«Միկոյեանը Դէմ Եղած Է, Որ Երեւանի Մէջ Նշուի Ցեղասպանութեան 50-րդ Տարելիցը». Հայկ Դեմոյեան
Անաստաս Միկոյեան, Ժոզէֆ Ստալին եւ Սերգէյ Օրջոնիքիձէն (Թիֆլիս, 1925)
«Ստալինի աջակից Անաստաս Միկոյեանը դէմ եղած է, որ Երեւանի մէջ նշուի Հայոց ցեղասպանութեան 50-րդ տարելիցը», յայտարարած է Հայոց ցեղասպանութեան թանգարանի տնօրէն Հայկ Դեմոյեանը, որ շեշտած է, թէ այս առնչութեամբ բազմաթիւ փաստեր կան:
«Եւ փորձած է համոզել այն ժամանակուան Խորհրդային Հայաստանի Կենտկոմի առաջին քարտուղար Յակոբ Զարոբեանը: Ես չեմ խօսիր բանաւոր պատմութիւններու վրայ հիմնուելով, այլ ասիկա փաստագրուած է յուշագրութեան մէջ: Փաստագրուած է, որ բազմիցս փորձած է յորդորել ձեռնպահ մնալ այդ միջոցառումները կազմակերպելէ: Ի վերջոյ ան չլսեց, եւ որպէս վերապրողի զաւակ` յուշարձանի այդ մրցոյթը կազմակերպեց», «Ազատութիւն» ձայնասփիւռի կայանին հետ ունեցած զրոյցին ընթացքին նշած է Հայկ Դեմոյեան:
Ան տեղեկացուցած է, որ քանի մը օրէն քաղաքապետարանին պիտի ներկայացնէ փաստերու ամբողջական թղթածրար մը, ուր յստակօրէն նշուած պիտի ըլլան այն բոլոր յանցանքները, որոնց ետին կանգնած է Միկոյեան:
Միւս կողմէ, օր մը առաջ քաղաքապետ Տարօն Մարգարեան ըսած էր, որ Միկոյեանի չարագործութիւններուն առնչութեամբ փաստեր չէ տեսած: Մինչդեռ օրեր առաջ գիտնականները 4 նման փաստաթուղթ եւ 200 ստորագրութեամբ նամակ ներկայացուցած էին քաղաքային իշխանութիւններուն: Դեմոյեան եւս առանձնացուցած է առնուազն 4 ակնառու փաստեր են, որոնք, ըստ պատմաբանին, անհերքելի են:
«Միկոյեան եղած է պոլշեւիկներու այն խմբակին մէջ, որ փորձած է ամէն ձեւով խոչընդոտել Արցախի եւ Նախիջեւանի վերամիաւորումը Հայաստանին: Երկրորդ կէտը այն է, որ, այո՛, 37 թուականին, բազմաթիւ փաստաթուղթեր կան, նաեւ` հայաստանեան արխիւներուն մէջ, ուր կան հալածանքների իրականացման գործողութիւնները հաստատող փաստաթուղթեր` ինքնին Միկոյեանի ստորագրութեամբ: Իսկ ինչ կը վերաբերի այն փաստաթուղթերուն, որոնք որպէս հակափաստարկ կը ներկայացուին, թէ` Միկոյեանի ստորագրութիւնը չկայ, կամ` միայն յղումը, ես կը հաստատեմ, որ կայ նաեւ այդ փաստաթուղթին առաջին հիմքը: Ինչի՞ հիման վրայ Ստալինը Եժովին գրած է, որ Միկոյեան կ՛առաջարկէ: Որովհետեւ Երեւանէն կայ հեռագիր Ստալինի անունով, Միկոյեանի ստորագրութեամբ, ուր Միկոյեան կ՛առաջարկէ 700 հոգիով աւելցնել գնդակահարուողներուն թիւը, որովհետեւ 500-ը քիչ է: Լեհերու դրուագը դրուագ երեքն է, որ պիտի ունենայ միջազգային հնչեղութիւն: Ասիկա ինծի համար ուղղակի անընդունելի է: 100-ամեակի նախաշեմին մենք չենք կրնար կանգնեցնել յուշարձանը մարդու մը, որուն ստորագրութիւնը յստակ կ՛երեւի փաստաթուղթի մը վրայ, որ մեր ժողովուրդին համար իրօք ողբերգութիւն էր, գլխատում էր փաստօրէն»:
Հ. Դեմոյեան դիտել տուած է, որ անպայման պիտի փորձէ համոզել իր գործընկերները. «Պիտի փորձեմ հիմնաւորել, պիտի փորձեմ բերել յաւելեալ նիւթեր, փաստեր, պատմաբաններու լեզուով` անհերքելի վկայութիւն, հիմք»:
«Իւրաքանչիւր արձան ուղերձ է յաջորդ սերունդներուն: Անաստաս Միկոյեանին արձանը տեղադրելով` մենք կը փորձենք դարաշրջանի որոշ յանցագործութիւններ արդարացնել», ցաւով յայտնած է պատմաբանը եւ` աւելցուցած. «Կը խօսինք ժամանակաշրջանի մը մասին, որ կապուած էր զանգուածային սպանութիւններու հետ, որ վերջին տուեալներով, շուրջ 30 միլիոն մարդու կեանք արժեց: Մենք կը խօսինք վախի մթնոլորտի մասին, մենք կը խօսինք իւրաքանչիւրիս ընտանիքին որեւէ ձեւով անդրադարձած ցաւի, յիշողութեան կորսուտի մասին»:
Ցեղասպանութեան թանգարանի տնօրէնը չի պատրաստուիր դառնալու սպիտակ ագռաւ, սակայն կը խոստանայ իր սկզբունքներուն դէմ չգործել. «Ես գործ ունիմ պատմութեան մը հետ, որ կը կոչուի Հայոց ցեղասպանութիւն: Ես իմ անձիս պիտի չներէի եւ իրաւունք չէի կրնար տալ լուռ մնալ այդ պարագային` ըլլալով մասնագէտ մը, որ տեղեակ է այդ բազում, բազմապիսի փաստերուն մասին»: