26 Տարի Առաջ Այս Օրերուն Սկսաւ Արցախեան Շարժումը
Փետրուար 13-ը կը նկատուի արցախեան շարժման սկիզբը: 26 տարի ետք Ստեփանակերտի Վերածնունդի հրապարակին վրայ հաւաքուած էին արցախեան շարժման մէջ ներդրում ունեցած մարդիկ: Անոնք այդ պատմական վայրին մէջ համախմբուած էին պարզապէս իրարու բարեւելու, յիշելու պատմական պահը:
Այդ օրը` 13 փետրուար 1988-ին, Ստեփանակերտի մէջ տեղի ունեցաւ քաղաքի աշխատաւորներու եւ ուսանողներու առաջին հանրահաւաքը, եւ շարժումը դարձաւ համաժողովրդական: Ցոյցին ընթացքին մարդիկ կը վանկարկէին` «Մի-ա-ցում», «Մայր Հա-յաս-տան»: Մինչ այդ` 11-12 փետրուարին հաւաքներ տեղի ունեցան Հադրութի, Ասկերանի եւ Մարտունիի մէջ: Այդ օրերուն Պաքուի ճնշումով գումարուած կուսակցական-տնտեսական ժողովները պէտք էր ընդունէին Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին վերամիաւորելու պահանջը դատապարտող որոշում: Սակայն այդ ժողովներուն ընթացքին տեղի ունեցաւ հակառակը` պաշտպանուեցաւ Հայաստանին միանալու մարզի հայ բնակչութեան պահանջը:
Ասկերանի քաղաքապետ, ՀՅԴ Արցախի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ, շարժման գործիչներէն Ալեոշա Գաբրիէլեան վստահ է, որ 13 փետրուարը մեր վերածնունդի օրն է: Անոր կարծիքով, եթէ այդ օրը կարելի չըլլար ժողովուրդը հանել հրապարակ, ապա, ինչպէս` 40-ականներուն եւ 60-ականներուն, շարժումը պիտի ճնշուէր, իսկ գործիչները պարզապէս ծայրայեղականներ պիտի կոչուէին եւ համապատասխան պատժամիջոցներ պիտի կիրարկէին անոնց դէմ:
Մարզային կոմիտէի շէնքին մէջ, որ ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղի նախագահի նստավայրն է, օրին հաւաքուած էին մարզի կուսակցական գործօն, շրջանային կոմիտէներու անդամները, որպէսզի Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին վերամիաւորելու պահանջը դատապարտող որոշման կայացումը խափանեն: Որոշուեցաւ ժողովուրդը ոտքի հանել:
«Շարժման ամենամեծ ձեռքբերումն այն է, որ ինքնիշխան պետութիւն, անկախութիւն ունենք: Թէ՛ յաջողութիւնները, թէ՛ անյաջողութիւնները մերն են, մենք դրանցից չենք հրաժարւում: Սակայն պայքարը դեռ շարունակւում է. մենք միասնական Հայաստան պէտք է ունենանք, այլապէս չենք լինի», ըսած է Ալեոշա Գաբրիէլեան:
Պատասխանելով այն հարցումին, որ արդեօք գո՞հ է արցախեան շարժման ձեռք բերուած արդիւնքէն` գործիչ Սլաւիկ Առուշանեան պատասխանած է. «Գոհ եմ այնքանով, որ մենք փրկուել ենք կործանումից, իսկ այն խնդիրները, որ հիմա ունենք, բխում է մեր ներքին կրաւորականութիւնից: Պետութեան խնդիրը պէտք է լինի ժողովրդի բարեկեցութեան բարձրացումը եւ, ի հարկէ, առաւել կարեւոր խնդիրներից մէկը` բնակչութեան աճի խթանումը: Սակայն այս երկու կարեւոր խնդիրներն անուշադրութեան են մատնուած: Այն պետութիւնը, որը բնակչութեան աճ չունի, մնացած խնդիրներն արդէն զարդարանքի են նման: Ի հարկէ, աշխատանքներ կատարւում են, սակայն, միեւնոյն է, նոյնիսկ վերաբնակեցման ծրագրերի իրականացման արդիւնքում` բնակչութեան աճ չունենք: 2000 թուականին խոստացել են, որ 10 տարի յետոյ 300 հազար բնակիչ կ՛ունենանք, սակայն հակառակը տեղի ունեցաւ. ես սա անպատասխանատու վերաբերմունք եմ համարում»:
Արցախեան շարժման կազմակերպիչ, Լեռնային Ղարաբաղի ինքնապաշտպանութեան ուժերու առաջին հրամանատարը վստահ է, որ արցախեան պատերազմը եւ յաղթանակը 13 փետրուարի պտուղներն են: «Պայքարը երբեք չի աւարտւում, այն աւարտւում է միայն ժողովրդի մահից յետոյ: Այսօր թէ՛ ներսից, թէ՛ դրսից լուրջ պայքար է պէտք», նշած է Արկադի Կարապետեան: