Մարոքեան Տպաւորութիւններ. Միջերկրականի Եւ Ատլանտեանի Գեղեցկուհին` Մարոք

Հ. ՊՈՒԺԱՆԵԱՆ

maroc2Դեկտեմբեր… Ողջ աշխարհի բնակիչներ, անոնց մէջ նաեւ մեր սիրելի Լիբանանը եւ բնականաբար  անոր բնակչութիւնը կը պատրաստուին հրաժեշտ տալ 2013 տարուան եւ դիմաւորել նորը` անոր կապելով նոր յոյսեր, նոր ակնկալութիւններ եւ բարիք: Օգտագործելով տօնական օրերը կը ծրագրեմ մէկ շաբաթով մեկնիլ Մարոք  վայելելու համար անոր գեղեցկութիւնը. ան ունի աշխարհագրական բացառիկ դիրք, երբ իր զոյգ ափերը կը համբուրուին հիւսիսէն Միջերկրական ծովու ջուրերուն հետ, ժպտելով Սպանիոյ հարաւին, իսկ արեւմուտքէն` Ատլանտեան ովկիանոսին, ափրիկեան ցամաքամասի վրայ գրաւելով դրախտային ու նախանձելի դիրք մը, շրջապատուած` Ալճերիայով ու Մաւրիտանիայով:

Վերջապէս, բաւական երկար օրեր սպասելէ ետք, ինծի համար կարելի եղաւ (ձեւո՜վ մը) ստանալ  Մարոք մուտքի արտօնագիրը… ու մնաս բարով ըսելով Լիբանանին, կը բարձրանամ օդանաւ` հինգշաբթի օր մը, աշնանային իրիկնամուտով: Մետաղեայ հսկայ թռչունը կը յարգէ իր ժամադրութիւնը եւ  որոշեալ ժամուն կը բարձրանայ օդ` ճեղքելով կուտակուած ամպերը: Ես ու ուրիշ բազմատասնեակ ճամբորդներ գրեթէ 6 ժամուան հաճելի թռիչքէ մը ետք կը հասնինք Մարոքի մարդաշատ ու նշանաւոր Քազապլանքա քաղաքը` կէս գիշերին:

Օդակայանի մէջ անցագրային գործողութիւնը վայրկեաններու հարց է միայն եւ ապահովական պաշտօնեաներ մեզ կը դիմաւորեն խնդումերես, առաւել` կեցութեան բարի մաղթանքներով` օտար զբօսաշրջիկներու վրայ առաջին վայրկեանին ձգելով հաճելի տպաւորութիւն… Անշուշտ այս տպաւորութիւնը կ՛ըլլայ քիչ մը զարմացնող, երբ արաբական երկրի մը մէջ առաջին անգամ կը հանդիպինք նման «բարի գալուստ»-ի, եւ դէմ առ դէմ կու գանք մարդկային ազնիւ վերաբերմունքի մը հետ, որ կ՛ուրախացնէ մեզ` Մարոք հասած մեր առաջին վայրկեանէն:

Քազապլանքայի միջազգային օդակայանէն մինչեւ քաղաք, 30 քիլոմեթր, կը կտրենք արագ: Ես այս կէս ժամուան ընթացքին, գրեթէ լուռ ու անխօս եմ եւ կը դիտեմ չորս բոլորտիքը միայն: Հակառակ գիշեր ըլլալուն` հիացած կը դիտեմ լայն ու մաքուր ճամբաները, հոն տիրող կարգ ու կանոնը, նամանաւանդ` ճանապարհներու զոյգ կողմերու լուսաւոր դրութիւնը եւ աջ ու ձախ բարձրացած արմաւենիներու հպարտ շարքերը: Զարմացած եմ իրապէս… Նմանօրինակ ճամբաներ տեսած էի միայն Արեւմուտքի ոստաններուն մէջ, ընդհանրապէս Եւրոպա, եւ հիմա անոնց ականատեսն էի Ափրիկէի ծոցին մէջ ծաղկած Մարոքի մէջ, եւրոպական բարձր ճաշակով ու գործադրութեամբ: Որքա՜ն պիտի ուզէի օր մը Լիբանանը եւս տեսնել մարոքեան օրինակով: Արդեօ՞ք…

Հանգիստ գիշերէ մը ետք, առաւօտը կը ժպտայ մեզի ջերմութեամբ ու քաղցրութեամբ: Մարդաշատ քաղաքը խճողումի մէջ է, մարդիկ լայն ու հարթ մայթերու վրայ կ՛երթեւեկեն արագ-արագ: Այս որքան լայն են ճամբաներու զուգահեռ ընթացող մայթերը: Այս միջոցին ուշադրութիւնս կը գրաւէ մանաւանդ երիտասարդութիւնը, որ ճաշակաւոր արտաքիններով, ժպտերես, առողջ ու գեղեցիկ, կը շարժի աջ ու ձախ, աստուածային բարեւը իր շրթներուն: Առաջին հերթին կը դժուարանանք հասկնալ մարոքցիներու խօսակցական արաբերէնը, սակայն ֆրանսերէն լեզուն կը դիւրացնէ ամէն դժուարութիւն:

Քաղաքի կեդրոնական թաղամասերը աւելի բազմամարդ են ու խճողուած: Իւրաքանչիւր քայլափոխի նկատելի են երկնաքեր շէնքեր, անշուշտ` եւրոպական բարձր ճաշակով, որոնք իրենց քաղաքին աւանդական «սպիտակ»  գոյնին խառնած են այլ գոյներ եւս` ստեղծելով հաճելի խճանկար մը: Հետաքրքրութեամբ կը շրջինք կեդրոնական թաղամասերը: Հոս իրարու հետ կը մրցին հինգ աստղանի գեղեցիկ ու արդիական բազմատասնեակ հիւրանոցներ, բազմաթիւ ճաշարաններ, տեսակաւոր սրճարաններ, զբօսավայրեր, որոնք բոլորն ալ լեցուն են թէ՛ տեղացի եւ թէ՛ օտար յաճախորդներով: Ուշադրութեամբ կը դիտեմ իրար գերազանցել փորձող զարդարուն ցուցափեղկերը, որոնք կը գրաւեն անցորդներուն ուշադրութիւնը`  իրենց այլազանութեամբ ու հրամցուցած որակաւոր ու արդիական հագուստ,կապուստով, կահ-կարասիով ու տեսակաւոր իրերով:

Արդարեւ, կարենալ ամբողջական եւ աւելի լաւ գաղափար մը կազմելու համար կը բարձրանանք դէպի երկրին հիւսիսը` Քազապլանքայէն դէպի Մհամմատիէ, մայրաքաղաք Ռապաթ, Թանժա, եւ ապա հակառակ ուղղութեամբ`  Քազապլանքա, Մարաքեշ եւ Ակատիր` միշտ խնամեալ ու ապահով ճամբաներով: Իւրաքանչիւր քաղաք ունի իր իւրայատուկ առաւելութիւնը, հմայող տեսքը եւ կարեւորութիւնը: Իրապէս զարմացած ենք մեր տեսածներով: Այս որքան արա՛գ կը զարգանայ այս երկիրը, որքան շո՛ւտ կը ծաղկին քաղաքներն ու շրջանները: Ոստաններ իրարու կապուած են նոր-նոր ու լայն ճանապարհներով, արդիական ու բծախնդիր շինարարութիւններով, որոնք ինքնաբերաբար կը քաջալերեն զբօսաշրջութիւնը:

Արդարեւ, ա՛յս է գլխաւոր պատճառը, որ ճամբաներու վրայ կը հանդիպինք բազմաթիւ ֆրանսացիներու, սպանացիներու, գերմանացիներու, իտալացիներու, ճափոնցիներու, չիներու… եւ այսպէս` բազմաթիւ օտարներ եկած են վայելելու այս երկրին ջերմ արեւը, գեղեցիկ ու առինքնող  խայտացող բնութիւնը, կապոյտ ծովը, ծաղկող անապատը, իսկ բնականաբար ու մասնաւորաբար` մարոքցի ժողովուրդին ցուցաբերած ջերմութիւնը, ազնուութիւնը, անմիջականութիւնը, անկեղծութիւնը եւ տպաւորող հիւրասիրութիւնը:

marocՄարոքը, որպէս երկիր ու ժողովուրդ, ունի բարձր քաղաքակրթութիւն, հարուստ պատմութիւն, հպարտացնող անցեալ եւ օրէ օր զարգացող ու բարգաւաճող տնտեսութիւն, որոնց յառաջդիմութեան համար առաջին նախանձախնդիրը ինքը` երկրին վեհապետն է, թագաւորը` Մոհամետ Զ.ը, որ ամենայն բծախնդրութեամբ, նախանձախնդրութեամբ  ու մանրամասնութեամբ կը հետեւի երկրին յառաջդիմութեան, որպէսզի Մարոքը դառնայ արաբական աշխարհի ու Ափրիկէի «Եւրոպա»-ն, բաց քաղաքը, կամ` բաց թանգարանը,  զարկ տալով առաջին հերթին երկրի ապահովութեան գործօնին, որպէսզի անոր բնակչութիւնը ապրի խաղաղ, ապրի ապահով  ու հանգիստ պայմաններու մէջ:

Շինարար ու բարեգործ Մոհամետ Զ. թագաւորը մասնաւոր հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ  նաեւ նոր սերունդի դաստիարակութեան գործին` ուժ տալով կրթական համալիրներուն (համալսարան, մասնագիտական վարժարաններ, բարձրագոյն կրթութեան բազմաճիւղ հաստատութիւններ, երկրորդական, միջնակարգ եւ նախակրթարաններ) եւ ապա հիմնադրել տուած ու զարգացուցած`  հիւանդանոցներ, ընկերային-հասարակական բազմաթիւ հաստատութիւններ, մարզական ու մշակութային կեդրոններ: Վեհապետը մարդասիրական բացառիկ կարգադրութեամբ մը հրահանգած է շինել տալ նոր ու բարձրայարկ շէնքեր` երկրին մէջ գոյութիւն ունեցող աղքատ ու համեստ խաւին տրամադրելով նոր բնակարաններ, կացարաններ, կատարելով գնահատելի ու մանաւանդ աստուածահաճոյ մեծ գործ:

Պէտք է ըսել, որ Մարոքի ժողովուրդը ունի յատուկ ու մասնաւոր յարգանք` իր թագաւորին նկատմամբ, որուն կողմէ իր ժողովուրդին հանդէպ ցուցաբերած ամբողջակա՛ն սէրը, խո՛ր հետաքրքրութիւնը, անկե՛ղծ գուրգուրանքը եւ անմիջակա՛ն խնամքը վեր են ամէն տեսակ գնահատականէ… Ասոր փաստը ակներեւ է երկրին մէջ արձանագրուող ու աճող իւրաքանչիւր կառոյցի մէջ բնականաբար: Հոս, որպէս օրինակ, կարելի է յիշել Քազապլանքայի մէջ մէկ տարի առաջ ձեռնարկուած ու արդէն գործնականացած հանրակառքի սպասարկումը, որ մինչեւ օրս փոխադրած է 22 միլիոն մարդ:

Մարոքը ափրիկեան ու արաբական աշխարհի այն յառաջդիմած երկիրն է, որ շնորհիւ իր ունեցած աշխարհագրական դիրքին, երեք քաղաքակրթութիւններ` արաբական, ափրիկեան եւ եւրոպական, միաձուլուած են իրարու մէջ եւ ստեղծած են բացառիկ ու նոր խճանկար մը, որ ունի Ափրիկէի արեւին ջերմութիւնը, արաբական աշխարհի պարզութիւնն ու հիւրասիրութիւնը եւ Եւրոպայի դաստիարակութիւնն ու բծախնդրութիւնը: Այլ խօսքով, Մարոքը, այսօրուան դրութեամբ, աշխարհի վրայ կը գրաւէ  եզակի տեղ մը, որուն նմանին դժուար թէ հանդիպինք աշխարհի վրայ ուրիշ վայր մը:

Այս հրաշալի երկիրը նախախնամութեան բարիքն է, որ ամէն առաւօտ կը ժպտի կեանքին ու արեւին` բնակիչներուն շնորհելով հազար ու մէկ բարիք…

Քազապլանքա,  20 դեկտ. 2013                           

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )