ԱԿՆԱՐԿ. ՄԻՆՉԵՒ ԹՐՔԱԿԱՆ ԽԱՂԻՆ ԱՒԱՐՏԸ

Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարար Հիլըրի Քլինթընի Թուրքիա այցելութիւնը օրակարգային զանազան կէտերուն առընթեր ներառած է նաեւ թէ՛ արցախեան տագնապի թղթածրարը եւ թէ՛ մանաւանդ Երեւան-Անգարա յարաբերութիւններու այսօրուան պարզած պատկերը:

Երեւան-Անգարա յարաբերութիւնները յայտնապէս կը թուին հրատապ կարեւորութիւն ներկայացուցած ըլլալ պաշտօնական Ուաշինկթընի ներկայացուցիչին համար: Թէ՛ իր թուրք պաշտօնակիցին եւ թէ՛ թուրք ընդդիմութեան հետ կայացած հանդիպումներուն ընթացքին արծարծուած է Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններուն այսօրուան կարգավիճակին հարցը: Լրատուութիւններուն համաձայն, նախարար Քլինթըն յստակ փորձ կատարած է ապասառեցնելու արձանագրութիւններու վաւերացման ընթացակարգը:

Այստեղ ի յայտ եկած է առաջին հայեացքով ներթրքական հակասութիւն մը: Իր թուրք պաշտօնակից Ահմեթ Տաւութօղլուի հետ կայացած հանդիպումի բովանդակութեան մասին լրատուական մանրամասնութիւններ չկան: Կան անշուշտ նշումներ` արծարծուած հարցերուն մասին: Խօսուած է ի շարս այլ հարցերու ղարաբաղեան խնդիրին եւ հայ-թրքական յարաբերութիւններուն մասին: Տրուած ըլլալով, որ այս մասին լրատուութիւնները կը յենին թրքական սկզբնաղբիւրներու վրայ, պարզ է, որ երկու թղթածրարներուն մասին տեղեկատուական շրջանառութիւն պիտի  ըլլար թրքական լրատուադաշտին կողմէ: Պարզ է քաղաքականութիւնը. երկու հանգոյցները փոխշաղկապուած են, եւ առանց արցախեան հարցի լուծման կարելի չէ պատկերացնել Երեւան-Անգարա յարաբերութիւններու ընթացակարգի ապասառեցում կամ առհասարակ յարաբերութիւններու բնականոնացում:

Մինչեւ այստեղ քաղաքական տրամաբանութեան նորմերը կը գործեն, մանաւանդ նկատի ունենալով Թուրքիոյ պայմանական քաղաքականութիւնը` հայկական հարցերուն նկատմամբ: Հարցը տարբեր երես ստացած է, երբ Հիլըրի Քլինթըն օրակարգի նոյն կէտը` արձանագրութիւններու ճակատագիրի ճշդումի խնդիրը դրած է այս անգամ Թուրքիոյ ընդդիմադիր Հանրապետական ժողովուրդի կուսակցութեան ներկայացուցիչներուն, թրքական ընդդիմութիւնը մեղադրելով հայ-թրքական հաշտեցման գործընթացը խոչընդոտելու յանցանքով: «Իմ հանդիպումներուս ընթացքին իշխանութեան ներկայացուցիչներուն հարցուցի, թէ ինչո՞ւ խորհրդարանի օրակարգ չեն մտցուիր Հայաստանի հետ ստորագրուած արձանագրութիւնները: Պատասխանեցին, թէ Հանրապետական ժողովուրդի կուսակցութիւնը դէմ հանդէս կու գայ այդ արձանագրութիւններուն, այդ պատճառով ալ այդ փաստաթուղթերը չեն ներկայացուիր խորհրդարանի վաւերացման», ըսած է Քլինթըն:

Ի պատասխան Հանրապետական ժողովուրդի կուսակցութեան առաջնորդը արտայայտած է իր զարմանքը: Աւելցնելով, որ Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի գլխաւորած Արդարութիւն եւ բարգաւաճում իշխող կուսակցութիւնը մեծամասնութիւն կը կազմէ խորհրդարանին մէջ եւ ցանկութեան պարագային կրնայ վաւերացման ներկայացնել հայ-թրքական արձանագրութիւնները:

Հանդիպումներու յաջորդականութիւնը մտածել կու տայ, որ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարը նման մեղադրանք յղած է ընդդիմութեան ուսերուն, առ ի պատասխան ամենայն հաւանականութեամբ իր ամերիկացի պաշտօնակիցին ցուցադրած աճապարանքին` արձանագրութիւնները վաւերացնելու: Նախապայմանային քաղաքականութիւնը այս պարագային չէ դրուած իբրեւ խոչընդոտող գործօն` Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններու վաւերացման: Անգարան Պաքուն կը հանգստացնէ նախապայմանը յանկերգելով, Ուաշինկթընին կը ներկայանայ առանց նախապայմաններու` ի՛ր ընդդիմութեան ուսերուն բարդելով պատասխանատուութիւնը եւ միջազգային ընտանիքին հանգուցալուծման արգելակումին համար բացարձակ մեղաւոր կը նկատէ հայկական կողմը:

Պարզ է, որ Թուրքիան առայժմ մտադիր չէ ապաշրջափակելու Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ միջազգային ընտանիքի պահանջներուն տեղի չտալու յստակ առաջադրութեամբ պատրուակային խուսանաւումներով արգելակիչ գործօններ յառաջ կը բերէ:

Խնդիրը այն է, որ մինչեւ թրքական խաղի աւարտը, հայկական կողմը ի՛նք նախաձեռնողականութեամբ հանդէս գայ եւ ետ վերցնէ իր ստորագրութիւնները թրքական խուսանաւումերուն համար պարարտ ենթահող տրամադրող այս արձանագրութիւններէն:

«Ա.»

Share this Article
CATEGORIES