«Սիվիլիթաս»-ի Նոր Զեկոյցը. «Հայաստան-2013. Կողմնորոշման Տարի»

ԹԱԹՈՒԼ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Վեցերորդ տարին անընդմէջ Երեւանում գործող «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը պատրաստել է տարեկան հերթական զեկոյցը, որը կրում է «Հայաստան-2013. կողմնորոշման տարի» խորագիրը: «Սիվիլիթաս»-ի ինչպէս նախորդ զեկոյցները, այս զեկոյցը եւս ամփոփում է անցնող տարում  Հայաստանում եւ նրա շուրջ տեղի ունեցող քաղաքական, տնտեսական եւ այլ զարգացումները, ինչպէս նաեւ` ներկայացնում գալիք տարուայ հեռանկարներն ու առաջարկում լուծումներ:

«2013-ի վերջին Կովկասում բաժանարար գծերն առաւել յստակեցուեցին: Եթէ Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ազրպէյճանի համար ընդամէնը մէկ ընդհանրական գործօն էր մնացել` եւրոպական համարկման, դա նոյնպէս յօդս ցնդեց: Վրաստանը հաւատարիմ մնաց եւրոպական ուղղութեանը, Հայաստանը հրաժարուեց դրանից, իսկ Ազրպէյճանը պահպանեց չէզոքութիւնը: Սա չի կարող իր բացասական ազդեցութիւնը չունենալ 2014-ին տարածաշրջանում ընթացող զարգացումների վրայ», ասւում է զեկոյցում:

«Սիվիլիթաս»-ի փորձագէտները կարծում են, որ Ռուսաստան-Միացեալ Նահանգներ  յարաբերութիւնների վերագործարկումը արդիւնք չի տուել, հակառակը, խորացել են հակասութիւնները: Նոյնը կարելի է ասել Ռուսաստան-Եւրոպական Միութիւն յարաբերութիւնների մասին` հաշուի առնելով տարեվերջի իրադարձութիւնները, երբ Հայաստանը Վիլնիւսում հրաժարուեց նախաստորագրել, իսկ Ուքրանիան` ստորագրել Ընկերակցութեան համաձայնագիրը Եւրոպական Միութեան հետ: Հայաստանը, չունենալով որոշակիութիւն եւ արտաքին քաղաքական հենք, 2014-ին շարունակելու է զոհ լինել այդ հակասութիւնների հետեւանքներին` չկարողանալով օգտուել դրանց ընձեռած հնարաւորութիւններից, ինչպէս դա արեց Ուքրանիան:

«Չնայած Թուրքիան զբաղուած կը լինի իր ներքին սկանդալային խնդիրներով, սակայն Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի նախօրէին կը շարունակի կեղծաւորութեան իր քաղաքականութիւնը` իբր Հայաստանի հետ պատրաստ է մերձեցման ու զիջումների: 2015-ի նախօրէին Անգարայի համար չափազանց կարեւոր է յարաբերութիւններ հաստատելու պատրանքներ եւ միջազգային հնչեղութիւն ստեղծել, թէ հայերն ու թուրքերը երկխօսութեան մէջ են: Հայաստանը, նաեւ սփիւռքի գործօնը հաշուի առնելով, փորձելու է չներգրաւուել հայ-թուրքական գործընթացներում», ասւում է զեկոյցում:

«Սիվիլիթաս»-ի փորձագէտները կարծում են, որ 2014-ին հայ-թուրքական սահմանի բացման հեռանկար չի երեւում: Հայաստանի խորհրդարանը, սակայն, պատրաստ կը լինի անգամ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի նախօրէին վաւերացնել արձանագրութիւնները, եթէ առաջինը դա անի Թուրքիայի խորհրդարանը, ինչպէս նաեւ Հայաստանը ունենայ յստակ երաշխիքներ, որ վաւերացումից յետոյ այդ արձանագրութիւններում նշուած պայմանները կեանքի կը կոչուեն:

«2014-ին ղարաբաղեան խնդրի կարգաւորման գործում առաջընթացը քիչ հաւանական է: Կողմերն իրենց դիրքորոշումներով երբեւէ այսքան հեռու չեն եղել իրարից: Ազրպէյճանը 2014-ին շարունակելու է հնարաւորինս չէզոքացնել եւ հրաժարուել Մատրիտեան փաստաթղթից կամ դրա որեւէ այլ տարբերակից, որտեղ ամրագրուած է Լեռնային Ղարաբաղի անսահմանափակ ինքնորոշման իրաւունքը», ասւում է զեկոյցում:

Ի՞նչ լուծումներ են ներկայացնում «Սիվիլիթաս»-ի փորձագէտները:

«Հայաստանը պէտք է հնարաւորինս արագ յստակեցնի իր քաղաքականութիւնը Եւրոպական Միութեան նկատմամբ: Հաշուի առնելով, որ Մաքսային միութեանն անդամակցութիւնը շատ արագ է ընթանալու, Հայաստանը սկզբիցեւեթ պէտք է նախաձեռնութիւն դրսեւորի եւ վերսկսի բանակցութիւնները Եւրոպական Միութեան հետ` փորձելով վերականգնել վստահութիւնը, ինչպէս նաեւ հիմնուելով Ասոցացման համաձայնագրի` բարեփոխումներին վերաբերող փաթեթի հատուածի վրայ` իր առաջարկները ներկայացնի Եւրոպական Միութեանը», ասւում է զեկոյցում:

Բացի այդ` գիտակցելով, որ Հայաստանի եւ Վրաստանի միջեւ մնացած միակ ընդհանրական հարթակը` եւրոպական համարկման, արդէն չկայ, 2014-ին Հայաստանն առաւել մեծ ջանք եւ նախաձեռնողականութիւն պէտք է ցուցաբերի Վրաստանի հետ յարաբերութիւնների յստակեցման գործում, ինչպէս նաեւ` առաջարկի հայ-վրացական տնտեսական համարկում ծրագրերի իրականացում:

«Սիվիլիթաս»-ի փորձագէտների կարծիքով` Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի դեկտեմբերեան այցը Երեւան, դրան նախորդած յայտարարութիւններն ու տեղեկատուական արտահոսքերը վկայում են, որ Թուրքիան սկսել է Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցից առաջ հնարաւոր զարգացումների դէմն առնելու իր քաղաքականութիւնը: Հետեւաբար, Հայաստանը յստակ մօտեցումներ պէտք է ձեւաւորի, որպէսզի անընդհատ չյայտնուի այդ նախաձեռնութիւններին պատասխանողի դերում, աւելին` ինքը ուղղորդի իրադարձութիւնները:

«Երեւանը պէտք է նախաձեռնութիւն դրսեւորի Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւնները ճգնաժամից դուրս բերելու եւ գոնէ մինչեւ 2008-ի ֆութպոլային դիւանագիտութիւնը ունեցած մակարդակը վերականգնելու ուղղութեամբ: Հայաստանի համար ամէնից ոչ շահեկան դրութիւնը կը լինի, եթէ շարունակուի նախորդ տարիների կեցուածքը, այն է` Երեւանը ստորագրել է երկու արձանագրութիւնները, կատարել իրենից հասանելիքը, եւ գնդակը Թուրքիայի դաշտում է: Այս իրավիճակը, երբ արձանագրութիւնները չեն վաւերացւում, եւ Հայաստանը դրանցից չի հրաժարւում, բացառապէս ծառայում է Թուրքիայի շահերին»,  ընդգծւում է զեկոյցում:

Լեռնային Ղարաբաղի հարցում Հայաստանը պէտք է կանխի Մատրիտեան փաստաթղթից հրաժարուելու եւ բանակցութիւնները նոր էջից սկսելու Ազրպէյճանի փորձերը, որոնց նպատակն է միջազգային հանրութեան գիտակցութիւնից հանել արդէն ամրագրուած` Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի ինքնորոշման անսահմանափակ իրաւունքը:

Յատուկ «Ազդակ»-ի համար