Տարբեր Դիտանկիւնէ. Ձեր Ուղեղը Արո՞ւ Է, Թէ՞ Էգ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

985brain1ԱՐԴԵՕՔ ԻՐԱՊԷՍ ՏԱՐԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ ՈՒՆԻ՞Ն ՍԵՌԵՐՈՒ ՈՒՂԵՂԻՆ ԿԱԶՄՈՒԹԵԱՆ ՄԻՋԵՒ: ԵԹԷ ԱՅՈ՛, ԱՊԱ ՈՐԵՒԷ ԿԱՐԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵ՞Ն ԱՆՈՆՔ, ԸՆԴՈԾԻ՞Ն ԵՆ, ԹԷ՞ ՁԵՒԱՒՈՐՈՒԱԾ ԵՆ ՇՐՋԱՊԱՏԻ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԵԱՄԲ, ԿԱՊ ՈՒՆԻ՞Ն ԻԳԱԿԱՆ ԵՒ ԱՐԱԿԱՆ ՍԵՌԻ ՎԱՐՈՒԵԼԱԿԵՐՊԻՆ ՀԵՏ: ՄԱՅՔԸԼ ՄՈՍԼԻ «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.»-Ի ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ԿԸ ԿԱՏԱՐԷ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՀԱՐՑԱԴՐՈՒՄՆԵՐ ԵՒ ԿԸ ՄԷԿՏԵՂԷ ԳԻՏԱԿԱՆ ՆՈՐ ԲԱՑԱՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ:

Երբ հարցը կը վերաբերի վտանգաւոր եւ պայթուցիկ այն հարցումին, թէ արական եւ իգական վարուելակերպը որքանո՞վ կախեալ է ուղեղի տարբեր կազմուածքներէ, Էլիս Ռոպըրթց եւ ես ունինք հակադիր կարծիքներ:

Կը հաւատամ, թէ մեր ուղեղը մեր մարմնին պէս կը կազմաւորուի արգանդին մէջ, ուր ենթակայ կը դառնայ գեղձերու արտադրութեան, ինչ որ կրնայ բացատրել, թէ ինչո՛ւ տղամարդիկ աւելի լաւ կը տիրապետեն որոշ կարողութիւններու, ինչպէս` ուսողութիւն, իսկ կիներ` այլ կարողութիւններու, ինչպէս` կարեկցանք, թէեւ անշուշտ երկուքը յաճախ կը զուգադիպին կամ փոխարինեն զիրար, իսկ ընկերային ներգործութեան դերը կարելի չէ անտեսել:

Միւս կողմէ` Էլիս կը մտածէ, թէ այս տարբերութիւնները մեծ մասամբ խաբկանք են, արդիւնքը` կատարուած քննութիւններու ձեւին: Ան մտավախութիւն կը յայտնէ, թէ նման հաստատումներ կրնան վհատեցնել կիները եւ չքաջալերել, որ անոնք ընտրեն գիտական մարզեր:

«Կ՛ապրինք երկրի մը մէջ, ուր բնագիտութեան բարձրագոյն նիշերը արձանագրող 10 աշակերտէն հազիւ 3-ը կը պատկանի իգական սեռին եւ ճարտարագէտներուն միայն 7 առ հարիւրը կին է,- կը նշէ ան:- Իսկ տղամարդիկ իրենց կին պաշտօնակիցներէն 20 առ հարիւր համեմատութեամբ աւելի բարձր աշխատավարձ կը ստանան»:

Հետեւաբար «Պի. Պի. Սի.» մեզի պարտականութիւն տուաւ պեղելու այս գիտութիւնը եւ կատարելու ուսումնասիրութիւն մը` պաշտպանելու համար մեր տարբեր կարծիքները, նաեւ` գտնելու հասարակաց եզրեր:

Իմ համոզումներուս վրայ խոր ներգործութիւն ունեցած է Քէյմպրիճի համալսարանի դասախօս Սայմըն Պերըն-Քոհըն:

Ան կը վիճի, թէ ընդհանուր առմամբ երկու տեսակի «տարբեր ուղեղներ» գոյութիւն ունին: Կան կարեկցողները, որոնք գիտեն, թէ ուրիշներ ինչ կը զգան եւ կը մտածեն, եւ` վերլուծողները, որոնք կը փորձեն տարբաղադրել ամէն ինչ եւ վերլուծել վիճակները. այսինքն` անոնք, որոնց հետաքրքրութիւնը կը ծաւալի մէկ ուղղութեամբ:

Բոլորս այս երկուքին համադրումն ենք: Սակայն մեզմէ շատեր քիչ մը աւելին կը ներկայացնեն մէկը կամ միւսը: Տղամարդիկ աւելի հակուած են վերլուծելու, իսկ կիներ` կարեկցելու, թէեւ բացառութիւնները բազմաթիւ են:

Սակայն, արդեօք ասիկա պարզապէս արդիւնք է ընկերային դրուածքի՞: Պերըն-Քոհըն տարբեր կը մտածէ. ան կ՛ըսէ, թէ արգանդին մէջ տարբեր մակարդակի հորմոնները իրենց ներգործութիւնը կրնան ունենալ ուղեղին վրայ եւ հետեւաբար` վարուելակերպի: Անոր ամէնէն հետաքրքրական յայտնաբերումները արդիւնք են երկարատեւ ուսումնասիրութիւններու, զորս ան կատարած է մեծ թիւով մանուկներու վրայ, որոնց կեանքին սկսած է հետեւիլ ծնունդէ առաջ:

Բեղմնաւորումէ 16 շաբաթ ետք հեղուկներ առնուած են յղի կիներու արգանդէն: Մասնագէտներ քննած են հեղուկին մէջ թեսթոսթերոնի մակարդակը եւ ի յայտ բերած են հետաքրքրական կապեր` այս հորմոնին մակարդակներուն եւ վարուելակերպի միջեւ:

«Որքան բարձր եղած է թեսթոսթերոնի մակարդակը, նոյնքան դանդաղ եղած է ընկերային յարաբերութիւններու զարգացումը: Օրինակ, մէկ տարեկան մանուկներ նուազ համեմատութեամբ իրենց աչքերը յառած են ուրիշի մը աչքերուն», կ՛ըսէ Պերըն-Քոհըն: Անոնք նաեւ նուազ բառապաշար ունեցած են քանի մը տարեկանին եւ նուազ կարեկցանք ցուցաբերած են նախակրթարանի տարիքին:

Միւս կողմէ` Պերըն-Քոհըն ի յայտ բերած է, թէ արգանդին մէջ թեսթոսթերոնի աւելի բարձր համեմատութիւնները նաեւ կը խթանեն տարածքի զգացողութիւնը. մանուկներ աւելի դիւրին կը գտնեն յատուկ պատկերներ, որոնք թաքնուած են ընդհանուր ձեւագծումի մը մէջ:

Իգական եւ արական ուղեղի տարբերութիւններուն վերաբերող յաւելեալ ապացոյցներ հրատարակուած են «Փրոսիտինկզ աֆ տը Նեշընըլ Աքատըմի աֆ Սայընսըզ» թերթին մէջ, ուր ուսումնասիրութիւն մը կը նկարագրէ, թէ ինչպէ՛ս մարդկային ուղեղին տարբեր մասերը «կը խօսին» իրարու հետ:

Փենսիլվանիոյ համալսարանէն գիտնականներ քննած են 8-22 տարեկան 949 տղամարդոց եւ կիներու ուղեղը եւ ի յայտ բերած են ուշագրաւ տարբերութիւններ:

Ուսումնասիրողներէն մէկը` Ռուպըն Ճըրի կ՛ըսէ, թէ տղամարդոց քով շատ աւելի ամուր կապեր նկատելի են ուղեղին յառաջամասին եւ յետսամասին միջեւ, ինչ որ մտածել կու տայ, թէ` «անոնք շատ աւելի լաւ կրնան իրարու առնչել այն, ինչ որ կը տեսնեն եւ կը կատարեն, ինչ որ անհրաժեշտ է որսորդի մը համար: Տղամարդիկ բան մը կը տեսնեն եւ պէտք է անմիջապէս հակազդեն», կը բացատրէ ան:

Միւս կողմէ` կիներու քով աւելի ամուր կապեր նկատելի են ուղեղին ձախ եւ աջ կիսագունդերուն միջեւ: Նոյն ուսումնասիրութեան աշխատակցած այլ ուսումնասիրող մը` Ռեկինի Վըրման կ՛ըսէ. «Այն իրողութիւնը, թէ կարելի է կապեր հաստատել ուղեղին տարբեր մասերուն միջեւ, ինքնին կը նշանակէ, թէ աւելի ատակ ենք միաժամանակ բազմաթիւ բաներ ընելու եւ աւելի լաւ կը կատարենք զգացական պարտականութիւններ»:

Ինչպէս Էլիս կը մատնանշէ, այս ուսումնասիրութիւնը քննադատութեան ենթարկուած է, եւ եթէ նոյնիսկ ճիշդ է, որ մեր ուղեղը տարբեր ձեւերով կը հաստատէ իր կապերը, ասիկա չի նշանակեր կապերու ինքնեկ հաստատում: Մարդկային ուղեղը չափազանց ենթակայ է ներգործութիւններու, մասնաւորաբար` արբունքի շրջանին, իսկ որեւէ տարբերութիւն, որ կը նկատենք, պարզապէս կրնայ արդիւնքը ըլլալ նախատիպարներու մեր պատկերացումին եւ ընկերային ճնշումներուն:

Փորձարկութիւններ` կապիկներու վրայ:

Փորձարկութիւններ` կապիկներու վրայ:

Իւրաքանչիւր դիտանկիւնը պաշտպանող հետաքրքրական ուսումնասիրութիւններ կատարուած են: Սակայն, ինչ որ կը զարմացնէ, այն է, թէ որքա՛ն քիչ ուսումնասիրուած են սեռերու տարբերութիւնները տարբեր վիճակներու մէջ, ինչպէս` ցաւ:

Ծանօթ է, որ կիներ աւելի կը տառապին տեւական ցաւերէ, քան` տղամարդիկ, սակայն նուազ դարմանումի կ՛ենթարկուին: Նաեւ ծանօթ է, որ տղամարդիկ աւելի լաւ կը հակազդեն ցաւազերծող դեղերու (օրինակ` փարասեթամոլ), իսկ կիները` մորֆինի նման ծանր ցաւազերծիչներու:

ՄքԿիլ համալսարանի դասախօս Ճեֆ Մոկիլի համաձայն, պատճառը այն է, որ կիներ եւ տղամարդիկ տարբեր գործընթացներով կը հակազդեն ցաւին, ինչ որ հարկ է նկատի ունենալ նոր դեղերու պատրաստութեան մէջ: Ցարդ հիմնական ուսումնասիրութիւնները կատարուած են արու անասուններու վրայ, սակայն Մոկիլ կը նախատեսէ, թէ ապագային տղամարդոց կամ կիներու համար յատուկ  դեղեր պիտի շինուին:

«Բազմատեսակ դեղեր կը պատրաստուին, եւ եթէ անոնցմէ մէկը շուկայ իջեցուի եւ վաւերացուի, ապա կը կարծեմ, թէ արդիւնք կրնայ տալ միայն արական կամ միայն իգական սեռին համար, սակայն` ոչ երկուքին», կ՛ըսէ Մոկիլ:

Հետեւաբար օր մը դեղարանէն պիտի գնենք վարդագոյն ցաւազերծիչներ` աղջիկներու համար եւ կապոյտ ցաւազերծիչներ` մանչերու…

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )