ՄԱՄԼՈՅ ԼՍԱՐԱՆ ԹԻՒ 57. «ՍՓԻՒՌՔԸ` ԻՐ ՆՈՐԱԳՈՅՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐՈՎ» ՆԻՒԹԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑ ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Սփիւռք հասկացողութիւնը, անոր ընկալումը, ներկայիս անոր պարզած պատկերն ու դիմագրաւած զանազան հարցերը, հայրենիքի հետ կապերը, ինչպէս նաեւ սփիւռքի նորագոյն խնդիրներուն առնչուող հարուստ եւ շահեկան զեկուցումով մը հանդէս եկաւ Հայկազեան համալսարանի դասախօս Իշխան Չիֆթճեան երէկ` չորեքշաբթի, 15 յունիս 2011-ին, երեկոյեան ժամը 8:00-ին, «Ազդակ»ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ կայացած 57-րդ մամլոյ լսարանին ընթացքին:

Ձեռնարկին բացման խօսքը արտասանեց «Ազդակ»ի պատասխանատու խմբագիրներէն Ժաք Յակոբեան, որ ներկայացուց օրուան բանախօսը` յատուկ կերպով անդրադառնալով անոր ուսման եւ իբրեւ համալսարանական դասախօս տարած աշխատանքին:

Իշխան Չիֆթճեան

Ապա Իշխան Չիֆթճեան համապարփակ կերպով խօսեցաւ սփիւռքի խնդիրներուն, մարտահրաւէրներուն, հոն տիրող մտային, հոգեբանական եւ գաղափարական հասկացողութեանց մասին: Իր խօսքին սկիզբը Չիֆթճեան շեշտեց, որ խնդիրները ներկայացնելու իմաստով կարելի չէ ամէն ինչ ընդհանրացնել, որովհետեւ սփիւռք հասկացողութիւնը եւս իր շերտաւորումներով ունի տարբեր տեսակի հարցեր, բայց եւ այնպէս ան շեշտեց, որ պէտք է ախտաճանաչումներ կատարել, խնդիրին խնդիր ըլլալը ընդունիլ, որպէսզի կարելի ըլլայ լուծում որոնել: Այս իմաստով բանախօսը շեշտեց, որ ցարդ այս աշխատանքը իրատեսական ու գործնական կերպով չէ կատարուած, որովհետեւ չկայ սփիւռքը ուսումնասիրող հիմնարկ, որ պիտի ուսումնասիրէ սփիւռքը գիտական մօտեցումներով, սփիւռքաբանութեան մնայուն մտածելագործադաշտով` հիմնուած առարկայական եւ վիճակագրական տուեալներու կամ անձնական փորձառութիւններու վրայ:

Ապա ան իր զեկուցումը ներկայացուց նկատի ունենալով հիմնական չորս կէտեր` սփիւռքի ժխտական իմաստը, սփիւռքի դրական իմաստը, գերմանահայ գաղութին պարզած պատկերը, Հայաստան-սփիւռք կապերը:

Ի. Չիֆթճեան դիտել տուաւ, որ տարածուած է այն մտայնութիւնը, որ սփիւռքի մէջ ապրիլը կամ սփիւռքահայ ըլլալը կապուած է վտանգի մը, վախի զգացումի մը, որովհետեւ չունինք պետութիւն ու հող, կ՛ապրինք օտարութեան մէջ: Բայց եւ այնպէս, ան նշեց, որ թէեւ Հայոց ցեղասպանութենէն ճողոպրածները իրենց հետ բերին կորուստը, սակայն կորուստին տէր ըլլալն է կարեւորը, կորուստին տիրութիւն ընելը` պայքարելու ձեւերուն մէջ կը կայանայ: «Բոլորս լաւ գիտենք, սփիւռքը պայքարի դաշտ մըն է, որմէ պէտք է ակնկալենք թէ՛ վնաս, թէ՛ շահ», հաստատեց ան` աւելցնելով, որ սփիւռքը կարողականութիւնը ունի պետութիւն ստեղծելու, եւ հայկական փորձառութիւնը կը վկայէ, որ չորս հարիւր տարուան կեանք ունեցող սփիւռքահայ գաղութ մը կրնայ ապրիլ: Ան նաեւ անդրադարձաւ օտարութեան մէջ ցրուած ըլլալու ժխտական երեւոյթին` յայտնելով, որ սփռուած ժողովում մըն է սփիւռքը, ցրուածութեան մէջ ապրող հաւաքականութեան մը ժողովումի սկզբունքի իրագործումը, կարելիութեանց անհունութիւն մը: Զեկուցաբերը շեշտեց, որ սփիւռքը արտադրող միաւոր է, ուր ո՛չ միայն մշակոյթ կը պահպանուի, քաղաքական գործունէութիւն կը ծաւալի, այլ նաեւ անոնք կը զարգանան ու կը բարգաւաճին, բայց եւ այնպէս ան սկսած է թերանալ իր ինքնակազմակերպման աշխատանքին մէջ, ուստի պէտք է դիմադրողականութեան մէջ փոփոխութիւն յառաջացնէ, որպէսզի կարենայ դէմ դնել նորագոյն մարտահրաւէրներուն:

Ապա ան անդրադարձաւ գերմանահայ գաղութին պարզած պատկերին, ուր ոչ թէ որակական ուժ կը պակսի, այլ` աշխատանքային երկարաժամկէտ ծրագրաւորում: Զեկուցաբերը յիշեց Գերմանիոյ մէջ գործող կառոյցները` հաստատելով, որ գերմանահայ իրականութեան մէջ լեզուի պահպանման եւ լեզուն գիտնալու մեծ հարց գոյութիւն ունի:

Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններուն առնչութեամբ տարբեր հարցերու, իրականութիւններու, երեւոյթներու մասին խօսելէ ետք Իշխան Չիֆթճեան հաստատեց, որ երկու հատուածներուն միջեւ փոխանակումով կարելի է առողջ մթնոլորտ ստեղծել` շեշտելով, որ պէտք չէ ունենալ այն սխալ մօտեցումը, որ առանց հողի կարելի չէ գոյատեւել, առանց Հայաստանի կարելի չէ շարունակել, որովհետեւ սփիւռքը եւս ունի ներուժ, կարողականութիւն, նաեւ ունի իր դիմաց պարզուած հայրենիքը եւ այն հայրենիքը, որ իր ետին ձգած է, ուրկէ բռնագաղթած է: «Հայկական սփիւռքը Հայաստանին հակառակը, հականիշը չէ: Թերեւս հոմանիշն է անոր: Յստակ է այն, որ սփիւռքը Հայաստանէն տարբեր է: Սփիւռքը սակայն ինքնահասկացողութիւն մը պէտք է ստեղծէ: Մեր գոյութիւնը նախ եւ առաջ մենք իսկ ենք եւ ոչ թէ Հայաստանի Հանրապետութիւնը», հաստատեց ան:

Ի. Չիֆթճեան շեշտեց, որ սփիւռքի կազմակերպութիւնն ու կազմակերպուածութիւնը ներկայ Հայաստանին ի վնաս տեղի չի կրնար ունենալ, սփիւռքին կը պակսի անհրաժեշտ ինքնակեդրոնացում մը` աւելցնելով, որ հայրենիք սիրել չի նշանակեր հայրենիք ըլլալ կամ ի վնաս սփիւռքի գործել:

Ան նաեւ անդրադարձաւ Հայաստանի առնչուած տարբեր հարցերու` շեշտելով, որ իւրաքանչիւր հատուած ունի իր արժէքը, զոր պէտք է պահէ առանց անտեղի զիջումներու:

Իր խօսքը եզրափակելով Իշխան Չիֆթճեան շեշտը դրաւ սփիւռքի ինքնամտածողութեան եւ ինքնակեդրոնացման զարգացման վրայ` առանց անտեսելու Հայաստանի փորձառութիւնը, Հայաստանի քաղաքական առաջնահերթութիւնները անպայման սփիւռքահայունը չնկատել: Ան հաստատեց, որ սփիւռքի առաջնահերթութիւնը պէտք է ըլլայ նախ իր, ապա` հայրենիքին գոյութիւնը պահպանելը:

Աւարտին ան պատասխանեց ներկաներուն հարցումներուն:

 

Share this Article
CATEGORIES