Օսմանեան Կալուածագրերը` Նուէր Հայ Հարսերու

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ»

Վերջերս Թուրքիոյ մէջ հոսկէ հոնկէ օրակարգի կը բերուին 1915-ի տեղահանութեան ընթացքին թալանուած հայկական ինչքերուն խնդիրը եւ թալանուած այդ կալուածներու թափուներուն (կալուածագրերուն Ա.) գաղտնի պահուած ըլլալու իրողութիւնը: Թաներ Աքչամ շատ դրական մերձեցում ունէր եւ կը պահանջէր, որ թափուները հրապարակուին ու դադրին պետական գաղտնիք նկատուելէ:

Նոյն նիւթի շուրջ յօդուած մըն ալ մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ «Թաքվիմ»-ի կայքէջին վրայ, Մեհմեթ Չեթինկիւրեչի ստորագրութեամբ: Հոս ալ թալանուած ինչքերու մասին խօսք ունի Ագտենիզ համալսարանի դասախօս փրոֆ. Իսրաֆիլ Քուրթչեպէ: Բայց այս վերջինը խնդիրին կը մօտենայ ժխտական կողմէն:

Յօդուածին մէջ կը կարդանք, որ Քուրթչեպէ յարգուած պատմաբան մըն է եւ շատ բան գիտէ հայոց մասին: Ան պատմած է, որ Հայաստանի մէջ կայացած հարսանիքներու ընթացքին հայրեր ու մայրեր իրենց հարսերուն որպէս նուէր կը յանձնեն օսմանեան շրջանի թափուներ: Ասոնք 1915-ին տեղահանութեան ենթարկուածներուն թողած կալուածներուն թափուներն են: Կը կարծուի, որ 2015 թուականին հայերը մէջտեղ պիտի հանեն այս կալուածաթուղթերը եւ իրաւունքներ պիտի պահանջեն: Գաղթողներուն ժառանգորդները պիտի ըսեն, որ իրենց ինչքերը ետ կ՛ուզեն:

Մենք մեր կողմէ դիտել տանք, որ յօդուածագիրը հոս միայն տեղահանութեան ենթարկուածներուն մասին կը խօսի, բնաւ խօսք չկայ սպաննուածներուն մասին: Այնուհանդերձ, յօդուածագիրը կը հարցնէ թէ Թուրքիա պատրա՞ստ է դիմագրաւելու հայերէ գալիք այսպիսի դիմումներ:

Հայերը կրնա՞ն արդիւնքի մը յանգիլ, եթէ յայտնուին նմանօրինակ դիմումներով: Ի՞նչ կը պատահի, եթէ վաղը հայերը գան իրենց ձեռքին մէջ ունենալով օսմանեան շրջանի թափուները եւ սկսին ետ պահանջել իրենց տուները, հողամասերը, այգիներն ու պարտէզները, կրնա՞ն զանոնք առնել այն մարդոց ձեռքէն, որոնք այս կալուածները կը գործածեն ներկայիս:

Քուրթչեպէ կը պատասխանէ, որ Թուրքիա պէտք է պատրաստուի: Գլխաւորութեամբ արտաքին գործոց նախարարութեան, պէտք է հիմնուին մարմիններ, որոնք այս խնդրով պիտի զբաղին: Պէտք է որ գործի լծենք առնուազն հայկական լոպիներու չափ ուժեղ լոպիներ: Պէտք է պատմենք, որ 1915-ին պատահածները ուրիշ բան չէին, եթէ ոչ` պարտադիր տեղափոխութիւն: Ցեղասպանութիւնը ամբողջ ժողովուրդ մը մէջտեղէն վերցնել կը նշանակէ, մենք պէտք է պատմենք, որ 1915-ին պատահարները պարզապէս փոխադարձ բախումներու պատճառով գործադրուած անխուսափելի տեղափոխութիւն էին: Եթէ ասիկա չընենք, 2015-ին մեզ կը բռնեն անպատրաստ վիճակի մէջ: Օսմանեան թափուները միշտ ի զօրու են: Ուրեմն իրաւական ճամբաները բաց են: Թէ՛ ներսը, թէ՛ դուրսը: Արդէն կան դատեր, որոնք բացուած են Թուրքիոյ եւ Ամերիկայի մէջ: 2015-ի սեմին այս դատերը հաւանաբար պիտի բազմանան:

Յօդուածագիրը կ՛եզրակացնէ` ըսելով, որ հայկական սփիւռքը կ՛ընէ հետեւեալ հաշիւը. «Մենք հազարաւոր տարիներէ ի վեր Անատոլուի մէջ կ՛ապրինք: Ոչի՛նչ մոռցած ենք: Գիտենք, թէ որտեղացի ենք: Շատ լաւ գիտենք, թէ ո՛ւր էին մեր պապերուն կալուածներն ու այգիները»:

Ուստի, եթէ Քուրթչեպէին լուսաբանութեան վրայ աւելցնենք նաեւ հայկական լոպիին պնդումները, յայտնի կը դառնայ, թէ ապագային ինչեր պիտի գան Թուրքիոյ գլխուն, կ՛ըսէ յօդուածագիրը:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )