ՆՈՐ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ. «ՎԷՐՔ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՈՂԲ ՀԱՅՐԵՆԱՍԷՐԻ» (Պատմական վէպ)

Հատորին լոյս ընծայման նախաձեռնութիւնը Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատան գրատարածինն է: Լոյս տեսաւ մայիս 2011-ին:

Խաչատուր Աբովեանի (1800-1846) հատորը արեւմտահայերէնի վերածած է տոքթ. Արմենակ Եղիայեան: ՀԱՅՈԳԻ մատենաշարի հովանաւոր Խաժակ Գալուստեանի փափաքով իրագործուած է այս աշխատանքը, որուն մասին ան գրած է հատորի առաջին էջերուն «Թուղթ առ Աբովեան» ուղերձը:

Արեւմտահայերէնի թարգմանուած այս պատմական երկը ընթերցողին դիւրին հասկնալի ըլլալ կը միտի: Այս մտահոգութիւնը կը բացատրէ տոքթ. Արմենակ Եղիայեան, գիրքին առաջին էջերուն մէջ իր գրած` «Վէրք Հայաստանին ու արեւմտահայ իրականութիւնը» գրութեամբ: Այս բացատրողականով թարգմանիչը հաստատումներ կը կատարէ, թէ քիչեր կրնան հասկցած ըլլալ Աբովեանի Քանաքեռի բարբառով գրուած, 19-րդ դարու սկզբնական տարիներուն ստեղծագործուած «Վէրք»ը: Այսուհանդերձ, թէեւ իրականութիւն մը կայ տոքթ. Ա. Եղիայեանի բացատրողականին մէջ, սակայն այդքան ալ անըմբռնելի չէր երկը իր խորքով եւ պատմութեան ոգիով: Ընթերցողներ ալ եղած են այս հատորը, անշուշտ` մտաւորական դասին մէջ: Անոնք գոհ մնացած են, հասկցած են նաեւ մասամբ օտար բառերը (թրքերէն, արաբերէն կամ պարսկերէն): Ըսել կ՛ուզենք այդքան ալ անտէր չէ մնացած «Վէրք Հայաստանի»ն: Ան սիրուած անուն մը եղած է, ապա թէ ոչ այս օրերուն ձեռք պիտի չառնէինք հատորը, նոր սերունդին հասկնալի լեզուով ընթերցանութիւն մը պարգեւելու` արեւմտահայերէնով: Շնորհակալութիւն Խաժակ Գալուստեանին, տոքթ. Արմենակ Եղիայեանին եւ Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատան տնօրէնութեան:

Հայրենի բանասէր, գրականագէտ ու դասախօս Երուանդ Տէր Խաչատուրեանի (Եուրի Խաչատրեան) գրիչով կը կարդանք «Ես զոհ ողջակէզ» գրութիւնը, ուր ան կը նկարագրէ Խ. Աբովեանի ապրած ժամանակաշրջանը, հայուն տառապանքը, իր հայրենասիրութիւնը եւ նոր մտածողութիւն ստեղծելու տենչը: Կ՛անդրադառնայ նաեւ անոր ողբալի ճակատագիրին, զարմանալի վախճանին:

Յաջորդող էջին մէջ կը կարդանք Խաչատուր Աբովեանի կենսագրականը` հետաքրքրական տուեալներով եւ նոր բացատրութիւններով:

Վէպին յառաջաբանէն ետք կը սկսի Ա. գլուխը` Բարեկենդան տօնին նկարագրութեամբ եւ Հայաստանի բնութեան, լեռներուն, ձորերուն, գիւղերուն, ձմեռնային թէ ամառնային կերպարանափոխութիւններուն, բնութեան շքեղութեան եւ առինքնող գրաւչութեան, շինականներուն առօրեային, անասուններուն հետ անոնց յարաբերութեան, արտ ու դաշտին հետ մտերմութեան, մէկ խօսքով հայրենական հողին պաշտամունքը փառաբանող ինքներգութեամբ:

364 էջերէ կը բաղկանայ պատկերազարդ հատորը, ուր տեղ գտած են նաեւ Աբովեանի դիմանկարները եւ այլ բնութագրումի նկարներ:

Խ. Աբովեան կ՛երգէ հայրենիքը` պատմութիւնը վկայաբերելով: Դարերով գերեվարուած Հայաստանը, որ պէտք է ապրի ազատ, վայելէ հարազատ երկրին բերքն ու բարիքը: Կոչ կ՛ընէ ժողովուրդին` սիրելու վաթանը, հայոց լեզուն,  հեռու մնալու տգիտութենէ եւ անգրագիտութենէ, ասոնց մասին կ՛ըսէ հետեւեալը.

«Ա՜խ, լեզուն, լեզուն, լեզուն. լեզուն որ չըլլայ, մարդ ինչի նման կ՛ըլլայ: Ազգը պահողը, իրարու միացնողը լեզուն է ու հաւատքը: Լեզուդ փոխէ, հաւատքդ ուրացիր, ալ ինչո՞վ կրնաս ըսել, թէ ո՞ր ազգէն ես»:

Այս պատգամը բաւարար է հասկնալու համար Աբովեանին տագնապը, զոր երկու դար առաջ զգացած է եւ հաստատած, որ հայապահպանութիւնը միա՛յն լեզուով կ՛արդարանայ: Այս կը նշանակէ, որ Խ. Աբովեան ժամանակավրէպ չէ, այլ մշտատեւ ներկայութիւն մեր ականջներուն հնչեցնելու հայ մնալու ճշմարտութիւնը: Լեզու եւ հաւատք. երկու անհրաժեշտ տուեալներ ազգը պահելու, երթը անաղարտ եւ անվրէպ շարունակելու: Հատորը հասցէագրուած է ոչ միայն ընթերցասէր հայուն, այլ մանաւանդ նոր սերունդի մեր զաւակներուն: Արձակուրդի օրերն են հիմա, հարկ է հատոր մը վերցնել Համազգայինի գրախանութէն: Գինը մատչելի` 10,000 լ.ո.:

Խաչատուր Աբովեանի գրականութիւնը այս վէպով կը նկատուի աշխարհաբարով գրուած առաջին վէպը: Ճիշդ է, թէ բարբառային լեզուամտածողութիւն կայ գիրքին էջերուն մէջ, այսուհանդերձ հաճելի է եւ հարազատ նաեւ բնագիրի ընթերցումը, նոյնիսկ կիսով հասկնալի: Կարելի չէ ըսել, որ հայերէն կարդալ գիտցող մը չկարենայ ըմբռնել երկը: Լաւ է, որ պահուի Աբովեանի հարազատ գրականութիւնը, որպէսզի կորուստի չմատնուի: Արեւմտահայերէնով ընթերցումը վստահ ենք պիտի գոհացնէ ուսանողներու, դպրոցականներու եւ դիւրին էջեր դարձնելու փափաքը ունեցողներուն տրամադրութիւնը: Երկու ձեւն ալ կարելի է ընդունիլ, ըստ ճաշակի կամ այլ կարգի տրամադրութեան:

Համազգայինի հրատարակչականը կարեւոր իրագործում մը յաջողցուցած է: Յանդգնութիւն է այս համակարգիչի տարածում գտած մեր օրերուն: Բայց պէտք է լաւ գիտնանք, որ անդադար համակարգիչի կայքէջերով զբաղիլը մեզ չի զարգացներ, մեր միտքը կրնայ բթացնել, մեր լեզուն կ՛աղճատէ, մեզ կը հեռացնէ մեր ինքնութենէն, կը վերածուինք աշխարհաքաղաքացիի մը` անսիրտ ու անհոգի:

ՀԱՅՈԳԻ մատենաշարը յարգենք, որովհետեւ մեզի համար ճգնած, տագնապած է, որպէսզի մենք կապուած մնանք մեր արմատներուն: Առանց անոնց չկայ փրկութիւն:

Ուրեմն, ո՛չ միայն մենք ունենանք հատոր մը, այլ նուիրենք նաեւ մեր հարազատներուն, մեր թարմատի սերունդին, որպէսզի կարենանք «հայ ապրիլ մարդկութեան մէջ»…:

ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏ

Share this Article
CATEGORIES