ՈՒՐԱԽՈՒԹԵԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹԻՒՆԸ. ՈՒՐԱԽՈՒԹԵԱՆ ՉԱՓԱՆԻՇԸ ՃՇԴԵԼՈՒ ՆՈՐ ՃԻԳ ՄԸ

ԱՐԴԵՕՔ ՈՒՐԱԽՈՒԹԻՒՆԸ ԿԱՊ ՈՒՆԻ ՀԱՃՈՅՔԻ՞ ՀԵՏ, ԹԷ՞ ԳՈՀՈՒՆԱԿՈՒԹԵԱՆ: ՈՒՐԱԽՈՒԹԵԱՆ ՍԱՀՄԱՆՈՒՄԸ ՀԵՏԶՀԵՏԷ ԿԸ ՍՏԱՆԱՅ ԳԻՏԱԿԱՆ ԲՆՈՅԹ` ՏԱՐՈՒԲԵՐԵԼՈՎ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԻՋԵՒ: «ՏԸ ՆԻՒ ԵՈՐՔ ԹԱՅՄԶ» ԿԸ ԿԵԴՐՈՆԱՆԱՅ ՆՈՐԱԳՈՅՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՎՐԱՅ, ՈՐՈՆՔ ՀԱՐՑԱԿԱՆԻ ՏԱԿ Կ՛ԱՌՆԵՆ ՈՒՐԱԽՈՒԹԵԱՆ ՄԵՐ ՊԱՏԿԵՐԱՑՈՒՄՆԵՐԸ ԵՒ ՇԵՇՏԸ ԿԸ ԴՆԵՆ ԱՐԺԷՔՆԵՐՈՒ ԳՈՐԾՕՆԻՆ ՎՐԱՅ:

Արդեօք կը գերագնահատե՞նք ուրախութիւնը: Մարթին Սելիկմըն կը կարծէ, թէ այդպէս է, ինչ որ տարօրինակ է անձի մը համար, որ հիմնադիրն է դրական հոգեբանութեան շարժումին: 1990-ական տարիներու վերջերուն իբրեւ Միացեալ Նահանգներու հոգեբանական ընկերակցութեան նախագահ` ան քննադատած էր իր գործակիցները, որովհետեւ անոնք իրենց ամբողջ ուշադրութիւնը կեդրոնացուցած էին մտային հիւանդութիւններու եւ այլ հարցերու վրայ: Սելիկմըն զանոնք մղած էր ուսումնասիրելու կեանքի ուրախութիւնները եւ 2002-ին հրատարակած էր լաւագոյն վաճառք արձանագրած գիրք մը, որուն վերնագիրն էր. «Օթենթիք հեփինես» (իրական ուրախութիւն):

Սակայն Սելիկմըն այժմ կը զղջայ այս վերնագիրին համար: Մինչ ուրախութեան հետազօտութիւնը կը յառաջդիմէր, անդին` Սելիկմըն որոշ սահմանափակումներ կը տեսնէր ուրախութեան գաղափարին մէջ: Ինչո՞ւ մարդիկ կը շարունակէին զաւակներու ծնունդ տալ, երբ վիճակագրական տուեալներ ցոյց կու տային, թէ ծնողներ նուազ ուրախ էին, քան` զաւակ չունեցող ամոլները: Ինչո՞ւ միլիառատէրեր ոգի ի բռին կը ցանկային աւելի հարստանալ, երբ չէին գիտեր, թէ ի՛նչ բանի համար պիտի գործածէին յաւելեալ դրամը:

Իսկ ինչո՞ւ ոմանք առանց հաճոյք զգալու կը շարունակեն պրիճ խաղալ: Սելիկմըն, ի՛նք մոլի խաղացող մը, այս երեւոյթը նկատած է պրիճի մրցաշարքերու առիթով: Խաղացողները երբեք չէին ժպտեր, նոյնիսկ, երբ կը յաղթէին: Անոնք չէին խաղար դրամ շահելու կամ բարեկամութիւններ հաստատելու նպատակով:

Նաեւ` չէին փայփայեր ամբողջութեամբ խաղով տարուելու զգացումը, ինչ որ հոգեբաններ պիտի կոչէին զգացումի «հոսք» մը: Անոնք գեղագիտական վայելք մը չէին ապրեր` ճարպիկ խաղով մը արձանագրելով գեղեցիկ յաղթանակ մը: Ընդհակառակը` յօժար էին արձանագրելու տգեղ յաղթանակ մը, նոյնիսկ երբ ասիկա կը նշանակէր խաբել:

«Անոնք կ՛ուզէին յաղթել` յաղթելու սիրոյն, նոյնիսկ, երբ դրական զգացում մը չէր պարգեւեր ասիկա,- կը բացատրէ Սելիկմըն, որ հոգեբանութեան դասախօս է Փենսիլվանիոյ համալսարանին մէջ:- Անոնք կը նմանէին հիմնադրամներու ղեկավարներու, որոնք կը ցանկային դրամ եւ զբաղումներ բազմացնել` պարզապէս բազմացնելու սիրոյն: Երբ կը դիտէի անոնց խաղը, երբ կը տեսնէի, թէ ինչպէ՛ս կը խաբէին, յանկարծ անդրադարձայ, թէ բան մը իրագործելը ինքնին մարդկային պահանջ մըն է»:

«ԾԱՂԿԵԼՈՒ» ԶԳԱՑՈՒՄ

Իրագործելու այս մղումը կը նպաստէ լաւ զգալու կամ «ծաղկելու» (ֆլըրիշ) զգացումին. գաղափար մը, որ Սելիկմըն առած է հին յոյներէն` իր նոր գիրքին վերնագիրի համար: Ան նաեւ ստեղծած է տարբեր բառերու սկզբնատառերէն բաղկացած իր սեփական բառը` փերմա, նկարագրելու համար լաւ զգալու հիմնական 5 տարրերը, որոնց իւրաքանչիւրին կը ձգտինք առանձին: Այս տարրերն են` դրական զգացում (փոզիթիւ իմոշըն), բանով մը տարուիլ (ինկէյճմընթ), յարաբերութիւններ (ռիլէյշընշիփս), իմաստ (մինինկ) եւ իրագործում (ըքոմփլիշմընթ):

«Գոհունակութեան զգացումը գոյութիւն չի կրնար ունենալ միայն ուղեղին մէջ,- կը գրէ ան:- Գոհունակութեան զգացումը մէկտեղումն է լաւ զգալու եւ միաժամանակ իմաստալից բաներ ապրելու, լաւ յարաբերութիւններու եւ իրագործումներու»:

Դրական հոգեբանութեան շարժումը աշխարհի տարածքին դարձած է ներշնչման աղբիւր` ի գործ դնելու մարդոց մտային վիճակը ուսումնասիրելու ճիգեր: Օրինակ, Բրիտանիոյ մէջ նոր ծրագիր մը կը միտի չափել լաւ զգալու ընդհանուր վիճակը. Ճի. Տապըլիու. Պի. (Ճենըրըլ ուել պիինկ), ինչպէս կը նկարագրէ զայն վարչապետ Տէյվիտ Քամերոն: Սելիկմըն ուրախութիւն կը յայտնէ, որ պետութիւններ սկսած են երկրի մը տնտեսական ընդհանուր արտադրողականութենէն (կրոս տոմեսթիք փրոտաքթ. Ճի. Տի. Փի.) աւելին չափել: Սակայն ան մտահոգութիւն կը յայտնէ, որ նման վիճակագրութիւններ գլխաւորաբար  հարցումներ կ՛ուղղեն «կեանքի գոհունակութեան» մասին:

Տեսականօրէն` կեանքի գոհունակութիւնը կրնայ ընդգրկել լաւ զգալու տարբեր տարրերը: Սակայն գործնականօրէն, ինչպէս կը նկարագրէ Սելիկմըն, այս առնչութեամբ դրուած հարցումին պատասխանները մեծ մասամբ, այսինքն` աւելի քան 70 առ հարիւր համեմատութեամբ, կախեալ են այն իրողութենէն, թէ վիճակագրութեան մասնակցողները ինչպէ՛ս կը զգան տուեալ պահուն եւ ոչ թէ`  ընդհանուր ձեւով ինչպէ՛ս կ՛արժեւորեն իրենց կեանքը:

«Կեանքի գոհունակութեան չափանիշները հիմնականօրէն ուրախ տրամադրութիւններն են: Հետեւաբար անոնք չեն կրնար կեդրոնական տեղ ունենալ որեւէ տեսութեան մէջ, որ կը յաւակնի դառնալ ուրախութեան գիտութենէն աւելին», կը գրէ ան իր «Ֆլըրիշ» գիրքին մէջ: Սելիկմըն կը նշէ, թէ պետութիւն մը կրնայ այս չափանիշէն մեկնելով բարելաւել իր քաղաքացիներուն գոհունակութեան զգացումը, պարզապէս բաժնելով երանութիւն պարգեւող թմրեցուցիչներ, որոնց նմանը նկարագրած է Ալտոս Հաքսլի իր «Պրէյվ նիւ ուըրլտ» վէպին մէջ:

Հետեւաբար, փոխարէնը ի՞նչ պէտք է չափել: Սելիկմըն ցարդ մարդկային «ծաղկումի» մակարդակը չափելու լաւագոյն փորձը կը նկատէ եւրոպական 23 երկիրներու մէջ կատարուած ուսումնասիրութիւն մը` Քէյմպրիճի համալսարանէն մասնագէտներ Ֆըլիշա Հուփըրթի եւ Թիմոթի Սոյի կողմէ: Անոնք ուսումնասիրութեան մասնակցողներուն տրամադրութեան մասին հարցումներ ուղղելու կողքին նաեւ հարցուցած են այլոց հետ  յարաբերութիւններու մասին, ինչպէս նաեւ` իմաստալից բան մը իրագործելու զգացողութեան:

Այս ուսումնասիրութեան մէջ Եւրոպայի տարածքին գոհունակութեան ամէնէն բարձր մակարդակը արձանագրած են Դանիոյ եւ Զուիցերիոյ քաղաքացիները. անոնց աւելի քան 25 առ հարիւրը կը լրացնէր «ծաղկած» զգալու սահմանումին տուեալները: Ուսումնասիրութիւնը ցոյց կու տար, թէ այս զգացումը ամէնէն աւելի նուազ գոյութիւն ունէր Ֆրանսայի, Հունգարիոյ, Փորթուգալի եւ Ռուսիոյ տարածքին, ուր վիճակագրութեան մասնակցողներուն միայն 10 առ հարիւրը կը լրացնէր «ծաղկած» զգալու պայմանները:

Ուղղակի բաղդատութիւն մը կարելի չէ ընել Միացեալ Նահանգներու հետ, թէեւ այս երկրին մէջ կարգ մը ուսումնասիրութիւններու համաձայն, ամերիկացիք բաւական լաւ կը զգան` իրագործում մը կատարած ըլլալու իրենց զգացողութեան պատճառով: Տնտեսագէտ Արթըր Պրուքս կը նշէ, թէ ամերիկացիներուն 51 առ հարիւրը շատ գոհ կը զգայ աշխատանքի իր մարզին մէջ, ինչ որ շատ աւելի բարձր համեմատութիւն մըն է, քան` եւրոպական որեւէ երկրի պարագային, բացի` Դանիայէն, Զուիցերիայէն եւ Աւստրիայէն:

ԱՐԺԷՔՆԵՐՈՒ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ

Պրուքս 2008-ին հրատարակուած իր «Կրոս նեշընըլ հեփինես» գիրքին մէջ կը վիճի, թէ լաւ զգալու հիմնական տարրը ո՛չ թէ ուրախ զգալն է, ոչ ալ` այն գումարը, որ կը շահինք, այլ այն իմաստը, որ կը գտնենք կեանքի մէջ, ինչպէս նաեւ` «ձեռք բերուած յաջողութեան» մեր զգացողութիւնը. այն համոզումը, թէ արժէք մը ստեղծած ենք մեր կեանքին կամ այլոց կեանքին մէջ:

«Մարդիկ իմաստ մը կը գտնեն` անսակարկ սէր մատուցելով իրենց զաւակներուն,- կը գրէ Պրուքս, որ այժմ նախագահն է Ամերիքըն էնթըրփրայզ ինսթիթիւթի:- Հակասութիւն մը կայ այստեղ. մեր ուրախութիւնը կ՛աւելնայ այն իրողութեամբ, թէ պատրաստ ենք նուազ ուրախութիւն զգալու` տարիներ շարունակ շոր փոխելով, մանուկներուն քմահաճ ճիչերն ու հակադարձութիւնները լսելով: Մանուկներուն պատճառած ոչ ուրախ վիճակները ընդունիլը ինքնին ուրախութեան աղբիւր մըն է»:

Ուրախութիւնը ուսումնասիրող կարգ մը մասնագէտներ կ՛ըսեն, թէ ծնողներ իրենք զիրենք կը խաբեն մանուկներուն պատճառած հրճուանքով: Անոնք կը կեդրոնանան թանկագին պահերու վրայ եւ կը մոռնան յաճախակի տաժանքները: Սակայն Սելիկմըն կը նշէ, թէ ծնողներ խելացի են եւ ուրախութիւն պարգեւող զգացումներէն աւելին կը փնտռեն:

«Եթէ ձգտէինք միայն դրական զգացումներու, մարդկութիւնը գոյութիւն պիտի չունենար շատոնց,- կ՛ըսէ ան:- Մենք զաւակներ կ՛ունենանք` լաւ զգալու այլ պայմաններու ձգտելով: Կ՛ուզենք իմաստ գտնել կեանքի մէջ: Կ՛ուզենք յարաբերութիւններ ունենալ»:

Իրագործումներ կատարելու մարդկային կարիքը քննելով` Սելիկմըն կ՛ըսէ, թէ անիկա իրեն կը յիշեցնէ իր առաջին փորձերը, երբ բնորոշած է «անօգնական զգալու փորձառութիւնը»: Ան ի յայտ բերած է, թէ երբ անասուններ կամ մարդիկ կ՛ենթարկուին շարք մը պատիժներու կամ կը ստանան շարք մը վարձատրութիւններ, կը դադրին որեւէ շինիչ բան իրագործելէ:

«Նկատեցինք, թէ նոյնիսկ երբ պատահած են լաւ բաներ, որոնց համար մէկը որեւէ ճիգ չէ թափած, օրինակ, երբ մետաղադրամներ սկսած են դուրս յորդիլ քաղցրաւենիքներ վաճառող մեքենաներէ, մարդիկ աւելի լաւ չեն զգացած,- կ՛ըսէ ան:- Ընդհակառակը, ստեղծուած է անօգնական զգալու վիճակ մը: Մարդիկ անձնատուր եղած են եւ դարձած են կրաւորական»:

Այս տեսակի անհանգիստ վիճակէ մը խուսափելու համար Սելիկմըն կը յանձնարարէ կեդրոնանալ լաւ զգալու հիմնական տարրերուն վրայ եւ գտնել, թէ անոնցմէ ո՛ր մէկը կը պատշաճի մեզի, ապա ճշդել նպատակներ եւ հետեւիլ զանոնք իրագործելու գործընթացին: Պարզապէս արձանագրելով այն ժամանակը, զոր կը յատկացնենք իւրաքանչիւր նպատակի իրագործումին, ինքնին կրնայ մեծ տարբերութիւն ընել, ինչպէս կը բացատրէ ան, որովհետեւ հետաքրքրական պիտի ըլլար տեսնել տարբերութիւնը մեր նպատակներուն եւ մեր աշխատանքին միջեւ:

Կարելի է նաեւ մեր կարգ մը նպատակներն ու աշխատանքները հարցականի տակ առնել, այնպէս ինչպէս Սելիկմըն յաճախ հարց կու տայ, թէ ինչո՞ւ այնքան շատ ժամանակ կ՛անցընէ` պրիճ խաղալով: Պրիճը իրեն պարգեւած է կարգ մը յստակ իրագործումներ, որոնց շարքին` Հիւսիսային Ամերիկայի զոյգերու մրցաշարքին երկրորդ դիրքը: Սակայն ան չի ձեւացներ, թէ պրիճ խաղալը որեւէ ձեւով կ՛իմաստաւորէ իր կեանքը: Ան կ՛ըսէ, թէ պրիճ կը խաղայ` լաւ զգալու այլ տարրի մը` բանով մը տարուելու համար: «Ամբողջութեամբ կը տարուիմ պրիճ խաղալով,- կը գրէ ան:- Սակայն երկար մրցաշարքէ մը ետք, երբ հայելիին կը նայիմ, կը մտահոգուիմ, թէ պարզապէս կը վազվզեմ` մինչեւ որ մեռնիմ»:

Արդեօք աւելի կ՛արժէ պրիճ խաղալ բանով մը տարուելո՞ւ սիրոյն, թէ՞ յաղթելու: Սելիկմըն չի փափաքիր դատել:

«Դրական հոգեբանութեան իմ հայեցակէտս հետեւեալն է. անիկա կը նկարագրէ, թէ ի՛նչ կ՛ընեն մարդիկ, եւ ոչ թէ` ինչ պէտք է ընեն անոնք,- կ՛ըսէ ան:- Չեմ ուզեր խառնել մարդոց արժէքները: Չեմ ըսեր, թէ լաւ կամ վատ բան մըն է յաղթելը` յաղթելու սիրոյն: Պարզապէս կը նկարագրեմ այն, ինչ որ կ՛ընեն շատեր: Հոգեբուժի մը պարտականութիւնը մարդոց արժէքները փոխելը չէ, այլ անոնց արժէքները նկատի ունենալով` զանոնք զարգացնելը»:

 

ԵԹԷ ԿԸ ԿԱՐԾԷՔ, ԹԷ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆԸ
ՉԻ ԿՐՆԱՐ ՈՒՐԱԽԱՑՆԵԼ ՁԵԶ…

… ՀԱՒԱՆԱԲԱՐ ՉԷՔ ԿԱՐԴԱՑԱԾ ՍԵՆԵԿԱՅԻ ԳՈՐԾԵՐԸ: ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆԸ ՄԻՇՏ ԱԼ ՊԱՏԱՍԽԱՆ ՄԸ ՈՒՆԻ ԱՄԷՆ ԻՆՉԻ: ՀԵՐՄԻՈՆԷ ԱՅՐ «ՏԻ ԻՆՏԻՓԵՆՏԸՆԹ» ԹԵՐԹԻՆ ՄԷՋ ԿԸ ԳՐԷ ՀՆԱԴԱՐԵԱՆ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏ ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԷ ՍՏԱՑԱԾ ԳՈՀՈՒՆԱԿՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ:

Ինչպէ՞ս կարելի է ընկալել ամէն ինչ: Շա՛տ բան կը հրամցուի մեզի: Ամէն օր թերթերը կ՛առաջարկեն տեսնել նոր ժապաւէն մը, զոր պէտք չէ փախցնել, գիրք մը, զոր անպայման պէտք է կարդալ: Համացանցի վրայ իւրաքանչիւր յօդուած մեզ կ՛ուղղէ այլ յօդուածի մը, պատկերասփիւռի իւրաքանչիւր յայտագիր կ՛աւարտի այլ ժապաւէնի մը տեսարաններուն ծանուցումով: Պատկերասփիւռի յայտագիր մը փախցնելը այլեւս պատճառաբանութիւն չի կրնար ըլլալ, որովհետեւ ամէն ինչ կարելի է դարձեալ սկիզբէն դիտել համացանցի վրայ: Իսկ օրը շատ արագ կ՛աւարտի: Միթէ կեանքը յուսահատականօրէն կարճ չէ՞ ապրելու համար:

«Կեանքը բաւական երկար է, եթէ գիտենք զայն գործածելու ձեւը»։ Իրապէ՞ս: Վերնագիրին հաստատական ոճը մղեց, որ առնեմ գիրքը: «Ապրելու ժամանակը քիչ չէ, այլ` կը վատնենք մեր կեանքին մեծ մասը», կը շարունակէր գիրքին հեղինակը: Մտածեցի այն երկար ժամերուն մասին, զորս կ՛անցընէի Ֆէյսպուքի վրայ: «Կ՛ապրիս այնպէս, կարծես յաւիտեան է կեանքը… Կ՛ապրիս մահկանացուի մը բոլոր վախերով, սակայն անմահի մը բոլոր ցանկութիւններով»: Այո՛, ճիշդ է, այ. փլէյըրի վրայ «Պի. Պի. Սի.»ի պատկերասփիւռի իւրաքանչիւր յայտագիր դիտելու ցանկութիւնս կը խտանար այս նախադասութեան մէջ:

Հարցը ախտաճանաչելով` Սենեկա կ՛օգնէր, որ քիչ մը աւելի թեթեւ զգայի: Անոր խորհուրդը ունէր աւանդական կշիռ մը եւ այլաբանական ակնարկութիւններ կը կատարէր կորինթեան պրոնզէ քանդակներու: Սակայն շատ լաւ կը հնչէր. «Մարդիկ թոյլ չեն տար, որ ուրիշներ գրաւեն իրենց կալուածները: Իսկ եթէ նուազագոյն տարակարծութիւնը կայ անոնց սահմաններուն առնչութեամբ, անմիջապէս կը դիմեն քարերու եւ զէնքի: Սակայն միւս կողմէ` թոյլ կու տան, որ ուրիշներ սողոսկին իրենց կեանքին մէջ: Մարդիկ խնայասէր են իրենց անձնական ինչքերը պաշտպանելու մէջ, սակայն, երբ հարցը կը վերաբերի ժամանակ վատնելու, անոնք ամէնէն աւելի կը մսխեն այն, զոր ագահօրէն պաշտպանելը ճիշդ է», կը գրէ ան:

Սենեկա գրած է ժամանակի դասաւորումի մերօրեայ իւրաքանչիւր ախտին մասին: «Կը նկատէք, թէ բարձր դիրքի եւ զօրութեան տէր մարդիկ ինչպէ՛ս կ՛աղօթեն, որ հաճելի ժամանցի առիթ մը ունենան», կը գրէ ան, խօսելով ժամանակ չունեցող բայց դրամով հարուստ անձերու մասին: Ան նաեւ կը նկարագրէ հաղորդակցութեան ցանցեր հաստատող անձերու սխալ առաջնահերթութիւնները. «Ա. յարաբերութիւններ կը մշակէ Բ.ի հետ, Բ. յարաբերութիւններ կը մշակէ Ա.ի հետ, սակայն ոչ ոք կը մտածէ ինք իր անձին մասին»:

Կարդացի ագահութեամբ, զուտ` անձնական հետաքրքրութեամբ: Շատ տեղեկութիւն չքաղեցի ինքնին Սենեկայի մասին, ոչ ալ գիտնականի յատուկ գաղափար մը կազմեցի դասական ժամանակներու աւանդութեան վերաբերեալ: Պարզապէս առանց ամչնալու կը շահագործէի հնադարեան փիլիսոփայի մը կարծիքները` անձնական խորհուրդներ առաջարկող գիրք մը կարդալու պէս: Ոչ թէ մեծ ու իմաստուն, այլ խոր գոհունակութիւն պատճառող գիրք մըն էր: Զարմանալի չէ, որ հին փիլիսոփաներու գործնական գաղափարներուն վրայ հիմնուած շարժումները միշտ ալ հետեւորդներ կը շահին եւ դասական փիլիսոփայութեան նուիրուած մատենաշարեր կը հրատարակուին:

Յաջողութիւն անոնց: Մտաւորական ամբարտաւանութիւն չէ այս, ինչ որ կը նշանակէ, թէ ժամանակը մեծագոյն զտիչն է:

(Յապաւուած)

 

ՄԻՇՏ ՈՒՐԱ՞Խ ԿԸ ԶԳԱՔ. ՇԱՏ ՄԻ՛ ԽԱՆԴԱՎԱՌՈՒԻՔ…

… ՀԱՒԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԱՒԵԼԻ ՄԵԾ Է ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՄԵՌՆԵԼՈՒ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ՈՒՐԱԽՈՒԹԻՒՆԸ ԿՐՆԱՅ ՍՊԱՆՆԵԼ, ԻՆՉՊԷՍ Կ՛ԸՍԵՆ ԳԻՏՆԱԿԱՆՆԵՐ, Ի ՅԱՅՏ ԲԵՐԵԼԷ ԵՏՔ, ԹԷ ԱՆՈՆՔ, ՈՐՈՆՑ ՍԻՐՏԸ ԿԸ ԽԱՅՏԱՅ, ԱՒԵԼԻ ՇՈՒՏ ԿԸ ՄԵՌՆԻՆ: «ՏԷՅԼԻ ԹԵԼԵԿՐԱՖ» ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՈ՛Ւ:

Ուսումնասիրողներ ի յայտ բերած են, թէ այն մանուկները, որոնք դպրոցական օրերուն նկարագրուած են իբրեւ «շատ ուրախ» երեխաներ, շատ աւելի կանուխ մեռած են, քան` իրենց աւելի ներամփոփ եւ մելամաղձոտ դասընկերները:

Պատճառը այն է, թէ անոնք կ՛ապրին շատ աւելի անհոգ կեանք մը` լեցուն վտանգներով եւ վատառողջ կենցաղով, ինչպէս կը կարծեն գիտնականներ:

Անոնք նաեւ հակամէտ են աւելի տառապելու մտային հարցերէ, ինչպէս` չափազանց ուրախութեան եւ մաշեցնող տրտմութեան միջեւ տրամադրութեան վերիվայրումներ:

Շատ ուրախ զգալը, մանաւանդ` անպատշաճ պահերու, կրնայ նաեւ զայրոյթ պատճառել շրջապատին, ինչ որ կ՛աւելցնէ վնաս կրելու հաւանականութիւնը:

Տարբեր համալսարաններու կողմէ կատարուած ուսումնասիրութեան հեղինակները վերլուծած են մանուկներու առնչուող մանրամասնութիւններ` 1920-ական տարիներէն մինչեւ ծերութիւն:

Անոնք ի յայտ բերած են, թէ այն մանուկները, որոնք իրենց վիճակացոյցներուն մէջ նկարագրուած են իբրեւ «շատ ուրախ», աւելի երիտասարդ մեռած են, քան` իրենց դասընկերները:

Ուսումնասիրողները նաեւ ի յայտ բերած են, թէ ուրախ զգալու համար մեծ ճիգ թափելը յաճախ աւելի ծանր հոգեկան ընկճուածութիւն կը պատճառէ, որովհետեւ տրամադրութիւնը բարելաւելու փորձերը յաճախ ապարդիւն կը մնան, եւ անձը խաբուած կը զգայ:

Կը մեղադրուին օրաթերթերու մէջ լոյս տեսած այն յօդուածները, որոնք ուրախ զգալու խորհուրդներ կու տան, որովհետեւ իրականութեան մէջ անոնք կը վատթարացնեն արդի ժամանակներու հոգեկան անկումի վիճակները:

Այս առնչութեամբ ուսումնասիրութեան մը հեղինակները մասնակցողներէն խնդրած են կարդալ յօդուած մը, որ տրամադրութիւնը բարելաւելու խորհուրդներ կ՛առաջարկէր, եւ թելադրած են տրուած խորհուրդներէն մէկը գործադրել` գիտնալու համար, թէ որքա՛ն արդիւնաւէտ էր անիկա:

Մասնակցողները ընտրած են խորհուրդ մը. օրինակ` դիտել լաւատեսական բնոյթի ժապաւէն մը: Սակայն անոնք յաճախ մեծ ճիգ թափած են` բարելաւելու համար իրենց տրամադրութիւնը, փոխանակ յուսալու, որ անիկա բնական ձեւով բարելաւուի:

Ասիկա կը նշանակէ, թէ ժապաւէնին աւարտին անոնք յաճախ զայրացած եւ խաբուած զգացած են, որովհետեւ իրենց տրուած խորհուրդը զիրենք դրած է շատ աւելի վատ տրամադրութեան մէջ, քան ինչ որ կը զգային ժապաւէնը դիտելէ առաջ:

Այսուհանդերձ, ուսումնասիրութեան արդիւնքները, որոնք լոյս տեսած են «Փըրսփեքթիվզ ան սայքոլոճիքըլ սայընս» թերթին մէջ, ցոյց կու տան, թէ ճշմարիտ ուրախութեան բանալին շատ աւելի պարզ է. ունենալ իմաստալից յարաբերութիւններ` բարեկամներու եւ ընտանիքի անդամներու հետ:

Եէյլ համալսարանի հոգեբանութեան բաժանմունքի դասախօս Ճուն Կրապըր, որ հեղինակներէն է վերոնշեալ գրութեան, ուրախ զգալու ճիգ թափող անձերու մասին կ՛ըսէ հետեւեալը. «Երբ այս ճիգը կը թափես այն մղումով կամ ակնկալութեամբ, թէ բաներ պէտք է ուրախութիւն պարգեւեն քեզի, ապա ասիկա կրնայ առաջնորդել յուսախաբութեան եւ նուազ ուրախութեան»:

«Ուրախութեան ամէնէն հզօր որոշիչը դրամը չէ, ոչ ալ` յաջողութեան կամ համբաւի ընկերակցող ճանաչումը ընկերութեան մէջ, այլ` ընկերային իմաստալից յարաբերութիւնները», կ՛ըսէ ան:

«Ասիկա կը նշանակէ, թէ ուրախութիւնը աւելցնելու լաւագոյն միջոցը ուրախ զգալու մասին չմտածելն է եւ փոխարէնը` մեր ուժը կեդրոնացնելու այլոց հետ մեր ունեցած ընկերային կապերը հարստացնելու վրայ»:

«Եթէ գոյութիւն ունի մէկ բան, որուն վրայ պէտք է կեդրոնանալ, ա՛յս է: Մնացեալը պէտք է կատարուի սրտաբուխ, առանց ճիգի», կը թելադրէ ան:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

Share this Article
CATEGORIES