«ԱԶԴԱԿ»Ի «ՓԻՒՆԻԿ» ՍՐԱՀԻՆ ՄԷՋ. «ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՊՈՐՏԸ ԵՒ ՄԱՐՄՆԱԿՐԹՈՒԹԻՒՆԸ ՕՍՄԱՆԵԱՆ ԿԱՅՍՐՈՒԹԻՒՆՈՒՄ» ՄԵՆԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՇՆՈՐՀԱՀԱՆԴԷՍ

Ձեռնարկին ներկաները

Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայկական մարզական կեանքի տարեգրութիւնը, հայ մարզիկներուն ունեցած ուրոյն դերակատարութիւնը այդ օրերուն, հայութեան ներդրումը թրքական մարմնամարզի հիմնադրման եւ զարգացման մարզին մէջ, ինչպէս նաեւ ներկայիս այդ ժամանակաշրջանի մարզական կեանքով հետաքրքրուող թուրքերուն կողմէ հայկական արխիւներէն օգտուելու երեւոյթը երէկ` հինգշաբթի, 14 յուլիս 2011-ի երեկոյեան ժամը 7:00-ին հանգամանօրէն քննարկուեցան եւ ներկայացուեցան «Ազդակ»ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ: Արդարեւ, Համահայկական մարզական խաղերու 100-ամեակին, հայկական անդրանիկ մարզական հանդէսի` «Մարմնամարզ»ի լոյս ընծայման 100-ամեակին եւ ՀՄԸՄ-ի գաղափարակիր Շաւարշ Քրիսեանի ծննդեան 125-ամեակին առիթով «Ազդակ»ի եւ ՀՄԸՄ-ի պաշտօնաթերթ «Մարզիկ»ի միացեալ համագործակցութեամբ կայացաւ Հայկ Դեմոյեանի «Հայկական սպորտը եւ մարմնակրթութիւնը Օսմանեան կայսրութիւնում» պատկերազարդ մենագրութեան շնորհահանդէսը:

Վիգէն Աւագեան

Ձեռնարկին բացման խօսքը արտասանեց, գիրքի ընդհանուր ներկայացումն ու արժեւորումը կատարեց «Մարզիկ»ի խմբագիր Վիգէն Աւագեան, որ դիտել տուաւ, թէ նման աշխատութիւն մը առաջին անգամ ըլլալով լոյս կը տեսնէ Հայաստանի մէջ: Ան անդրադարձաւ գիրքի բաժիններուն, օգտագործուած հարուստ աղբիւրներուն, յատուկ կերպով շեշտեց, որ կարգ մը տեղեկութիւններ առաջին անգամ ըլլալով ընթերցողին սեփականութիւնը կը դառնան, ինչպէս նաեւ որոշ լուսանկարներ առաջին անգամ ըլլալով կը հրապարակուին:

Վ. Աւագեան այս գիրքը կարեւոր նկատեց այն հանգամանքով, որ անիկա կը ներկայացնէ այնպիսի ժամանակաշրջան մը` 1908-1915, երբ արեւմտահայ կեանքը բաւական եռուն ու հարուստ էր, ինչպէս նաեւ սկաուտական եւ մարզական շարժումներուն ընդմէջէն կ՛արտացոլար հայ ժողովուրդի այդ օրուան կեանքը: Անոր համաձայն, այս գիրքին ընդմէջէն առաջին անգամ ըլլալով լուրջ փորձ կը կատարուի ՀՄԸՄ-ին, յատկապէս որբահաւաքի իմաստով անոր տարած աշխատանքներուն այսքան համապարփակ կերպով անդրադառնալ Հայաստանի մէջ պատրաստուած հրատարակութեամբ մը:

Տարբեր պատճառներով գիրքին ունեցած իւրայատուկ արժէքին մասին խօսելով` Վ. Աւագեան դիտել տուաւ, որ անիկա կը ներկայացնէ հայ-թրքական յարաբերութիւններու ընդհանուր պատկերը, թրքական մարզական շարժումի ստեղծման եւ զարգացման մէջ հայերուն ունեցած դերակատարութիւնը, ինչպէս նաեւ կոչ կ՛ուղղէ թուրքերուն` վերատեսութեան ենթարկելու իրենց պատմութիւնը եւ հոն արձանագրուած անճշդութիւնները ուղղելու:

Հայկ Դեմոյեան

Ապա խօսք առաւ գիրքին հեղինակը` Հայկ Դեմոյեան, որ ներկաներուն փոխանցեց իւրայատուկ տեղեկութիւններ, գիրքին մէջ տեղ գտած իրականութիւններուն առնչուած դրուագներ, ներկայացուց լուսանկարներ, որոնք ուրոյն էին իրենց բնոյթով եւ խտացուցած պատմութեամբ:

Հետաքրքրական էր այն զուգահեռը, զոր ան գծեց «Մարմնամարզ»ի հրատարակութեան գաղափարի յղացման վայրին եւ իր կողմէ նման գիրքի մը պատրաստութեան առիթով տարուած անդրանիկ աշխատանքներուն վայրին միջեւ. արդարեւ, երկուքն ալ տեղի ունեցած են դեղատան մէջ:

Անոր համաձայն, իր պրպտումներուն ընդմէջէն պարզ դարձած է, որ հայութիւնը մարմնամարզով մեծապէս կը հետաքրքրուէր եւ կարեւորութիւն կու տար անոր, որովհետեւ կը հաւատար, որ առողջ մարդ եւ առողջ սերունդ կարելի է ստեղծել այդպիսով: Հ. Դեմոյեան նկատել տուաւ, որ հայ-թրքական մարզական յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան ընդմէջէն նաեւ կարելի է թափանցել հոն գոյութիւն ունեցող գաղափարական եւ ազգային բախումներուն մէջ, յատկապէս այն հանգամանքին պատճառով, որ թուրքերուն համար նեղացուցիչ երեւոյթներ էին այս մարզին մէջ հայութեան արձանագրած յաջողութիւնները: Շ. Քրիսեանէն մէջբերում կատարելով` Դեմոյեան նշեց, որ յատկանշական էր այն արտայայտութիւնը, որուն համաձայն, թուրքերը մեզ կը յիշէին, երբ կոտորած պիտի կազմակերպէին, իսկ երբ հայերը Թուրքիան կը ներկայացնէին միջազգային մարզախաղերու ընթացքին, անոնք մոռացութեան կը մատնուէին: Գիրքին հրատարակութեան առնչուած հետաքրքրական դրուագներ պատմելէ ետք ան նաեւ յիշեց կարգ մը դէպքեր, որոնք պատահած են Ցեղասպանութեան թանգարանին մէջ կամ անոր խողովակով: Հ. Դեմոյեանի համաձայն, ներկայիս թրքական մարզական կեանքը երկուորեակի նման է թրքական ազգայնականութեան հետ, այդ պատճառով ալ թուրքերուն համար շատ դժուար է ընկալել ու ընդունիլ, թէ Օսմանեան կայսրութեան ժամանակաշրջանին այս մարզին մէջ արձանագրուած յաջողութիւններուն եւ յաղթանակներուն ետին հայեր կանգնած էին: Ան նաեւ նշեց, որ հակառակ հերքումի եւ այս իրականութիւնը ծածկելու փորձերուն, կան անձեր, նաեւ բարձր մակարդակի միութիւններ, որոնք իրեն կը դիմեն, որպէսզի իրենց ուսումնասիրութիւնները համալրեն հայկական արխիւներուն միջոցով եւ հայութեան մասնակցութիւնը նկատի առնելով` այդ ժամանակաշրջանի մարզական կեանքին մէջ: Այս առումով ան դիտել տուաւ, որ թրքական մարզական կեանքին մէջ դերակատար ըլլալու այս հանգամանքը հոգեբանական զէնք մըն է թուրքերուն դէմ պայքարելու, իրականութիւնները հերքելու պատը ճեղքելու եւ ճշմարտութիւնները համայն աշխարհին համար աւելի պարզ դարձնելու: Հ. Դեմոյեան այս առիթով շեշտեց, որ հայութիւնը իր բոլոր աշխատանքներուն մէջ պէտք է նկատի ունենայ նաեւ թրքական լսարանին հասնելու հանգամանքը, որովհետեւ ատիկա կարեւոր է իրենց պատմութեան ճշմարտութեամբ հետաքրքրուածներուն նիւթ հայթայթելու առումով:

Ձեռնարկի աւարտին «Հայկական սպորտը եւ մարմնակրթութիւնը Օսմանեան կայսրութիւնում» գիրքին հեղինակը շնորհակալութիւն յայտնեց բոլոր անոնց, որոնք աշխատեցան այս շնորհահանդէսի կազմակերպման եւ իրականացման ի խնդիր:

 

Share this Article
CATEGORIES