ՀԱՅԵԱՑՔ ԵՒՐՈՊԱՅԷՆ – ՀԱՅ ՄԱՐԴՈՒՆ ԿՆԱՄԵԾԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ ՓԱԿ ԴՌՆԵՐԸ

Տարիներ շարունակ, հայ մարդու հպարտանքով, իմ շրջապատիս մեծ-մեծ բառերով պատմեր եմ, թէ ինչպիսի՛ յառաջադէմ հասարակութիւն է հայութիւնը, յատկապէս` կնոջ իրաւունքներու, քաղաքական կեանքի մասնակցութեան իմաստով: Այդպէս հպարտացած եմ` օրինակ բերելով արտայայտուելու իմ ազատութիւնը, քաղաքական կեանքին մէջ գործօն մասնակցութիւնս, թէեւ երբեմն-երբեմն նշմարելով գրեթէ բոլոր տեսակի քաղաքական հաւաքներուն առանձին եղած եմ. այսինքն ուրիշ կիներ չեն եղած:

Տարիներ շարունակ, ինքնարդարացման փորձերէ ետք, եկայ ամբողջութեամբ այլ եզրակացութեան: Մեր հաւաքականութիւնը` հայ հասարակութիւնը, ո՛չ մէկ ատեն, ո՛չ մէկ ժամանակ հայ կնոջ զարգացումը, քաղաքական կեանքին մէջ անոր ներկայութիւնը ոչ միայն չէ քաջալերած, այլ նաեւ այդ գծով հանդուրժողականութիւն  ցոյց չէ տուած:

Այդպէս էր անցեալին, այդպէս է նաեւ այսօր:

Սա է իրականութիւնը ե՛ւ սփիւռքի, ե՛ւ հայրենիքի մէջ:

Վե՛րջ ինքնախաբէութեան:

Վերջին շաբաթներուն ընթացքին քանի մը երեւոյթներ կրկնակի անգամ հաստատեցին իմ ցաւս ու մտահոգութիւնս:

Ազգային ժողովը անցեալ շաբաթ քննարկեց Ընտրական օրէնսգրքին մէջ փոփոխութիւններ եւ լրացումներ կատարելու մասին նախագիծը: Այս առթիւ ՀՅԴ խմբակցութեան անդամ Լիլիթ Գալստեան հարց դրաւ, թէ արդեօ՞ք հարկ չկայ, որ կիներուն թիւը եւ դերը աւելի մեծ ըլլայ խորհրդարանին մէջ, մանաւանդ որ Եւրոպա այդպէս կը պահանջէ Հայաստանէն:

Հարցին պատասխանեց կառավարութեան ներկայացուցած առաջարկը պաշտպանող, զեկուցող Արա Սիմոնեանը` ըսելով. «Ես համաձայն չեմ, որ պէտք է քուոտաւորուի, եւրոպացիները գուցէ ինչ-որ խնդիրներ ունեն, որ կանանց թիւը ամրագրուի»:

Եւրոպացիները կիներու քաղաքական կեանքին մէջ ներգրաւելու  խնդիր ունին  թէ ոչ, կարելի է վիճիլ, սակայն խնդրեմ` մի՛ ըսէք, որ Հայաստանը խնդիր չունի:

Ըստ երեւոյթին, ինծի պէս շատեր աւելի լաւ կարծիք ունին մեր ազգի մասին: Եկէ՛ք` լսենք կառավարութեան զեկուցաբերին պատասխանին շարունակութիւնը. «… ես աւելի լաւ կարծիք ունեմ մեր ազգի մասին: Մենք աւելի կնամեծար ենք, եւ եթէ կինը ժամանակ, հնարաւորութիւն եւ ցանկութիւն ունի մասնակցելու ընտրական գործընթացներին եւ քաղաքականութեանը, չեմ կարծում, որ կնոջ առջեւ կարող են լինել ինչ-որ  արգելքներ»:

Հայ կնոջ քաղաքականութեան համար ժամանակ, հնարաւորութիւն եւ  ցանկութիւն ունենալու կամ չունենալու մասին խօսելէ առաջ, քանի մը մէջբերում եւս` պարոն Սիմոնեանի ելոյթէն.

«Եթէ դուք ակնկալում էք, թէ թիւը, համամասնութիւնը պէտք է տարբեր լինի, կարծում եմ հաճելի է աշխատել մի միջավայրում, որտեղ կան խելացի, բանիմաց եւ գեղեցիկ կանայք»:

Պարոն Սիմոնեանը դժբախտաբար առանձին չէ իր այս համոզումներուն մէջ: Հայ տղամարդը ինքնավստահ է, որ իր կնամեծարութեամբ կը լուծէ մեր հասարակութեան ամէնէն լուրջ տագնապներէն մէկը` հայ կնոջ մասնակցութիւնը ազգային  մեր երազներու իրագործման ճամբուն վրայ:

Հայ կնոջ դերը ֆիզիքական իր «շնորհներով»  սահմանափակելու մտայնութիւնը մենք նոյնիսկ հաստատութենականացուցած ենք մարտի 8-ով: Այդ օրը բոլորը, հանրապետութեան նախագահէն  սկսեալ մինչեւ կաթողիկոսը, Ազգային ժողովի նախագահէն մինչեւ ոստիկանապետը, վարչապետէն մինչեւ «Վիվասել»ի տնօրէնը. այնպիսի հրաշալի խօսքեր կը նուիրեն հայ կնոջ, որ պահ մը գինովցած` մարդ կը մոռնայ, որ ասիկա նոյն Հայաստանն է, ուր Ազգային ժողովի բեմէն պատասխանատու այրեր կը յայտարարեն, որ մենք աւելի լաւ ազգ ենք, քանի որ մենք աւելի կնամեծար ենք:

Վարդեր, տուրմեր ստանալը, ինչ խօսք, շատ հաճելի է: Պահ մը իսկ ձեր միտքէն չանցընէք, թէ ես վարդ ու տուրմ սիրողը չեմ, մանաւանդ երբ տուրմը կը նուիրէ հայ  տղամարդը: Սակայն այնքան ալ միամիտ չեմ, որ տարուան մէջ մէկ օր, երկու տող բանաստեղծութեամբ եւ քանի մը տուփ տուրմով յիշողութիւնս կորսնցնեմ:

Մեր տղամարդոց կ՛ուզեմ ըսել հետեւեալը.

Ինչպէ՞ս կարելի է մոռնալ, որ հայ կինը ո՛չ ժամանակ եւ ո՛չ ալ հնարաւորութիւն ունի քաղաքականութեամբ զբաղելու, քանի նոյն այդ քաջարի հայ տղամարդը պատրաստակամութիւն չունի ստեղծելու, տրամադրելու նուազագոյն միջոցները, որոնք հայ կնոջ համար ե՛ւ ժամանակ, ե՛ւ հնարաւորութիւն կը ստեղծեն ընելու նոյն այն գործը, որ հայ տղամարդը դարձուցած է իր մենաշնորհը:

Չեմ ուզեր խօսիլ ցանկութիւն ունենալու կամ չունենալու մասին, քանի գիտեմ, որ կան հազարաւոր հայուհիներ, որոնք պատրաստ են իջնել քաղաքական ասպարէզ, այն պարագային,  երբ անոնց համար մեր հասարակութիւնը ստեղծէ աշխատանքի  բարենպաստ պայմաններ:

Այսօր Հայաստանի Ազգային ժողովին մէջ ունինք միայն 12 կիներ: 131 երեսփոխաններու ընդհանուր թիւի` 131-ի վրայ կը նշանակէ, որ կիները կը կազմեն միայն 9.16 տոկոս, որ մեզ կը տեղաւորէ Քենիոյ, Փղոսկրեայ Ափունքի,  Սուրինամի նման երկիրներու շարքին:

Սփիւռքի տարածքին պատկերը շատ ալ տարբեր չէ: Թերեւս նոյնիսկ աւելի վատ է. փաստը այն է, որ սփիւռքեան կազմակերպութիւններու, յատկապէս քաղաքական կազմակերպութիւններու վերնախաւին մէջ հայ կնոջ ներկայութիւնը գրեթէ չգոյ է, ներառեալ` այն կազմակերպութեան մէջ, ուր ես ընտրեր եմ ըլլալ գործօն:

Այս տուեալներու լոյսին տակ կ՛ուզեմ հարց տալ:

Հայկական քաղաքական կեանքին մէջ արդեօք հնարաւո՞ր է հայ կնոջ եւ հայ տղամարդու միջեւ համագործակցութիւն:

Արդեօք պատրա՞ստ ենք այս հարցը տեղադրելու իր ճիշդ հունին մէջ, պատրա՞ստ ենք ընդունելու այն, որ կիներու ներառումը վճռորոշիչ է ներկայացուցչական ժողովրդավարութեան  լիարժէք զարգացման համար:

Պատրա՞ստ ենք քննարկելու, թէ ինչպէ՛ս կարելի է այդ համագործակցութիւնը իրականացնել: Պատրա՞ստ ենք ընդունելու, որ մեր երկրի եւ ազգի ղեկավարման գործին մէջ այս մտածելու նորաձեւութեան որդեգրումով միայն կրնանք իրականացնել բարօրութեան եւ արդարութեան օրրան հայրենիքի մեր երազը:

Այս հարցադրումները հրատապ են: Նոյնքան հրատապ է նաեւ պատասխաններու բանաձեւումը, որուն մէջ մեծ դերակատարութիւն ունին հասարակական կազմակերպութիւնները: Սակայն կրկնապատիկ աւելի մեծ դերակատարութիւն ունին իրենք` քաղաքական կուսակցութիւնները:

Այս ծիիրն մէջ խիստ այժմէական են  ՀՅԴ երեսփոխան Լիլիթ Գալստեանի հարցադրումները, որոնք քննութեան տակ կ՛առնեն ընտրական գործընթացները:

Քաղաքականութիւնը իր արմատները ունի հասարակութեան մէջ, ան կը ցոլացնէ մեր արժէքներու համակարգը: Հետեւաբար մեր քննարկումներուն մէջ պարտաւոր ենք ցայտուն դարձնել այն իրողութիւնը, որ կիներու եւ տղամարդոց միջեւ  քաղաքական  համագործակցութիւնը  հնարաւոր է միայն, երբ այդ համագործակցութիւնը ընդհանրապէս կը գործէ մեր հասարակութեան մէջ:

Մեր երկրի պարագային, որպէս արդի ժողովրդավարութիւն,  խօսքս կը վերաբերի, ոչ աւելի ոչ պակաս, ընկերային նոր դաշինքի, նոր պայմանագրութեան մասին, ուր կինն ու տղամարդը պիտի գործեն հաւասարութեան եւ զիրար ամբողջացնող պայմաններու մէջ` մեր տարբերութիւնները վերածելով  փոխադարձ հարստացման գործիքի:

Այս բացը ուղղելու համար հարկաւոր է մտածելակերպի արմատական փոփոխութիւն թէ՛ կիներուն եւ թէ՛ տղամարդոց մօտ: Միայն այն ատեն, միայն երբ կնոջ նկատմամբ վերաբերմունքները փոխուին, կարելի է նոր հաւասարակշռութիւն բերել մեր հասարակութեան մէջ ընդհանրապէս, եւ քաղաքականութեան մէջ` յատկապէս:

Կասկած չկայ, որ կնոջ իրաւունքի խնդիրը մարդկային իրաւունքի խնդիր է: Կարելի չէ տարանջատել մէկը միւսէն:

Կին եւ այր քաղաքական գործիչներ  պարտաւոր են իրենց անկարելին ընել` կնոջ քաղաքական իրաւունքներու ճանաչման համար, որովհետեւ կնոջ իրաւունքներու պաշտպանութիւնը համազօր է ժողովրդավարութեան պաշտպանութեան:

ՍԻՒԶԱՆ ԽԱՐՏԱԼԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES