Յիշելով Սայիտ Աքըլը
ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏ
28 նոյեմբեր 2014-ին Լիբանան կորսնցուց մեծ բանաստեղծ մը, փիլիսոփայ մը, հայրենասէր մը Սայիտ Աքըլը, ծնունդով զահլեցի, բայց իր կեանքը գրեթէ ապրած` Պէյրութ մայրաքաղաքին մէջ, եղած է գրող, լրագրող, մամուլի հանրածանօթ գրիչ: Հայրենասէր ըլլալով հանդերձ, եղած էր հայասէր, կը դրուատէր հայ ժողովուրդը ամէն առիթներով: Մասնաւորաբար կը շեշտէր հայ ժողովուրդին աշխատասիրութիւնը, ոչ ոքի ձեռք երկարելու անոր հպարտութիւնը:
Սայիտ Աքըլ հայը լաւ ճանչցած էր, երբ ան տեսած էր հայ ժողովուրդի գաղթական զաւակները Զահլէի մէջ իր պատանեկութեան օրերէն սկսեալ: Ժողովուրդը սիրող մարդն էր ան` ըլլալով փիլիսոփայ բանաստեղծ մը` ինքզինք չէր մեկուսացուցած եւ արժեւորած էր մինչեւ իսկ համեստ դասակարգի օժտեալ անձերը:
Իմ ծանօթութիւնս Սայիտ Աքըլի հետ եղած է յատուկ առիթով մը: Պիտի հրատարակէի «Սաննինէն ջուր խմեցինք» գիրքս եւ ուզեցի իր օրհնութիւնը ստանալ: Հանդիպեցայ իրեն Այն Ռըմմանէի իր գրասենեակին մէջ, որ զիս դիմաւորեց ամենայն ջերմութեամբ: Անունս տուի, հնչեց ճշգրիտ առոգանութեամբ, ապա հարցուց:
– Ի՞նչ կը նշանակէ Շահանդուխտ:
– Կը նշանակէ թագաւորի աղջիկ, Թէեւ պարսկերէնի շեշտ մը կայ վրան, այսինքն շահ, որ կը նշանակէ արքայ, դուխտ` աղջիկ բարդ բառ մըն է:
– Ուրեմն թագաւորի աղջիկ ես դուն, որքան ուրախ եմ, որ հանդիպեցայ արքայադուստրի մը:
Մեր զրոյցը շարունակեցինք, ինք գովաբանեց հայ ժողովուրդին յատկանիշները: Յայտնեցի այցելութեանս նպատակը, ապա ըսի իրեն, թէ Լիբանանի մասին գիրք մը գրած եմ եւ կը փափաքիմ, որ անոր յառաջաբանը ինք գրէ քանի մը տողով: Գիրքիս անունն է «Շըրըպնէ մին միեհ Սաննին»: Բանաստեղծը զարմացած գոչեց:
– Ուրեմն շատ կը սիրես Լիբանանը, ապրի՛ս:
Դուք հայերդ երախտագէտ ժողովուրդ էք: Այս ըսելով` սեղանէն վերցուց էջ մը թուղթ եւ մատիտ եւ սկսաւ գրել: Արդիւնքը եղաւ էջ մը գրութիւն` յառաջաբանի համար:
Թուղթը յանձնեց ինծի, ապա փոխեց զրոյցին թեման.
– Եա՜ Շահանդուխտ, ես նոր գիր մը ստեղծեցի Լիբանանի յատուկ: Կ՛ուզեմ, որ ունենանք լիբաներէն հարազատ գիր մը: Գիտես, որ մենք փիւնիկեցի ենք արմատներով, հետեւաբար պէտք է ունենանք լիբաներէն գիր: Այս ըսելով` ելաւ բազկաթոռէն եւ կանգնեցաւ գրատախտակի մը դիմաց. գրեց կաւիճով իր նոր ստեղծած լիբաներէն գիրերը: Ֆրանսերէն տառերով նախադասութիւններ էին` կարգ մը տառերու վրայ նշաններ աւելցնելով: Զարմացած կը կարդայի, բայց կը կասկածէի յաջողութեանը նման նոր գիրերու:
– Կարդա՛,- ըսաւ:
Կարդացի շփոթով եւ տարակոյսով:
Աւելի հաստատելու համար իր ծրագիրը` կողքի սեղանէն վերցուց գրքոյկ մը եւ ցոյց տուաւ:
– Կը տեսնես, արդէն ծրագիրս տպուած է այս գրքոյկին մէջ:
Տարիներ անցան, Սայիտ Աքըլի նոր լիբաներէնը լոյս չտեսաւ…
***
1960-70 թուականներուն Սայիտ Աքըլի անունով հիմնադրուած էր մրցանակ մը, կարեւոր գումար մը, որ պիտի յատկացուէր արժանաւոր արուեստագէտներու:
Բազմաթիւ լիբանանցի արուեստագէտներու շարքին, «Սայիտ Աքըլ» ամսական մրցանակին արժանացան նաեւ քանի մը հայեր: Կը յիշեմ անունները երեք երգչուհիներու Վիքի Կարապետեան ժողովրդային երգչուհի, ֆրանսերէն երգերու մեկնաբան, Անայիս Պոզապալեան (տրամաթիք Սոփրանօ), Արփինէ Փեհլիվանեան (լիրիք սոփրանօ):
Այս մրցանակները ինքնին կ՛արժեւորէին արդէն շնորհալի հայուհիներու երգարուեստի տաղանդը:
Իմ տեսակցութիւններս նշանաւոր բանաստեղծին հետ կրկնուեցան ճաշասեղաններու շուրջ` կազմակերպուած լիբանանցի ծանօթ ընտանիքներու կողմէ: Լիբանանի պատերազմը, սակայն, պատճառ եղաւ, որ ընդհատուին մեր տեսակցութիւնները: Վերջին անգամ Սայիտ Աքըլը տեսայ յետ պատերազմի առաջին օրերուն, երբ յատուկ ժամադրութեամբ հաւաքուեցանք Անթիլիասի մայրավանք, եւ արուեստագէտներու խումբով մը պիտի այցելէինք Սայիտ Աքըլին: Մեզ առաջնորդեց հռչակաւոր բանաստեղծին մնայուն ընկերակից, բանաստեղծ Զողէյպի: Այդ օրուան ներկաներէն կը յիշեմ Սեդա Խտըշեանը, Պերճ Ֆազլեանը եւ ուրիշներ: Ուրախացաւ բանաստեղծը դարձեալ գովեց հայ ժողովուրդը եւ գոհ մնաց մեր այցէն:
Վերջին տարիներուն իր մասին տեղեկութիւններ կը քաղէինք մամուլէն եւ պարբերաբար պատկերասփիւռէն, ուրկէ կը հնչէր իր բամբ ձայնը, որ վերջնականապէս լռեց…