ԱՆԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ. ԱՍԻԱԿԱՆ ՍԱԳԻ ՏԵՍԱԿ ՄԸ` ԱՄԷՆԷՆ ԲԱՐՁՐ ԹՌՉՈՂԸ

Վերջերս բրիտանացի մասնագէտներու կողմէ թռչնազգիներու վրայ կատարուած ուսումնասիրութիւն մը ցոյց տուած է, թէ գծաւոր գլուխ ունեցող ասիական սագերը կը հանդիսանան աշխարհի տարածքին ամէնէն բարձր թռչող թռչնազգիները: Անոնք կրնան թռչիլ մինչեւ վեց հազար չորս հարիւր երեսունեօթը մեթր բարձրութեան վրայ:

Մասնագէտները գտած են, թէ նշեալ սագերը կրնան թռչիլ Հիմալայեան լեռներուն վրայ եւ մօտաւորապէս ութ ժամուան մէջ կրնան ճամբորդել այդ լեռներուն մէկ ծայրէն միւսը:

2009-ին վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնը կատարող մասնագէտներէն` բրիտանացի կենսաբան Լուսի Հաուքս ու անոր ընկերակցող մասնագէտներու խմբակը շատ փոքր տեսախցիկներ կը տեղադրեն Հնդկաստանի մէջ եղող քսանհինգ գծաւոր գլուխով սագերու մարմնին վրայ: Գարնան նշեալ սագերը Հնդկաստանէն կը գաղթեն դէպի Մոնկոլիա ու անոր մօտակայ շրջանները, որպէսզի ածեն իրենց հաւկիթները:

Նման ճամբորդութեան մը ընթացքին անոնք կը թռչին նաեւ Հիմալայեան լեռներուն վրայէն, որոնք կը կազմեն աշխարհի ամէնէն բարձր լեռնաշղթան, եւ որոնց բարձրագոյն գագաթը կը հանդիսանայ Էվերեսթը` ութ հազար ութ հարիւր յիսուն մեթր բարձրութեամբ:

Մասնագէտները յայտնած են, թէ սագերուն այդ ճամբորդութիւնը տեւած է մօտաւորապէս երկու ամիս, որուն ընթացքին անոնք թռչած են մօտաւորապէս ութ հազար քիլոմեթր տարածութիւն եւ անոնց թռչած բարձրութիւնը հասած է առաւելագոյնը վեց հազար չորս հարիւր երեսունեօթը մեթրի:

Նշեալ սագերուն վրայ տեղադրուած տեսախցիկները ցոյց տուած են, թէ անոնք յաճախադէպօրէն դադար առած են այդքան երկար ճամբորդութիւն կատարած ատեն, սակայն հետաքրքրականօրէն, անոնք Հիմալայեան լեռներուն մէկ ծայրէն միւսը թռչած են ութ ժամ շարունակ` գրեթէ առանց դադար առնելու:

ԿԱՐՃ ՈՒ ՆՈՒԱԶ ՅԱՃԱԽԱԿԻ ԴԱԴԱՐՆԵՐ

Մասնագէտ Հաուքս ըսած է, թէ գծաւոր գլուխով սագերը հանգիստ կ՛ընեն` լիճերուն մակերեսին ծփալով: Այսուհանդերձ, անոնց այդ հանգիստ վիճակէն շատ բարձր ու երկար տարածութիւններ թռչելու սկսիլը բաւական մեծ կորով ու աշխուժութիւն կ՛ենթադրէ: Հետեւաբար մասնագէտ Հաուքս հաւանական գտած է, թէ նշեալ սագերը նախընտրած են երկար թռչիլ, քան թէ` յաճախակիօրէն դադար առնել ու ապա վերստին թռչիլ, քանի որ իւրաքանչիւր թռիչքի համար անոնց ստացած թափը մեծ տարողութեամբ ուժանիւթ կը խլէ անոնց մարմինէն:

Մասնագէտ Հաուքս նշած է նաեւ, թէ սագերը կարճ ու նուազ յաճախակի դադարներ առած են, որպէսզի չուշանան իրենց ճամբորդութեան ընթացքին եւ կարենան ժամանակին ածել իրենց հաւկիթները:

ԹՌՉՈՒՆՆԵՐՈՒՆ ՄԱՐՄՆԻՆ ԿԵՐՏՈՒԱԾՔԸ
ԲԱՐՁՐ ԹՌՉԵԼՈՒ ԿԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆ ԿՈՒ ՏԱՅ ԱՆՈՆՑ

Մասնագէտները ուշագրաւ գտած են, թէ գծաւոր գլուխով սագերը իրենց թռիչքին թափը ստացած են իրենց մկանային ուժին ազդեցութեան տակ` գրեթէ առանց օգնութեան` իրենց պոչին յառաջացուցած հովին եւ կամ օդի հոսանքին:

Վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող բրիտանացի կենսաբան Չարլս Պիշոփ ըսած է, թէ շատ բարձր թռչող թռչնազգիներու շարքին դասուած թռչուններուն մեծ մասը ընդհանրապէս այդպիսի բարձրութիւններու կը հասնի սաւառնելով ու մեղմօրէն սահելով` առանց յաւելեալ ջանք թափելու: Սակայն նոյնը չէ պարագան գծաւոր գլուխով սագերուն` նկատի ունենալով, որ անոնք շատ բարձր կը թռչին` իրենց թեւերը մեծ ուժգնութեամբ ու վայելուչ կերպով թափահարելով:

Միւս կողմէ, սակայն, նշեալ սագերը թռչած ատեն գրեթէ անդադար կը կղկղան (սագերուն արձակած ձայնը):

Մասնագէտները յայտնած են, թէ ժամանակի ընթացքին թռչուններուն եղափոխուիլը բազմաթիւ բնախօսական պատշաճեցումներ յառաջացուցած է անոնց մօտ, որոնք նպաստած են անոնց գաղթելուն: Օրինակ` նախապէս կատարուած ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են, թէ սագերը ունին շատ աւելի մեծ թիւով արեան մազերակներ, ինչպէս նաեւ` շատ աւելի մեծ տարողութեամբ արեան կարմիր գնդիկներ, քան` այլ թռչուններ, ինչ որ կը նշանակէ, թէ անոնց մարմինը կրնայ շատ աւելի արագօրէն մեծ տարողութեամբ թթուածին հասցնել անոնց մկաններուն, որոնք իրենց կարգին կը նպաստեն անոնց երկար ատեն առանց յոգնելու թռչելուն:

Օրին մասնագէտներ յայտնած են նաեւ, թէ սագերուն թեւերուն մկաններուն բջիջները ունին շատ աւելի մեծ թիւով ուժանիւթ արտադրող կերտուածքներ,  քան` մնացեալ թռչնազգիները:

Նշեալ երեւոյթը նոյնպէս կը նպաստէ, որպէսզի անոնք բարձր թռչած ատեն կարենան մեծ ուժգնութեամբ թափահարել իրենց թեւերը:

Մասնագէտները գտած են նաեւ, թէ գծաւոր գլուխով սագերը շատ արագօրէն կը ներշնչեն ու կ՛արտաշնչեն` առանց գլխու պտոյտ ունենալու եւ կամ իրենց ուշքը կորսնցնելու: Նման արագութեամբ շնչառութիւն մը կը բարձրացնէ անոնց արեան մէջ եղող թթուածինին տարողութիւնը:

ՍԱԳԵՐԸ ԲԱՐՁՐ ԼԵՌՆԵՐԷՆ
ՇԱՏ ԱՒԵԼԻ ՏԱՐԵ՞Ց…

Նախապէս մասնագէտներ ա՛յն տպաւորութիւնը ունէին, որ սագերը ցերեկը լեռներուն գագաթը փչող հովերէն օգտուելով` ճամբորդած են ցերեկը: Սակայն նորագոյն ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուած է, թէ անոնք նախընտրած են թռչիլ գիշերը, երբ պայմանները համեմատաբար հանդարտ եղած են: Անոնք զգուշացած են գլխաւորաբար յետմիջօրէին փչող զօրաւոր հովերէն, որոնք անհանգստացուցիչ եւ կամ աւելի վտանգաւոր դարձուցած են իրենց թռիչքները:

Ինչ կը վերաբերի գծաւոր գլուխով սագերուն Հիմալայեան լեռներուն շուրջ թռչելու փոխարէն ծայրէ ծայր անոնց վերեւ թռչելու երեւոյթին, ապա մասնագէտները բացատրած են, թէ անոնք այդպէս ըրած են միլիոնաւոր տարիներէ ի վեր` նոյնիսկ նախքան այդ լեռներուն իրենց ներկայի բարձրութեան հասնիլը: Հետեւաբար, ժամանակի ընթացքին, նշեալ լեռներուն հետզհետէ բարձրացումով` սագերը պահած են ծայրէ ծայր անոնց վերեւ թռչելու իրենց ունեցած սովորութիւնը:

 

«ԱՊՐՈՂ ԲՐԱԾՈՅ» ԿՈՉՈՒՈՂ
ԵՐԿԱՐԱԿԵԱՑ ՁՈՒԿԵՐԸ…

Յունիսի սկիզբը գերմանացի խումբ մը մասնագէտներ յայտնած են, թէ սիլաքանթ կոչուած ձուկերը ո՛չ միայն դասուած են աշխարհի ամէնէն հին տեսակի ձուկերուն շարքին, այլ անոնք պատկանած են նաեւ երկարակեաց ձուկերու ընտանիքին:

Մասնագէտները գտած են, թէ նշեալ ձուկերը կ՛ապրին մօտաւորապէս հարիւր տարի կամ աւելի, հետեւաբար, զանոնք կոչած են «ապրող բրածոներ»:

Մինչեւ 1938 թուական անասնագէտներ ունէին ա՛յն կարծիքը, թէ սիլաքանթները երկրագունդին մակերեսէն անհետացած են աւելի քան վաթսունհինգ միլիոն տարի առաջ: Սակայն 1938-ին նշեալ ձուկի տեսակը յայտնաբերուած է Ափրիկէի ծովեզերքէն: Նման յայտնաբերում մը նպաստած է, որպէսզի անասնագէտները կարենան Հնդկաց ովկիանոսին արեւմտեան բաժիններէն գտնել նաեւ նախապատմական ժամանակներուն գոյութիւն ունեցած այլ տեսակի ձուկեր:

Սիլաքանթներուն ուսումնասիրութեամբ զբաղող մասնագէտներու խմբակը քսանմէկ տարի առաջ նախաձեռնած է ուսումնասիրութեան մը, որուն մէջ անիկա նպատակ ունեցած է յստակ տեղեկութիւններ ձեռք ձգել Միջերկրականի մէջ եղող Մատակասքար կղզիին մօտ գտնուող փոքր կղզիները շրջապատող ջուրերուն խորերը յայտնաբերուած սիլաքանթներուն մասին: Սակայն նկատի ունենալով, որ այդ ձուկերը ապրած են ծովուն մակերեսէն մօտաւորապէս 160-200 մեթր խորութիւն ունեցող ջուրերուն մէջ, ապա կարելի չէ եղած սուզորդներ ղրկել այնտեղ: Այսուհանդերձ, մասնագէտները սուզանաւերու միջոցով հետեւած են նշեալ ձուկերուն ապրելակերպին:

ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐԻՆ ԻՒՐԱՅԱՏՈՒԿ
ԵՂՈՂ ՆՇԱՆՆԵՐ…

Մասնագէտները նկատած են, թէ իւրաքանչիւր սիլաքանթ իր կողերուն վրայ կրած է տարբեր չափի ու տարողութեան ճերմակ նշաններ, որոնք յատուկ եղած են իւրաքանչիւրին: Նշեալ երեւոյթը նպաստած է, որ մասնագէտները սուզանաւով կատարած հարիւրաւոր շրջագայութիւններուն ընթացքին կարենան ճշդել աւելի քան հարիւր քառասուն սիլաքանթներ:

Նշեալ սիլաքանթներուն մէջ կարելի չէ եղած գտնել ձագեր: Նաեւ ցարդ մասնագէտները չեն կրցած բաւարար տեղեկութիւն հաւաքել անոնց բազմապատկուելու գործընթացին մասին:

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող  գերմանացի մասնագէտ Հենս Ֆրիք հաւանական գտած է, թէ յղի սիլաքանթները շատ աւելի խորերը լողացած են` նախքան ծննդաբերելը:

Մասնագէտները գտած են նաեւ, թէ սատկած են տարեկան միայն երեք եւ կամ չորս սիլաքանթներ, որոնց փոխարինած են 3-4 չափահաս սիլաքանթներ` խորհրդաւոր կերպով յայտնուած: Այսուհանդերձ, նկատի ունենալով, որ տարեկան սիլաքանթներուն մօտաւորապէս 4.4 առ հարիւր համեմատութիւնը կը սատկի, ապա նշեալ պատկերը հետեւցնել տուած է, որ անոնք երկարակեաց են եւ կ՛ապրին մօտաւորապէս հարիւր երեք տարի:

Մասնագէտները դժուարութիւն ունեցած են գոյութիւն ունեցող սովորական միջոցներով ճշդելու սիլաքանթներուն տարիքը, քանի որ անոնց մարմնին վրայ չեն յայտնուած տարիք ցոյց տուող նշաններ: Այսպէս, օրինակ, ձուկերուն տարիքը կը ճշդուի` անոնց թեփերուն վրայ յայտնուող շրջանակները չափելով: Սակայն նման միջոցով մը կարելի չէ եղած ճշդել սիլաքանթներուն տարիքը, քանի որ անոնց թեփերը փոփոխութիւն չեն կրած ժամանակի ընթացքին, այնպէս ինչպէս որ փոփոխութիւն կրած են մնացեալ ձուկերուն թեփերը:

 

ՍՂՈՑԱՁՈՒԿԵՐՈՒՆ ՑՌՈՒԿԸ ՕԺՏՈՒԱԾ Է
ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԶԳԱՅԱՐԱՆՔՈՎ ՄԸ…

Յունիսի կէսերուն աւստրալացի խումբ մը մասնագէտներու կողմէ սղոցաձուկերուն վրայ կատարուած ուսումնասիրութիւն մը ցոյց տուած է, թէ անոնց երկար սղոցաձեւ ցռուկը օժտուած է վեցերորդ զգայարանքով մը, որ նպաստած է իրենց որսի ձեռքբերման ու կէսի բաժնելուն:

Սղոցաձուկերը կ՛ապրին ովկիանոսներու ու անուշ ջուրերու մէջ: Նախապէս մասնագէտներ կը կարծէին, թէ սղոցաձուկերը իրենց ցռուկը կը գործածեն` աւազը եւ կամ ցեխը խառնելու եւ անոր մէջէն որս գտնելու համար: Սակայն նորագոյն փորձարկումները ցոյց տուած են, թէ այդ երկար ցռուկը կը պարունակէ բազմաթիւ ծակտիկներ, որոնք կրնան զգալ որոշ հեռաւորութեան մը վրայ գտնուող որսին շարժումները եւ կամ անոր մարմնին ելեկտրական ազդեցութեան շրջանակը:

ԳԱՆԿՈՍԿՐԻՆ ՉԱՓ ԶՕՐԱՒՈՐ ՑՌՈՒԿԸ

Վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող աւստրալացի ջղակենսաբան Պարպարա Ուերինկըր ըսած է, թէ սղոցաձուկերուն ունեցած նշեալ կարողութիւնը կը նպաստէ, որպէսզի անոնք կարենան մթութեան մէջ նոյնիսկ որսորդութիւն ընել:

Նշեալ ձուկերուն սղոցաձեւ ցռուկը ունի գանկոսկրին աճառուտ կերտուածքը: Այսուհանդերձ, ցռուկին փոքր ձուկերուն տուած կողմնակի ուժգին հարուածը կրնայ  կէսի բաժնել զանոնք:

Սղոցաձուկերուն երկայնքը կրնայ հասնիլ մինչեւ հինգ մեթրի:

Մասնագէտ Ուերինկըր անդամահատած է սատկած սղոցաձուկեր եւ ուսումնասիրած է անոնց ցռուկին վրայ յայտնուած ծակտիկներուն շարուածքը: Այսուհանդերձ,  ան գտած է, թէ այդ ծակտիկները ամէնէն  մեծ տարողութեամբ յայտնուած են ցռուկին վերին մասին կողմնակի բաժիններուն մէջ, ինչ որ նպաստած է, որպէսզի սղոցաձուկերը կարենան զգալ իրենց ցռուկին վերեւ գտնուող տարածութեան մէջ եղող որսին ներկայութիւնը եւ դանդաղօրէն մօտենալ անոր:

Վերջին քանի մը տարուան ընթացքին մեծ թիւով սղոցաձուկերու որսորդութեան պատճառով սկսած է ուշագրաւ կերպով նուազիլ անոնց թիւը: Նաեւ անոնց սղոցաձեւ ցռուկները շատ աւելի հակամէտ դարձուցած են զիրենք ուռկաններուն մէջ բռնուելու վտանգին:

Նաեւ սիլաքանթներուն մարմնին չափը տարիներ շարունակ նոյնը մնացած է, ինչ որ նոյնպէս չէ նպաստած անոնց յառաջացած տարիքը ճշդելու գործընթացին:

Պատրաստեց՝ ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

(Օգտագործուած աղբիւր`
«ՆԵՇԸՆԸԼ ՃԻՈԿՐԱՖԻՔ»)

 

 

Share this Article
CATEGORIES