ԸՍՏ «ՈՒԻՔԻԼԻՔՍ»Ի ԳԱՂՏՆԱԶԵՐԾԱԾ ՄԷԿ ՓԱՍՏԱԹՈՒՂԹԻՆ` ԹՈՒՐՔԻԱ «ՄԱՔՐԱԳՈՐԾԱԾ» Է ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՈՂ ԻՐ ԱՐԽԻՒՆԵՐԸ

Լիբանանի մէջ լոյս տեսնող «Ժումհուրիա» օրաթերթը, որ վերջերս ձեռնարկած է «Ուիքիլիքս»ի փաստաթուղթերու բացայայտման, իր երէկուան թիւով անդրադարձած է Հայոց ցեղասպանութեան նկատմամբ Թուրքիոյ ուրացման քաղաքականութեան եւ պատմութեան նենգափոխման փորձերուն:

Այս ծիրին մէջ, «Ուիքիլիքս» գաղտնազերծած է փաստաթուղթ մը, որուն մէջ նշուած է, թէ 12 յուլիս 2004-ին, Պոլսոյ ամերիկեան հիւպատոսարանին կողմէ հրապարակուած է թիւ 04ISTANBUL1074 գաղտնի տեղեկագիրը, որուն մէջ ներկայացուած է Թուրքիոյ մէջ գործող ամերիկեան պատուիրակութեան մեկնաբանութիւնը` Հայոց ցեղասպանութեան մասին: Նոյն տեղեկագիրին մէջ նշուած են թուրք եւ օտար պատմաբաններուն ու հետազօտողներուն վկայութիւնները:

Այդ վկայութիւններուն համաձայն, հայութեան կողմէ իր դատին հետապնդումը աւելի հզօր թափով կը շարունակուի:

Միւս կողմէ, թուրքերուն պարագային կայ ինքնութեան պահպանման հարց մը: Անոնց համար թրքական ինքնութեան պահպանումը հիմնական հարց է, եւ մինչեւ օրս կայ այն մտայնութիւնը, որ հայերուն հաշուոյն գործուած որեւէ սխալ ընդունելու պարագային, Թուրքիոյ սահմանային իրաւունքները կրնան տկարանալ եւ ամբողջ իշխանութիւնը տկարացնել հայութեան կատարուելիք հատուցումներուն հարցով:

Նոյն փաստաթուղթին մէջ կը նշուի, որ Թուրքիոյ մէջ տասնեակ մը տարիներէ ի վեր որդեգրուած ուրացումի քաղաքականութիւնը եւ ցեղասպանութեան նիւթին արգիլուած ըլլալու իրականութիւնը  պատճառ կը դառնան, որ թուրքերը առարկայական կերպով չմօտենան այդ հարցին քննարկումին:

Բայց եւ այնպէս, Պոլիս կը մնայ հիմնական կեդրոնը Հայոց ցեղասպանութեան մասին Օսմանեան կայսրութեան փաստաթուղթերու ուսումնասիրման:

Հայ պատմաբանները, որոնք ինչպէս ոեւէ օտար պատմաբան կամ հետազօտող, պէտք է թրքական իշխանութիւններուն արտօնութեամբ կարենան ուսումնասիրութիւններ կատարել Թուրքիոյ մէջ, բուռն ընդվզում կը յայտնեն այն իրականութեան դէմ, որ թրքական իշխանութիւնները իրենց տրամադրութեան տակ չեն դներ այն փաստաթուղթերը, որոնք կը հաստատեն ցեղասպանութեան իրողութիւնը:

Այս ծիրին մէջ Միշիկըն համալսարանի հայագիտական ամպիոնի տնօրէն Գէորգ Պարտաքճեան ամերիկացի կարգ մը պատասխանատուներու յայտնած է, որ եօթանասունական եւ ութսունական թուականներուն իրեն եւ այլ հայ հետազօտողներու արգիլած են թրքական արխիւները ուսումնասիրելէ:

Սակայն օտար եւ թուրք պատմաբաններ կը գնահատեն Թուրքիոյ նախկին նախագահ Թուրկութ Էօզալի կողմէ իննսունական թուականներուն թրքական 150 միլիոն արխիւներու բացայայտման կարեւորութիւնը, անկախ այն իրականութենէն, որ անոնք ցեղասպանութեան մասին լուրջ տեղեկութիւններ չեն բովանդակեր:

Ըստ «Ուիքիլիքս»ի, ցեղասպանութեան մասին Թուրքիոյ արխիւները մաքրագործումի եւ փճացումի իրականութեան առջեւ են:

Ամերիկացի պատմաբան մը կը բացայայտէ, թէ թուրք պատմաբան Հալիլ Պերքթայի համաձայն, հիմնականին մէջ երկու հանգրուանով կատարուած է այդ շուրջ 70 միլիոն փաստաթուղթերուն փճացումը: Առաջինը կատարուած է 1918-ին, երբ տակաւին Պոլիսը չէր գրաւուած դաշնակիցներուն կողմէ, իսկ երկրորդը կը կատարուի ներկայ հանգրուանին:

Այս փաստաթուղթերը փճացնելու «գործով» կը զբաղին հանգստեան կոչուած թուրք զինուորականները եւ դիւանագէտները` գլխաւորութեամբ թուրք դեսպան Մոհարրամ Նուրի Պիրճիի:

Այս ծիրին մէջ Պերքթայ կը հաստատէ, որ Պիրճի ընդգծած է, թէ ինք մաքրագործած է Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերող բազմաթիւ փաստաթուղթեր եւ շեշտած ըսելով. «Մենք իսկապէս մորթեցինք հայերը»:

Նոյն ծիրին մէջ, ամերիկացի հետազօտող Թոնի Կրենուուտ ընդգծած է, որ թուրք բարձրաստիճան զինուորականներ յատուկ պարտականութիւն ստանձնած են` թրքական արխիւներուն մէջ գտնուող եւ Հայոց ցեղասպանութեան իսկութիւնը փաստող միլիոնաւոր փաստաթուղթեր անհետացնելու:

Հարկ է ընդգծել նաեւ, որ «Ուիքիլիքս»ի համաձայն, Հայոց ցեղասպանութեան մասին թրքական կեցուածքները փոխուած են եւ շատ քիչեր են, որոնք յանդգնութիւնը ունին այդ մասին հարցումներ ուղղելու:

Միւս կողմէ, սակայն, «Ուիքիլիքս» նկատել կու տայ, որ կեդրոնական եւ արեւելեան Անատոլուի մէջ քաղաքացիները ամերիկեան դիւանագիտական պատուիրակութիւններու հետ իրենց զրոյցներուն ընթացքին կ՛ընդունին, թէ իրենց նախահայրերը հայերուն դէմ ոճիրներ գործած են: Միւս կողմէ, Թուրքիա այցելող մեծ թիւով ամերիկացի հետազօտողներ ընդգծեցին նաեւ, որ ցեղասպանութեան հարցը այլեւս արգիլուած նիւթ մը չէ:

 

Share this Article
CATEGORIES