Հարցազրոյց` «Գալուստ Կիւլպենկեան» Հիմնարկութեան Հայկական Համայնքներու Բաժինի Տնօրէն Դոկտ. Ռազմիկ Փանոսեանի Եւ Հուրի Ադդարեանի Հետ

DSC09196Վերջերս  «Գալուստ Կիւլպենկեան» հիմնարկութեան հայկական համայնքներու բաժինի նորանշանակ տնօրէն դոկտ. Ռազմիկ Փանոսեան, հայկական գաղութներու կրթական իրավիճակին ծանօթանալու միտումով իր կատարած շրջապտոյտներու ծիրին մէջ, մէկէ աւելի անգամներ այցելեց  նաեւ Լիբանան: Նմանապէս Լիբանան այցելեց  լիբանանահայ կրթական իրավիճակին մասին տեղեկագիր մը պատրաստելու գործուղուած` հոգեբուժ, մանկավարժ Հուրի Ադդարեան: Այս առիթով «Ազդակ» հարցազրոյց մը ունեցաւ անոնց հետ:

Հարցազրոյցը ընդգրկեց` տնօրէնութեան որդեգրած նոր կամ բարեփոխուած քայլերը, լիբանանահայ կրթական իրավիճակը, հայերէնագիտական նիւթերու դասաւանդումի դրութիւնը,  հայերէն դասաւանդող ուսուցիչներու պատրաստութեան եւ ամսաթոշակներու բարեփոխման անհրաժեշտութիւնը, հայագիտական հիմնարկի մը վերակենդանացման հրամայականը, առաջարկ-յանձնարարականներ, թելադրանքներ, ուսումնական ծրագիրներու վերանայման անհրաժեշտութիւն, կրթական նորարարութեանց ներդրում, թուային հարթակներու օգտագործումը, այժմէականացումի, լեզուի եւ մշակոյթի առնչակցութիւնները, հիմնասիւները, ներուժի եւ մարդուժի գոյութեան հարցը, մարտահրաւէրներ, զոհողութեան եւ մասնագիտութեան ըմբռնում, ծրագրաւորում, սփիւռքահայ, յատկապէս` լիբանանահայ ու սուրիահայ ուսանողներու համալսարանական կրթանպաստներ  եւ առնչակից այլ հարցեր:

Ստորեւ, հարցազրոյցին գլխաւոր մասերը:

«ԱԶԴԱԿ».- Ինչո՞ւ դուք անցեալ տարուան ապրիլին այցելեցիք Լիբանան եւ վերադառնալէ ետք յանձնարարեցիք Հուրի Ադդարեանին, որ լիբանանահայ կրթական համակարգին վերաբերող  ուսումնասիրութիւն կատարէ, ինչո՞ւ կարիքը զգացիք, ինչո՞ւ Լիբանանէն սկսաք այս աշխատանքին:

ԴՈԿՏ. ՌԱԶՄԻԿ ՓԱՆՈՍԵԱՆ.- Ապրիլ 2013-ին, երբ մէկ շաբաթով Լիբանան եկայ, խօսեցայ տարբեր մարդոց` մտաւորականներու, ղեկավարներու հետ, բոլոր համայնքներու ներկայացուցիչներուն հետ եւ այդ կարճ այցելութենէս արդէն անդրադարձայ, թէ որքան լուրջ կառուցային հարցեր կան Լիբանանի դպրոցներու պարագային եւ որոնց լուծումը, իբրեւ օժանդակութիւն հայկական համայնքներու բաժանմունքին կողմէ տրամադրուած նոյն գումարը ղրկելով կամ գումարը քիչ մը փոխելով, կամ հոս հոն բաժնելով չէր ըլլար: Նկատի ունենալով, որ կառուցային հարց մը կայ, ուրեմն կառուցային լուծումի կարիք կար` թէ՛ նիւթական գետնի վրայ, թէ՛ կրթական մարզի մէջ: Ուզեցինք օգտագործել մասնագիտական մօտեցում, եւ ոչ թէ պարզապէս ենթադրութիւններու վրայ հիմնուած ըսել, թէ այսպէս ըրէք եւ այլն:

Լիբանանի վրայ շեշտը դրինք, որովհետեւ հոս կայ 28 դպրոց, որոնցմէ շատերուն կ՛օգնենք: Կարեւոր գաղութ է, հիմնական գաղութ է, արեւմտահայերէն խօսող գաղութ մըն է: Շեշտը դրինք այստեղի դպրոցներուն վրայ, նաեւ այն պատճառով, որ ամէնէն լուրջ հարցերն ալ հոս են` նիւթական թէ կրթական իմաստով եւ ամէնէն կարեւոր գաղութներէն մէկն է: Ուրեմն կարեւոր էր հարցերը ճիշդ կերպով վերլուծել եւ հիմնաւորուած թելադրանքներ ընել, որովհետեւ նոյն ձեւով կարելի չէր շարունակել: Դպրոցներու եւ աշակերտութեան թիւը տարուէ տարի պակսած է, բայց «Կիւլպենկեան»-ի օժանդակութեան նպաստը նոյնը մնացած է, ուրեմն հոգաբարձու մարմինը շատ ճիշդ հարց տուած է, որ եթէ դպրոցներու եւ աշակերտութեան թիւը այսքան նուազած է, ինչո՞ւ մեր նիւթական նպաստը նոյն թափով կը շարունակուի եւ իր կարգին` տարիներու ընթացքին քիչ-քիչ պակսեցուցած է օժանդակութիւնը: Բայց ատիկա ճիշդ ձեւը չէ. պէտք է վերլուծել հարցը եւ անկէ ետք ճշդել ընելիքը, ու երբ վերադարձայ, պրն. Եսայեանին ըսի, որ` «Բաւական հարցեր կան, պէտք է ատոնք մենք հասկնանք, եւ հետեւաբար կը թելադրեմ տեղեկագիր պատրաստել»:

Երբ ամառը հնգամեայ ծրագիր կը պատրաստէի, Հուրի Ադդարեանը այստեղ տեղեկագիրին վրայ կ՛աշխատէր: Ես իր տեղեկագիրը  չկարդացի, ինք իմ ծրագիրս չտեսաւ, որպէսզի իրարու վրայ ազդեցութիւն չունենանք: Ուրեմն նոյն տեսակի հարցեր, մտահոգութիւններ արծարծուած են եւ եզրակացութիւններ եղած են: Տեղեկագիրը պատրաստուեցաւ, լոյս տեսաւ: Առաջին եւ վերջին սեւագրութիւնները  իննսուն տոկոսով նոյնն են, որոշ բաներ պատշաճեցուեցան եւ ուզեցինք գաղութին ներկայացնել  ու ատոր համար միասին եկանք:

«Ա.».- Իսկ այլ գաղութներու պարագային պիտի ըլլա՞ն նման ուսումնասիրութիւններ:

Դ. Ռ. Փ.- Այլ գաղութներու պարագային մտածեցինք աւելի ազատ համասփիւռքեան ուսումնասիրութիւններ ընել, չէ բացառուած, թերեւս կրնանք ընել: Բայց Ամերիկայի պարագային ուրիշ պատկեր է, միայն Քալիֆորնիոյ պարագային է, որ բաւական դպրոցներ կեդրոնացուած են մէկ տեղ ու կրթական հարցերը կրնանք տարբեր միջոցներով լուծել: Միւս գաղութներու պարագային քանի մը դպրոցներ են հոս-հոն:  Ուրիշ գաղութներու պարագային նիւթական հարցերը այնքան ալ լուրջ չեն, իսկ կրթական հարցերուն, կը խորհիմ, թէ կրնանք անդրադառնալ տարբեր միջոցներով: Ի դէպ, աւելցնեմ, որ մենք տարին մէկ անգամ, հիմնարկութեան մեր նստավայրին մէջ, սեմինար մը պիտի կազմակերպենք, մեզ` հայութիւնը յուզող կարեւոր նիւթի մը մասին: Անոնցմէ մէկը պիտի ըլլայ 2015-ին կամ 2016-ին` «Հայ կրթութիւնը սփիւռքի մէջ» կամ` «Հայեցի դաստիարակութիւնը սփիւռքի մէջ» նիւթով: Եթէ հոն կարիքը զգացուի համասփիւռքեան տեղեկագիր մը պատրաստել, կրնանք ընել: Բայց երկու մեծ գաղութները Լիբանանն ու Սուրիան են` դպրոցներու շատութեամբ եւ հայեցի դաստիարակութեամբ:

«ԱԶԴԱԿ».- Լիբանան այցելեցիք եւ գետնի վրայ ուսուցիչներուն հետ  աշխատանք տարիք, որպէսզի մասնագիտական տեղեկահաւաք կատարուի լիբանանահայ վարժարաններու կացութեան մասին: Նախ` տպաւորութիւններդ իբրեւ մանկավարժի` լիբանանահայ վարժարաններու պարզած վիճակին մասին, յետոյ` խնդրեմ, որ անդրադառնաք այն ուղղութիւններուն, այն հիմնական առանցքներուն,  որոնց շուրջ տեղի ունեցաւ ուսումնասիրութիւնը:

ՀՈՒՐԻ ԱԴԴԱՐԵԱՆ.-  Նախ պէտք է սկսիմ յիշելով, որ տեղեկագիրի եւ աշխատասիրութեան պատուիրատուն «Գալուստ Կիւլպենկեան» հիմնարկութեան հայկական համայնքներու բաժանմունքն է, եւ նկատի ունենալով, որ իրենք ալ արդէն նոր տնօրէնի` Ռազմիկ Փանոսեանի նշանակումով իրենց նոր ընթացագիծը մշակելու վրայ էին, ձեռնարկուեցաւ տարբեր համայնքներ այցելելու նախաձեռնութեան: Նշեմ նաեւ, որ Ռազմիկ Փանոսեան նախապէս Լիբանան այցելելով` գաղափար մը կազմած էր դպրոցական համակարգին մասին, եւ արեւմտահայերէնի իրավիճակը աւելի յստակ ուրուագծուած էր իրեն համար: Այդ իսկ պատճառով հիմնարկութիւնը որոշեց ուսումնասիրութիւն մը կատարել, որպէսզի ապացոյցներու, ուսումնասիրութիւններու վրայ յենած որոշումներ տրուին: Այս աշխատանքին համար հիմնարկութիւնը դիմեց ինծի. գործուղումս 10-12 օր էր, անցեալ  յունիսին, փաստօրէն երբ  հասայ, դպրոցները փակ էին: Դժբախտաբար առիթ չեղաւ ուղղակի դպրոցներուն թէ դասարաններուն մէջ աշակերտները տեսնել ու լսել կամ ծնողներու հետ հանդիպումներ ունենալ, ինչ որ խորքին մէջ շատ կարեւոր է:

Այս ուսումնասիրութեան նպատակը երկճիւղ էր, մէկ կողմէն կրթական համակարգին դիմագրաւած մարտահրաւէրներուն համապարփակ ակնարկ մը ընել էր, պարզապէս ակնարկ մը ըլլալու հանգամանքը կարեւոր է, թերեւս այս ուսումնասիրութիւնը սկիզբն է ուրիշ, հետագայ խորքային ուսումնասիրութեան: Երկրորդ նպատակը` գլխաւորաբար կրթական քաղաքականութեան վերաբերեալ առաջարկ- յանձնարարականներ  ընել էր: Անշուշտ առաջնահերթը «Գալուստ Կիւլպենկեան» հիմնարկութիւնն էր:  Նաեւ այդ յանձնարարականները կը վերաբերին բոլոր այն շահագրգիռ անձերուն, որոնք եւս հետաքրքրուած են գործակցելու «Գալուստ Կիւլպենկեան» հիմնարկութեան հետ, միասնաբար լուծումներ որոնելու այդ մարտահրաւէրներուն: Քիչ մը աւելի լայնցնելու համար ոսպնեակը` յստակ էր, թէ  տարբեր դպրոցներ  տարբեր հարցեր ունին, սակայն մէկ բան յստակ է, թէ բոլորին մօտ նիւթականի եւ մանկավարժականի ոլորտներուն մէջ լուրջ հարցեր կան, ժամանակի զարգացումին ընթացքին դիմացող, տոկացող զարգացումի տեւակայունութեան (sustainibility)  հարցեր կան:

Ուրեմն ի՞նչ պէտք է ընել, դուրսէն թերեւս առաջին հայեացքով նիւթական դժուարութիւններն են, որոնք կ’երեւին, եւ որոնց պատճառները որոշ չափով յստակ են` աշակերտութեան թիւի նուազումը, միւս կողմէ` ծնողներէ անվճարունակութեան երեւոյթը եւ այլն: Այս գծով լսեցի, որ երբեմն ծնողներ, նոյնիսկ եթէ կրնան, չեն վճարեր: Կայ նաեւ ուսուցիչներու ամսականներու շատ փշոտ հարց, դպրոցները ի վիճակի չեն մրցունակ   ամսական առաջարկելու: Ուրեմն մէկ մեծ բաժինը յստակօրէն նիւթականի հարց է: Իւրաքանչիւր ոլորտը ինքնին բազմաշերտ է եւ անշուշտ ամէն մէկը միւսին ագուցուած է: Բայց հիմնականը նիւթականի հարցն է: Միւսը` մանկավարժական գետնի վրայ լուրջ հարցեր կան, այս պարագային հայերէնագիտութեան ուսուցիչներու մասին է խօսքս: Միջին սերունդի ուսուցիչներուն թիւը, տարիքային իմաստով, հետզհետէ կը մեծնայ, ուրեմն հսկայ մարտահրաւէր մը կայ սերնդափոխութեան, եւ յստակ է, որ համագաղութային առումով ծրագրումի պակաս կայ:

Զանազան տեղեկագիրներ ալ ցաւով մատնանշեցին ասիկա: Պէտք է անկեղծ ըլլանք եւ ընդունինք ասիկա: Եւ պէտք է ըսեմ, որ յատուկ շնորհակալութեան խօսք ունիմ այդ տեղեկաբերներուս, զեկուցաբերներուս, որովհետեւ իսկապէս մեծ վստահութեամբ եւ անկեղծօրէն խօսեցան եւ ասիկա շատ կարեւոր է, որովհետեւ առանց անոնց անկեղծութեան եւ վստահութեան` չէր գոյանար այս տեղեկագիրը: Ուրեմն հիմնական երկու ոլորտներն են` նիւթականն եւ մանկավարժականը,  եւ այս զոյգ ոլորտներուն մէջ պէտք է զուգընթաց կերպով որոնուին լուծումները եւ զուգընթաց կերպով  քայլեր առնենք դէպի տեւակայնութիւն, որովհետեւ ուրիշ ճար եւ ձեւ չկայ այս մարտահրաւէրներուն դիմանալու:

«Ա.».-  Անդրադարձաք հիմնական երկու հարցերու` նիւթականին եւ մարդուժին, մանկավարժականի պատրաստութիւնը: Ի՞նչ կարելի է ըսել ասոնց փոխազդեցութեան, առնչակցութեան մասին:

Հ. Ա.- Անշուշտ իրարու առնչակից են, ամէնէն պարզ հարցը` երբ մենք չենք կրնար ամսական առաջարկել նոր սերունդին, ինչպէ՞ս ուրեմն սերնդափոխութիւն պիտի ըլլայ: Յետոյ կայ ուրիշ հարց մը, որուն մասին բաւական երկար կը խօսիմ տեղեկագիրին մէջ. հայ ուսուցիչի բաղադրեալ կերպար մը ունինք մենք եւ ատիկա միայն հոս չէ, այլ համասփիւռքեան առումով է: Միշտ ակնկալութիւններ ունինք ուսուցիչէն, թէ` հայ ուսուցիչը ջահակիրն է, ինքնութիւնը կերտողն է, պատնէշի վրայ կեցողն է եւ այլն: Եթէ այդպէս է, ուրեմն պէտք է կարենանք   գնահատական ցոյց տալ հայ ուսուցիչին: Ուսուցչական ասպարէզը երկու բան է, մտաւորական եւ գիտական աշխատանք է, երկրորդ` պատուաբեր մասնագիտութիւն է: Պէտք չունի զոհողութիւն ըլլալու: Ասիկա շատ կարեւոր հարց մըն է, կարծրատիպեր գոյութիւն ունին: Կը սպասենք, որ հայ ուսուցիչը գերմարդկային, գերբնական էակ մը ըլլայ: Մինչ ուսուցիչը պարզ մահկանացու մըն է: Այո՛, նուիրում ունի, սակայն պիտի ուզէի ենթադրել, որ ամէ՛ն մասնագիտութիւն նուիրում ունի: Անցան այն ժամանակները, հայ ուսուցիչը գրպանին մէջ հացով ու սոխով պիտի չմահանայ:

Կարեւոր է, որ հասկնանք երկու բան, թէ` ուսուցումը, դասաւանդումը, ուսուցչութիւնը, մանկավարժութիւնը, կրթութիւնը, ուսումը շատ լուրջ եւ յարգուած մասնագիտութիւն մըն է, եւ այստեղ ալ պէտք է ըլլայ այդպիսին, առ այդ, չափազանց կարեւոր է այդ գնահատանքը տարբեր հարթութիւններու վրայ` մասնագիտական, նիւթական, բարոյական: Ատոր համար ալ ուսուցիչներու կրթութիւնը կարեւոր հիմնահարց մըն է: Միւս կողմէ` շատ հետաքրքրական է ինծի համար տեսնել, թէ գաղութին մէջ կան ե՛ւ ներուժը ե՛ւ մարդուժը: Շատ հետաքրքրական էր լսել, թէ չի պակսիր թիւը երիտասարդներու, որոնք մանկավարժութիւն կ՛ուսանին, սակայն անոնց մեծամասնութիւնը մեր դպրոցներուն մէջ չէ ներգրաւուած: Ուրեմն հարց մը կայ հոս, որ կ’առնչուի նիւթականին: Միւս կողմէ` թիւը քիչ է հայերէնագիտական նիւթերու ուսանողներու, սակայն ոչ թէ որովհետեւ հետաքրքրութիւն չկայ, այլ որովհետեւ կայ անընդհատ հնչող հարցում մը` «Հայ ուսուցի՞չ պիտի ըլլաս»: Արդէն այդ հարցումը ինքնին կարծես անձկութեամբ լեցուն հարցում մըն է, որ դիմացինը կը վերադարձնէ զոհողութեան գաղափարին: Ո՛չ միայն զոհողութիւն չէ ուսուցչութիւնը, այլ`մանկավարժական լուրջ մասնագիտութիւն: Ուրեմն ա՛յս է, որ պէտք է խթանուի եւ անիկա կրնայ ըլլալ միայն, երբ որ կը սկսինք երկարաշունչ կերպով ծրագրել, ծրագրաւորել եւ մշակել  ռազմավարութիւն, որ` վաղը մեր այսօ՛րը նկատի կ՛առնէ եւ մեր վաղուան ընթացագիծը կը գծէ:

«Ա.».-  Ձեր ծրագիրներուն մէջ որոշ չափով խօսեցաք հայ ուսուցիչի պատրաստութեան քայլերուն մասին, իսկ նիւթականի պարագային` հիմնական առաջարկներդ ի՞նչ են:

Հ. Ա.- Նախքան ատիկա` թոյլ տուէք, որ մանկավարժականի գծով աւելցնեմ նաեւ կէտ մը, թէ` ուսուցիչներու կրթութեան  պարագային պիտի ըսեմ, որ այն  յանձնարարականները, առաջարկները, որոնք կ՛ըլլան, դարձեալ բազմաշերտ են եւ կը վերաբերին  թէ՛ ապագայ ուսուցիչներու կրթութեան (Pre-service teaching education), թէ՛ արդէն աշխատող  ուսուցիչներու (in-service teaching education), եւ առաջարկը այն է, որ այս երկուքը ըլլան զուգընթաց, որպէսզի կարենան զիրար ամբողջացնել, զիրար լրացնել եւ այդ ձեւով նաեւ ուսուցիչներու տեսակէտները միշտ ներառած ըլլանք ծրագրուած որեւէ տեսակի բարեշրջումի պարագային:

Միւս կարեւոր հարցը այն է, որ անհրաժեշտ է այլեւս վերանայիլ, բարեփոխել ուսումնական ծրագիրները, որպէսզի աւելի այժմէական դառնան, նաեւ սկսինք խօսիլ երիտասարդներու լեզուով, այսօրուան սերունդին լեզուով, որովհետեւ ի վերջոյ իրենք են լեզուի ժառանգորդները եւ զայն փոխանցողը, ուրեմն հո՛ս է գլխաւոր օղակը, որուն վրայ շեշտը պէտք է դնենք: Առ այդ, պէտք է շատ լուրջ ներդրումներ ընենք եւ մտածենք կրթական նորարարութեան մասին:  Ասիկա կը սկսի մեթոտաբանութենէն, դասաւանդութենէն, մանկավարժական  փիլիսոփայութենէն մինչեւ ստեղծարար արհեստագիտութեան ներմուծումը կրթական ոլորտին մէջ: Տեղեկագիրին մէջ աւելի մանրամասնօրէն խօսած եմ նաեւ ասոնց մասին, թէ` ինչո՛ւ կարեւոր է թուային աշխարհ մտնել, թուային հարթակներ օգտագործելը` թէ՛ իբրեւ ուսուցման, թէ՛ իբրեւ ուսումնառութեան հիմնադրոյթներ, այսինքն ոչ թէ միայն ուսուցիչէն եկող ըլլայ այդ թուային հարթակներու օգտագործումը, այլ ըլլան աշակերտակեդրոն եւ աշակերտէն բխող, որովհետեւ անոնք կապ ունին շատ կարեւոր ուսումնական, մանկավարժական, փիլիսոփայութեան հետ:

«Ա.».- Այս բոլորին մէջ նաեւ հայերէնը իբրեւ լեզու, պատմութիւն, մշակոյթ նկատի առնուած է, չէ՞, ընդհանուրին մասին չէ միայն:

Հ. Ա.- Անպայմա՛ն, անշուշտ, երբ կը խօսիմ այս թուային հարթակներուն մասին, լեզուն երիտասարդներուն  մատչելի դարձնելու մասին, գլխաւորաբար նկատի ունիմ  հայերէնագիտական բաժինը, որովհետեւ հո՛ն է, որ պէտք է սկսինք այլեւս այդ կապը պահել, այժմէականանալ, իրենց լեզուով խօսիլ, եթէ պատանիները եւ երիտասարդները ամենայն դիւրութեամբ  այդ թուային հարթակները իրենց առօրեայ կեանքին մաս կը դարձնեն, ուրեմն լեզուն, մշակոյթը, նոյնպէս պէտք է գտնեն այդ առնչութիւնները եւ այդ կապերը: Լեզու մը, որեւէ լեզու, իր գոյութիւնը կը պահպանէ, կը ծաղկի, կը զարգանայ, երբ երեք հիմնասիւն կայ.-

– Լեզուն իր գործնական բնոյթը կ’ունենայ
– Առօրեայ կեանքին հետ առնչուած կ՛ըլլայ
– Կ’օգտագործէ  իր ստեղծագործական ներուժը

Ասոնք շատ կարեւոր բաներ են: Մանաւանդ երրորդին վրայ կ’ուզեմ շեշտը դնել: Հայերէնը մեծ ստեղծագործական ներուժ ունի, պատմութեան հոլովոյթին մէջ  ինքզինք փաստած է, թէ որքա՜ն ճկուն է, որքա՜ն հարուստ է եւ կարծես մե՛նք է, որ այդ կապը կորսնցուցած ենք այդ ճկունութեան հետ:  Ուրեմն  շատ կարեւոր է, երբ կը խօսինք յատկապէս հայոց լեզուի, այս պարագային` արեւմտահայերէնի մասին, այս դժուար իրավիճակներուն մէջ, այս անկումին մէջ, համատարա՛ծ անկումին մէջ, երբ կը սկսինք լրջօրէն մտածել լեզուի վերակենդանացման գործընթացներուն մասին, ուրեմն պէտք է նաեւ անդրադառնալ, որ պէտք է կենսանորոգ, նոր, թարմ շունչ եւ հայեա՛ցք բերենք եւ ուրեմն ըստ այնմ ալ  չվախնանք, տեսնենք` այսօրուան միւս մատչելի լեզուն եթէ թուային լեզուն է, խիզախե՛նք այդ աշխարհը: Խօսքս ոչ միայն սովորական կայքի մասին է, այլ` բազմամիջոց, բազմամիջավայր արուեստներու վրայ հիմնուած թուային հարթակներով եւ այլ ձեւերով  եւ կրթական ոլորտը շա՜տ շա՛տ մեծ, շա՛տ կարեւոր, կենսական դեր ունի ասոր մէջ:

(Շար.1)

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )