին Այնճարի Հայ Քոյրերը: Անոնք թիւով չորս են: Մեծաւորուհին է քոյր Եւտոքսիա Քէշիշեան: Բոլորն ալ երիտասարդ մայրապետներ:

 

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )