20 Փետրուար 1988. Արցախեան Շարժման Հերոսական Շղթայազերծումը

Ն.

Փետրուարի այս օրերուն, Ստեփանակերտէն մինչեւ հայաշխարհի հեռաւոր ափերը, մեր ժողովուրդը կը տօնէ արցախեան շարժման հերոսական շղթայազերծման 26-ամեակը:

Կը տօնէ`

– թէ՛ Արցախի իրաւունքները իր սեփական ուժերով վերականգնած ազգի ինքնավստահութեամբ,

– թէ՛ իրեն պարտադրուած անհաւասար ուժերով պատերազմէն յաղթական դուրս եկած ժողովուրդի հպարտութեամբ,

– թէ՛ հազարաւոր հերոսներու գերագոյն անձնազոհութեամբ յառաջ մղուած արցախեան պահանջատիրական շարժումը շարունակելու, ամբողջական ազատագրութեամբ պսակելու պետական հաստատակամութեամբ:

Պատմութիւնը արձանագրեց, որ 1988 թուականի փետրուար 20-ին, այդ ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ կարգավիճակով Խորհրդային Միութեան մաս կազմող, բայց ստալինեան հրահանգով ազրպէյճանական ուղղակի հակակշռի տակ դրուած հայոց հայրենի Արցախը ծառացաւ իրեն պարտադրուած ստոյգ կործանման վտանգին դէմ:

Պատմակերտ այդ օրը, ինչպէս որ շարժման 25-ամեակին առիթով կը յայտարարէր Երիտասարդ արցախցիներու հրապարակած տօնական յայտարարութիւնը, «արտայայտելով ժողովրդին կամքը` ԼՂԻՄ մարզխորհրդի 20-րդ գումարման արտահերթ նստաշրջանը ընդունեց պատմական որոշում, որով ազդարարուեցաւ իր ճակատագիրը տնօրինելու արցախահայութեան վճռակամութիւնը»:

Պատմական այդ որոշումին հետեւեցան օրհասական պայքարի արիւնալի տարիներ, որոնք յատկանշուեցան մէկ կողմէ ազերի փանթուրքիստներու գործադրած հայասպանական ոճիրներով եւ Արցախի հայաթափման գործողութիւններով, իսկ միւս կողմէ` համաթրքական այդ մոլեգնութեան ֆետայաբար դիմադրող, պարտութեան մատնող եւ հայ ազգային-ազատագրական կռուի նորագոյն խոյանքի հերոսապատումով:

Արցախեան շարժման շղթայազերծումը իր յաղթական պսակումին արժանացաւ 1991 թուականի դեկտեմբեր 10-ի հանրաքուէով, երբ Արցախցի Երիտասարդներու նոյն յայտարարութեան շեշտադրումով` «Արցախի ժողովուրդը ամրագրեց ինքնորոշման իր ճանաչուած իրաւունքը` հաստատելով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը` որպէս ազատ, անկախ, ժողովրդավարական պետութիւն»:

Փետրուար 1988-ի օրհնաբեր այդ օրերէն ասդին 26 տարիներ թաւալած են եւ, Արցախի հետ, ողջ Հայաստանն ու հայութիւնը ազգային վերականգնումի ու ինքնահաստատման ուղին հարթած են: Վերանկախացած է Հայաստանի Հանրապետութիւնը: Հռչակուած ու կայացած է ազատ ու անկախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը:

Արցախի հայութեան ազգային-ազատագրական պայքարի նորագոյն փուլին շնորհիւ` իրողապէս նուաճուած է հայկական Արցախի ազատ ու անկախ ապրելու իրաւունքը: Հաստատուած է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը եւ ապահովուած է Հայաստանի Հանրապետութեան հետ ցամաքային միացման կապը: Թէեւ ազատագրեալ տարածքներուն մեծ մասը տակաւին սուր կարիքը ունի վերանորոգման, վերաբնակեցման ու զարգացման, այսուհանդերձ, Արցախը հաստատուն քայլերով կը յառաջանայ պետական շինարարութեան` տնտեսական եւ հասարակական ընդհանուր վերականգնման ուղղութեամբ:

Ցեղասպանական «մաքրագործման», տեղահանութեան, աւերման ու աւարման ծանրագոյն հարուածներ եւ վտանգներ դիմագրաւելու, պատերազմի դաշտին վրայ յաղթանակելու եւ մոլեգնած ոսոխին զինադադար պարտադրելու ճակատագրական շրջան մը ապրեցաւ հերոսական Արցախը: Մեծ զրկանքներու եւ գերագոյն զոհաբերութեան գնով արցախահայութիւնը ուղի հարթեց: Որքան պատերազմի ժամանակաշրջանը, նոյնքան զինադադարի եւ խաղաղութեան տարիները դժուար եղան: Արտաքին ու թշնամական ճնշումները հետեւողականօրէն փորձեցին, յանուն արցախեան հարցի բանակցային կարգաւորման, արցախահայութեան պարտադրել, որ արեան գնով ազատագրուած Արցախը վերստին ենթարկուի Ազրպէյճանի տիրակալութեան:

26 տարի առաջ Ստեփանակերտէն թափ առած միացման շարժումին հետ կազմաւորուեցաւ նաեւ սերունդ, որ չունի իր նախորդներուն` ազրպէյճանական լուծի տակ ապրուած դառն ու դաժան ժամանակներու յիշողութիւնը: Բայց ազատ ու անկախ Արցախի ծնունդ այդ սերունդը անկասկած ունի խոր գիտակցութիւնը իր ժառանգած մեծագոյն հարստութեան, որ սեփական ազգին ու հայրենիքին անբաժան մասը կազմելու, ազատ եւ անկախ ապրելու իրաւունքին ամրագրումն է: Մանաւանդ որ այդ ժառանգութեան նուաճումին համար ծանրագոյն գին վճարուած է սեփական ընտանիքէն հարազատի կորուստով, որբացումով եւ հաշմանդամութեամբ…

Արցախեան շարժման 26-ամեայ աւանդին ընդհանուր արժեւորման նուիրուած որեւէ անդրադարձ անպայման իրեն հետ կը բանայ, նաեւ ու մանաւա՛նդ, հայ քաղաքական մտքի ջրբաժանը հանդիսացող  հայ ազգային պահանջատիրութեան ու Հայ դատի մեր ժամանակներու ռազմավարութեան կիզակէտին` արցախեան արեւելումին նորովի արժեւորման մեծադիր հարցը:

Նախ յանուն պատմական ճշմարտութեան պէտք է ընդգծել, որ Արցախը Հայաստանին վերամիացնելու գլխաւոր պահանջին ու առաջադրանքին շուրջ միասնական դիրքորոշում ունենալով հանդերձ, հայ քաղաքական միտքը, շարժման առաջին իսկ պոռթկումի օրերէն, տարակարծիք եղաւ պայքարի յարմարագոյն ռազմավարութիւնը որդեգրելու հարցին շուրջ:

Սկզբնապէս զինեալ ինքնապաշտպանութեան դիմելու եւ ազգային-ազատագրական պայքար շղթայազերծելու անհրաժեշտութեան շուրջ ծաւալեցաւ բանավէճը: Իսկ ժամանակի թաւալումին եւ հայ-ազրպէյճանական հակամարտութեան բարդացման հետ` ջրբաժան յառաջացաւ մէկ կողմէ այսպէս կոչուած մեծապետական ճնշումներուն հետ քայլ պահելու «իրատեսութեան», իսկ միւս կողմէ` «ծայրայեղական» որակուած ազատագրուած հայրենականը ամէն գնով պահպանելու յեղափոխական արեւելումին միջեւ:

Արցախեան շարժման շրջադարձային բոլոր փուլերուն կրնկակոխ հետեւեցաւ հայ քաղաքական մտքի ներքին այս բեւեռացումը` ի վերջոյ 1997-ին յանգելու համար Հայաստանի անդրանիկ նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի «Պատերա՞զմ, թէ՞ խաղաղութիւն» ձեւակերպումով յայտնի երկփեղկումին:

Յատկանշական է զուգադիպութիւնը, որ արցախեան շարժման 25-ամեակը տօնեցինք Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահական 6-րդ ընտրութեան օրերուն: Նոյնը պատահեցաւ նաեւ շարժման 20-ամեակի օրերուն, Հայաստանի 5-րդ նախագահական ընտրութեանց ժամանակ, եւ բնաւ ալ պատահականութիւն չէր 2008-ին, որ նախագահական ընտրապայքարի ամէնէն բուռն բանավէճերէն մէկը շիկացաւ նոյնինքն արցախեան հարցի կարգաւորման յարմարագոյն ուղին ճշդորոշելու եւ որդեգրելու միեւնոյն կիզակէտին շուրջ:

Մանաւանդ որ, իբրեւ գլխաւոր մրցակից, իրարու դէմ ընտրապայքար մղեցին արցախեան ռազմավարութեան հարցով իրարմէ բաժնուած եւ իրարու հակադրուած` վերանկախացեալ Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին եւ երկրորդ նախագահներու ճամբարները:

Հայաստանի նախագահական 6-րդ ընտրութեանց պարագային, նոյնիսկ հպանցիկ բաղդատականով մը, հայ մարդը վստահաբար հպարտութեամբ պիտի արձանագրէ, որ արցախեան շարժման 25-ամեակին զուգադիպած նախագահական ընտրապայքարի ողջ ընթացքին հայ քաղաքական միտքը իր բոլոր թեւերով ու հատուածներով միահամուռ տէր կանգնեցաւ արցախեան արեւելումին:

Շարժման 26-ամեակին կարեւորագոյն պարգեւը անկասկած ա՛յս յաղթանակն է, որ իրաւատէր հայութիւնը տարաւ իր ներսիդին ծուարած համակերպումի ու պարտուողական «իրատեսութեան» դէմ:

Ժամանակը, փաստօրէն, հիմնովին սրբագրեց 90-ականներէն եկած խարխափումի այդօրինակ տարազումներն ու բեւեռացման եզրերը:

Բիւրեղացաւ հայ քաղաքական մտքի պահանջատիրական կողմնորոշումը, որուն հետ նաեւ` պետական այն մտածողութիւնը, թէ արցախեան հարցի բանակցային եւ արդար կարգաւորման ուղին կ՛անցնի իրապէ՛ս փոխզիջումներու եւ ոչ թէ միայն հայկական կողմի զիջումներու կածաններէն:

Ազատագրեալ Արցախին ազգովին եւ պետականօրէն տէր կանգնելու, դէպի Հայ դատի պայքարին վերջնական յաղթանակը առաջնորդելու այս արեւելումին բիւրեղացումն ու արմատաւորումը կը մնան սրբազան պարտաւորութիւններ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )