Մարդկային Յատկանիշներ . Ինչո՞ւ Կարօտախտը Օգտակար Է

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Կալէսի հիւանդանոցներուն մէջ կարօտախտ ստեղծող իրեր կը բանան յիշողութեան կորուստէ տառապող հիւանդներուն երկարատեւ յիշողութեան փականքները:

Կալէսի հիւանդանոցներուն մէջ կարօտախտ ստեղծող իրեր կը բանան յիշողութեան կորուստէ տառապող հիւանդներուն երկարատեւ յիշողութեան փականքները:

ԱՆՑԵԱԼԸ ՊԱՐԶԱՊԷՍ ՕՏԱՐ ԵՐԿԻՐ ՄԸ ՉԷ, ԱՅԼ ՆԱԵՒ` ՎԱՅՐ ՄԸ, ՈՒՐԿԷ ԲՈԼՈՐՍ ԱՔՍՈՐՈՒԱԾ ԵՆՔ: ԵՒ ԻՆՉՊԷՍ ԲՈԼՈՐ ԱՔՍՈՐԵԱԼՆԵՐԸ, ԵՐԲԵՄՆ ՄԵՆՔ ԱԼ ՎԵՐԱԴԱՐՁ ԿԸ ՏԵՆՉԱՆՔ: ԱՅԴ ՏԵՆՉԸ ԿԸ ԿՈՉՈՒԻ ԿԱՐՕՏԱԽՏ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ԿԱՐՕՏԱԽՏԻ ԴՐԱԿԱՆ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆԸ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹԵԱՆ ՎՐԱՅ:

Թերեւս լուսանկար մը կը խթանէ զայն, առաջին համբոյր մը, փայփայուած իր մը: Ամէն պարագայի կարօտախտը կ՛արթնցնէ ժամանակի եւ տեղի յատուկ զգացողութիւն մը: Բոլորս ծանօթ ենք այս զգացումին. քաղցր տխրութիւն մը կորսուած բանի մը համար` կարմրաւուն, վարդագոյն կամ արեւամարի երանգներով պատուած:

«Կարօտախտ» բառը ստեղծած են զուիցերիացի բժիշկներ 1600-ական տարիներու վերջերուն` բնորոշելու համար զինուորներուն ապրած որոշ տեսակի տան կարօտը: Այս օրերուն գիտենք, թէ անիկա կ՛ընդգրկէ աւելին, քան` տան կարօտը կամ զուիցերիացի զինուորները: Իսկ եթէ զայն տանինք շատ հեռու, ապա անիկա նաեւ կը դառնայ կեղծ կամ թոյլատու:

Սակայն, թերեւս կարօտախտը դեր մը ունի սոսկ զգացականութենէն անդին: Հոգեբան Քոնսթանթին Սետիքիտեսի կողմէ կատարուած շարք մը ուսումնասիրութիւններ մտածել կու տան, թէ կարօտախտը կրնայ օգտագործուիլ իբրեւ աղբիւր, ուրկէ կրնանք քաղել բաներ` զգացական կապ մը հաստատելու համար այլ անձերու եւ դէպքերու հետ, որպէսզի կարենանք առաջ ընթանալ նուազ երկչոտ եւ աւելի մեծ նպատակներով:

Սետիքիտեսի ներշնչումը կու գար տեսութենէ մը, որ կը կոչուի Թերըր մենէյճմընթ թիորի (սարսափը հակակշռելու տեսութիւն). անիկա 8 հազար անգամ աւելի գրաւիչ է, քան` հոգեբանութեան մէջ բազմաթիւ այլ տեսութիւններ, եւ կը նշէ, թէ մարդկային հիմնական կարիք մըն է դիմագրաւել իր սեփական անխուսափելի մահը: Այս տեսութեան արմատները մաս կը կազմեն Սիկմընտ Ֆրոյտի հոգեվերլուծական աւանդութեան` զայն քիչ մը տարբերելով հոգեբանական արդի բազմաթիւ տեսութիւններէ, որոնց ներշնչման աղբիւրները աւելի սովորական են. օրինակ` ուղեղը կը նկատուի համակարգիչ մը:

Լուսանկար մը կրնայ արթնցնել ժամանակի կամ տեղի քաղցր ու դառն զգացողութիւն մը: Սակայն կարօտախտը սոսկ զգացականութենէն անդին կրնայ ըլլալ:

Լուսանկար մը կրնայ արթնցնել ժամանակի կամ տեղի քաղցր ու դառն զգացողութիւն մը: Սակայն կարօտախտը սոսկ զգացականութենէն անդին կրնայ ըլլալ:

Սարսափը հակակշռելու տեսութիւնը փորձարկող քննութիւններ կատարուեցան 2008-ին: Ուսումնասիրողները քննութեան մասնակցողներուն թելադրեցին մտածել իրենց սեփական մահուան մասին` պատասխանելով տարբեր հարցումներու: Օրինակ` «կրնա՞ս նկարագրել, թէ սեփական մահուանդ մասին մտածելը ինչպիսի՞ զգացումներ կ՛արթնցնէ մէջդ» (քննութեան մասնակցող խումբերէն մէկուն թելադրուած է մտածել ակռայի ցաւի մասին, այսինքն` տհաճ բանի մը, որ սակայն գոյութենական վտանգ չի սպառնար):

Սարսափը հակակշռելու տեսութեան համաձայն, երբ մահուան մասին կը մտածենք, շատ աւելի ուժեղ կերպով կը կառչինք այն տեսակէտին, թէ կեանքը ունի աւելի խոր իմաստ մը: Հետեւաբար իրենց միջամտութենէն ետք ուսումնասիրողները մասնակցողներէն խնդրած են իրենց համաձայնութիւնը յայտնել նման հաստատումներու, ինչպէս` «Կեանքը անիմաստ է եւ աննպատակ» կամ` «կեանքի մէջ բոլոր ճիգերը ապարդիւն են եւ անհեթեթ»: Պատասխաններէն դատելով` ուսումնասիրողները չափած են, թէ մասնակցողները որքա՛ն ուժեղ կերպով կը հաւատային, թէ կեանքը իմաստ մը ունէր:

Անոնց հակազդեցութիւններուն մէջ զգալի էր կարօտախտի ներգործութիւնը: Ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են, թէ մասնակցողներուն իրենց սեփական մահուան մասին յիշեցնելը հաւանօրէն կ՛աւելցնէր իմաստի չգոյութեան զգացումը, սակայն` միայն այն անձերուն քով, որոնք ըսած են, թէ նուազ հակամէտ են կարօտախտի: Այն մասնակցողները, որոնք միջինէն աւելի կարօտախտի զգացումներ ապրած են, մահացութեան ժխտական մտածումներով չեն համակուած: Անոնք կեանքը կը նկատեն շատ իմաստալից:

Այնուհետեւ այլ փորձարկութիւններ ցոյց տուած են, թէ նուազ հաւանական է, որ մահուան գաղափարներ յամենան կարօտախտի հակամէտ անձերու ուղեղին մէջ: Նման անձեր նաեւ նուազ խոցելի են առանձնութեան զգացումներու դիմաց: Այս դիտանկիւնէն` կարօտախտը շատ տարբեր է տկարութիւն մը կամ մարմաջ մը ըլլալէ: Ուսումնասիրողները զայն կը կոչեն «իմաստ հայթայթող աղբիւր», մտային առողջութեան կենսական մէկ մասը: Կարօտախտը ուղեղին մէջ շարժման մէջ կը դնէ դրական զգացումներու ամբողջ շտեմարան մը, որ գիտակցաբար հասանելի է, եւ ուրկէ հաւանաբար մեր առօրեայ կեանքին մէջ տեւաբար զգացումներ կը քաղենք մեր զգացական աշխարհը զօրացնելու համար: Անցեալի նկատմամբ մեր այս ուժեղ զգացումներն են, որոնք կ՛օգնեն մեզի` աւելի լաւ յարմարելու մեր ապագային:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )