ԻԳՆԱՏԻՈՍ ԵՊՍ. ՄԱԼՈՅԵԱՆԻ ԵՐԱՆԱՑՄԱն ՏԱՍՆԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

«ԵՊՍ. ՄԱԼՈՅԵԱՆ ՈՒ ՄԷԿՈՒԿԷՍ ՄԻԼԻՈՆ ՀԱՅԵՐ
ԻՐԵՆՑ ՆԱՀԱՏԱԿՈՒԹԵԱՄԲ ՓԱՍՏԵՑԻՆ, ԹԷ ԻՐԵՆՔ
ԱՒԵԼԻ ԶՕՐԱՒՈՐ ԵՆ, ՔԱՆ` ՄԱՀՆ ՈՒ ԱՆԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆԸ»

ՅԱՅՏԱՐԱՐԵՑ  ՊՇԱՐԱ  ՌԱՅԻ  ՊԱՏՐԻԱՐՔ

 

 

«Ահա իմ ծառաս յաջողութիւն պիտի
գտնէ եւ պիտի մեծնայ ու  պիտի
բարձրանայ ու խիստ պիտի  փառաւորուի»:
(Մարգարէութիւն Եսայեայ)
52-րդ գլուխ
13-րդ համար

 

Կիրակի, 17 յուլիսի երեկոյեան Զմմառու վանքի շրջափակին մէջ տեղի ունեցաւ յատուկ արարողութիւն մը, որուն ընթացքին նշուեցաւ Իգնատիոս եպս. Մալոյեանի երանացման հռչակման տասնամեակը: Գրաւեալ  Արեւմտեան Հայաստանի Մարտին շրջանը ծնած  այս օրինակելի կղերականը եւս զոհ գացած էր 1915-ի Եղեռնին: 2001-ին զայն Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապ երանելի հռչակած էր զայն: Անոր երանացման տասնամեակի արարողութեան առիթով խօսք առաւ մարոնիներու Պշարա Ռայի պատրիարքը:

Ստորեւ` անոր խօսքին հիմնական մասերը:

*
*  *

1.- Զմմառու պատրիարքարանի եւ պատկառելի հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ զաւկին` Մարտինի առաջնորդ, երանելի, նահատակ Իգնատիոս եպս. Մալոյեանի մեծարանքի Ս. պատարագի պաշտամունքի աւարտին մեր հայեացքները սեւեռենք անոր պատկերին ու մեր սրտերը բարձրացնենք դէպի վեր, ուր նահատակ  Իգնատիոս եպիսկոպոս «Արեւու պէս կը փայլի իր հօրը թագաւորութեանը մէջ» (Աւետարան ըստ Մատթէոսի, 13-րդ գլուխ, 43-րդ համար): Անոր երթը դէպի նահատակութիւն ու երկնաւոր փառք` սկսաւ իր հօրենական տան մէջ, Մարտին, ուր ծնած էր 15 ապրիլ 1869-ին,  ու` Զմմառու վանքին մէջ, ուր ան մուտք գործեց 14 տարեկանին, 1883-ին, կրթուեցաւ եւ ուսում ստացաւ: Ապա նաեւ` իր քահանայական կեանքին ու հովուապետական առաքելութեան ընթացքին, Զմմառի,  Եգիպտոսի,Կոստանդնուպոլսոյ եւ ապա Մարտինի մէջ անոր քառամեայ եպիսկոպոսութեան ընթացքին ու վերջապէս` անոր նահատակութեամբը , 46 տարեկանին, օսմանցիներու ձեռքով, վիզէն ստացած փամփուշտին պատճառով, Տիգրանակերտի երեք ժամ հեռու գտնուող Ղարա Քէօփրիւի մէջ: Անոր նահատակութիւնը կ՛ըլլար վայրկենական,   հոգեւոր քահանաներ ու աշխարհականներ  ընդգրկող իր 417 ընկերակիցներու  սպանութենէն  ետք, 11 յունիս 1915-ին, ու զանոնք կանխած` հայ, ասորի ու քաղդէացի  մէկուկէս միլիոն զոհերու կողքին, որոնք նահատակուեցան իրենց քրիստոնեայ հաւատքին պատճառով: Այսպիսով,   կ՛իրականանար Եսայի մարգարէին մարգարէութիւնը Յիսուս Փրկիչի մասին. «Ահա իմ ծառաս յաջողութիւն պիտի գտնէ եւ պիտի  մեծնայ ու պիտի բարձրանայ ու խիստ պիտի  փառաւորուի» (Մարգարէութիւն Եսայեայ, 52-րդ գլուխ, 13-րդ համար):

2.- Ուրախ ենք, որ միասնաբար կը նշենք նահատակ Իգնատիոս եպս. Մալոյեանի  երանացման տասնամեակն ու անոր մատուցումը` հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ խորանին եւ կ՛աղօթենք` սուրբ մը մատուցելու ընդհանրական եկեղեցւոյ խորանին: Մեր բոլորին անունով, ինչպէս նաեւ Վատիկանի մէջ արեւելեան կաթողիկէ եկեղեցիներու խորհուրդի նախագահ կարտինալ Լէոնարտօ Սանտրիի, մարոնի եկեղեցւոյ եպիսկոպոսներու սինոտին, գլխաւորաբար վսեմաշուք կարտինալ  Նասրալլա Պութրոսի, կարտինալ Ռենաթօ Մարթինոյի ու յարգարժան եպիսկոպոսներու  անունով իմ խորհին շնորհաւորութիւններս կը փոխանցեմ Կիլիկիոյ հայ կաթողիկէ պատրիարք` գերապայծառ Ներսէս Պետրոս 19-րդ պատրիարքին ու բոլոր հաւատացեալներուն եւ կ՛ողջունեմ զանոնք Եսայի մարգարէի հետեւեալ խօսքով. «Քու փառաւոր հանդերձներդ հագիր  ո՜վ Սուրբ քաղաք» (Մարգարէութիւն  Եսայեայ, 52-րդ գլուխ, Ա. համար):

3.- Այսօր, ի՞նչ կը նշանակէ մեզի համար այս նահատակ եպիսկոպոսին  անձնաւորութիւնը.

«Ահա իմ ծառաս յաջողութիւն պիտի գտնէ»

Քրիստոնէութիւնը մկրտութեամբ ստացած մեր շնորհքի յաղթութեան եւ Յիսուս Քրիստոսի մեռելներէն համբարձմամբ ստեղծուած  յարութեան վիճակի ցուցանիշն է: Շնորհիւ այս շնորհքին ու վիճակին` մասնակից դարձանք Յիսուսի արքայութեան ու կարողացանք անոր անունին ու խաչին զօրութեամբ յաղթանակել  չարին ու մեղքին: Այս յաղթանակին ամէնէն պերճախօս մարմնաւորումն են Իգնատիոս եպս. Մալոյեանն ու հայ ժողովուրդի մէկուկէս միլիոն զոհերը, որոնք իրենց հաւատքին ու քրիստոնէութեան համար նահատակութեամբ  պարզեցին, թէ իրենք մահէն ու անարդարութենէն աւելի զօրեղ են, եւ թէ «իրենց արեամբ քրիստոնէութիւն սերմանեցին ու աւելի արդիւնք տուին ու կու տան», ինչպէս կը կրկնեն հայկական պատկառելի եկեղեցւոյ հայրերը.  «Ճշմարիտ ճշմարիտ կ՛ըսեմ ձեզի, եթէ ցորենին հատիկը հողին մէջ իյնալով չմեռնի, ինք մինակ կը մնայ. բայց եթէ մեռնի, շատ արդիւնք կը բերէ», (Աւետարան ըստ Յովհաննու, 12-րդ գլուխ, 24-րդ համար):

 

4.- «Պիտի մեծնայ ու բարձրանայ»

Քրիստոնէութեան եպիսկոպոսական ու քահանայական կեանքը հրաւէր մըն է առաքինութեանց թեւերով վեր սաւառնելու, բարձրանալու դէպի հոգեկան բարձունքները: Իգնատիոս եպս. Մալոյեանը  մեզի համար տիպար օրինակ մըն է, որ առաքինութեամբ օժտուած` հերոսաբար մարմնաւորեց զայն, որպէս քրիստոնեայ կրթուեցաւ Մարտինի մէջ ու Զմմառու վանքին մէջ  քահանայ ձեռնադրուելով` բարձրացաւ ու գագաթնակէտին հասաւ  եպսկոպոսական  կեանքի իր առաքելութեամբ  ու նահատակութեամբը: Դէպի վսեմացում   անոր երթը ակներեւ է անոր նամակներուն մէջ:

Ան հաւատքի մարդ էր. աստուածաբանական ու փիլիսոփայական իր սկզբունքներուն վրայ հաստատ, հաւատացեալները իրենց հաւատքին հակոտնեայ հոսանքներուն դէմ կառչած պահելու գործունեայ պաշտպան մըն էր ան:

Անիկա յոյսի մարդ էր. տագնապի ընթացքին մնացած էր  հաստատակամ` յուսալով ձերբազատիլ անկէ, շնորհիւ ամենակարող  Աստուծոյ ողորմութեան, եւ գրած է. «Աստուած  ողորմած  է, քեզմէ կը պահանջէ միայն ճիգ ու բարի կամեցողութիւն, իսկ յաջողութիւնը կու գայ ինքնաբերաբար»: Եւ երբ բանտ նետուելով  մահուան դատապարտուեցաւ ու տեսաւ իր արենակիցներուն սպանութիւնը, նայեցաւ դէպի երկինքի արքայութիւն ու բացագանչեց. «Ո՜վ  Տէր Աստուած, թոյլ տուր, որ դէմքդ տեսնենք. խրախուսուեցէք, ո՜վ զաւակներս, քանզի երկինքը բացուած կը տեսնեմ ու մօտ ատենէն բոլորս պիտի միանանք հոն»:

Ան սիրոյ մարդ է. ներշնչուած էր  Սուրբ Հաղորդութեան ու Աստուածածնի հանդէպ իր սէրէն, քանզի անոնք խիստ թանկագին էին իրեն համար: Հաղորդութենէն ներշնչուած էր անոր սէրը մարդկութեան ու յատկապէս տկարներուն հանդէպ: Դարձեալ հաղորդութենէն ներշնչուած էր սիրոյ մէջ հաստատ մնալու իր ուժը: Եւ որքա՜ն տպաւորիչ է սա տեսարանը, ուր ոտաբոպիկ, գլխաբաց ու շղթայակապ` ան կրցաւ տալ վերջին օրհնութիւնը իր եպիսկոպոսական քաղաքին ու նահատակութեան ճամբուն վրայ կրցաւ օրհնել հացը ու բաժնել զայն իր ընկերակիցներուն: Եւ մեծագոյն ցուցանիշը այն է, որ ան նահատակուեցաւ ուրբաթ օրով, որ Յիսուս  Քրիստոսի տօնական օրն է:

Ան անարատ, անբիծ, ողջախոհ ու ճգնաւոր էր` կենցաղով, հայեցողութեամբ ու մտածողութեամբ,  աղքատ ու  ժուժկալ էր դրամի թէ աշխարհի բարիքներուն գծով:Այս մասին ան գրած է. «Իմ հարստութիւնս  փառաբանումն  է Աստուծոյ, վստահութեան եւ  սիրոյ,  զոր կը նկատեմ  հօտիս  զաւակներուն մօտ»: Ան առաւօտէն մինչեւ իրիկուն կը հետեւէր հիւանդներուն, աղքատներուն ու կարիքաւորներուն` մեղմացնելու համար անոնց ցաւերն ու կարիքները: Ան նաեւ խոնարհ էր.  անոր հիմնական մտահոգութիւնը Աստուծոյ կամքին յայտնաբերումն ու անոր կատարելագործումն էր, ամենայն պատրաստակամութեամբ: Ան ինքզինք  դրած էր եկեղեցական մեծաւորներու տրամադրութեան տակ  ու հաւատարիմ եղած էր քաղաքային իշխանութեանց:

Աստուածային առաքինութիւններով ու աւետարանական խորհուրդներով  վսեմացած այս եպիսկոպոսը ծանօթ էր նաեւ իր խոնարհութեամբ, խոհեմութեամբ, ընկերային արդարութեան նկատմամբ իր հաւատքով, ինչպէս նաեւ` տագնապի, տկարութեան ու հիւանդութեան դէմ իր ցուցաբերած ուժով: Ան յաճախ կը կրկնէր. «Պէտք է հրճուինք  տկարութեան  ընթացքին, որովհետեւ անոր պատճառով մենք մեր վստահութիւնը կը դնենք  միայն Ամենակարող Աստուծոյ ուժին վրայ: Եկէք` Աստուծմէ խնդրենք, որ մեր այս վանողական, անցողական կեանքը անցընենք իր շնորհքովն ու սիրովը` մինչեւ արիւնահեղութիւն»:

5.- Եւ խիստ պիտի փառաւորուի

Իգնատիոս եպս. Մալոյեան իր քրիստոնէական քահանայական թէ եպիսկոպոսական երթին ընթացքին հասած էր վսեմութեան բարձունքին: Եւ իրաւամբ  կարելի է անոր վերագրել ու նկարագրել զինք Աւետարանին մէջ  նշուած  Յիսուսի սա խօսքերով.«Ան որ աշխատեցաւ ու գիտցաւ, ա՛ն է մեծաւորը երկնային արքայութեան մէջ»:

Ան եւ իր ընկերները վսեմացան Յիսուսի համար իրենց նահատակութեամբը: Պատմութիւնը պիտի յիշէ, թէ ինչպէ՛ս օսմանցի զինուորական ղեկավարը քրիստոնեայ կարաւանին գլխուն կանգնած կարդաց հեգնական ու ստապատիր  Ֆարաման/հրամանագիրը, ուր կ՛ըսուէր.  «(օսմանեան)  կայսերական կառավարութիւնը ձեզ լիացուց իր բարիքներով` ազատութիւն, հաւասարութիւն, եղբայրութիւն, արդարութիւն, կարեւոր պաշտօններ,  պատուական դիրքեր ու այսուհանդերձ  դաւաճանեցիք: Արդ, օսմանեան հայրենիքին ձեր դաւաճանութեան պատճառով, մահավճիռ արձակուած է ձեր բոլորին դէմ: Ան, որ իսլամ դառնայ, կը վերադառնայ Մարտին ողջ առողջ: Կայսրութիւնը անցեալին ձեզի տուաւ հազար առանձնաշնորհումներ, իսկ այսօր ձեզի կ՛ուղղէ երեք փամփուշտներ»:

Յանկարծ եպիսկոպոս Մալոյեան, հակառակ  սրտի տկարութեան պատճառով իր յոգնած ու տկար վիճակին, ոտքի կանգնելով` պատասխանեց, մինչ իր 417 ընկերները կը կրկնէին իր խօսքերը.

– «Մենք կառավարութեան ձեռքերուն մէջ ենք,իսկ ինչ կը վերաբերի մահուան մենք պիտի մեռնինք Յիսուս Քրիստոսի սիրոյն»:
– «Մենք երբեք չենք դաւաճանած օսմանեան պետութեան ու ոչ ալ այսօր դաւաճաններ ենք. իսկ թէ քրիստոնէութեան  դաւաճանենք` ատիկա անկարելի է».
– «Պիտի մեռնինք, այո՛, բայց պիտի մեռնինք  Յիսուսի սիրոյն»:

Այդ պահուն հաւատացեալներէն մէկը շարքերէն դուրս գալով` ըսաւ զինուորներուն. «Սպաննեցէ՛ք  զիս ու պիտի գիտնաք, թէ ինչպէ՛ս կը մեռնի քրիստոնեան».

Եպս. Մալոյեան հասաւ գերագոյն  վեհութեան ու վսեմութեան, երբ նահատակուեցաւ վիզէն ստացած փամփուշտով եւ երբ իր 417 ընկերները նահատակուեցան, խումբ առ խումբ, այլազան վայրերու մէջ, եւ երբ մէկուկէս միլիոն հայեր սպաննուեցան Յիսուսի սիրոյն նահատակութեան բագինին վրայ: Եւ երբ եօթը հոկտեմբեր 2001-ին երանելի Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապը  երանելի հռչակեց եպս. Մալոյեանը, այն ատեն անոնք բոլորը «արեւու պէս կը փայլէին իրենց հօրը թագաւորութեանը մէջ» (Աւետարան ըստ Մատթէոսի, 13-րդ գլուխ, 43-րդ  համար):

6.- Հայ կաթողիկէ եկեղեցին երէկ նշեց հայր ՌաՖայէլ  Թ. ծ. վրդ. Մինասեանի եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւնը` իբրեւ  առաջնորդի Եւրոպայի, Հայաստանի եւ  Վրաստանի: Շաբաթ մը ետք պիտի նշէ նաեւ  առաջնորդ Միքայէլ Մուրատեանի ձեռնադրութիւնը, իբրեւ նոր եպիսկոպոսի  Ամերիկայի եւ Քանատայի: Ան եղած է պատրիարքական փոխանորդ ու պատրիարք`  այս օրհնեալ վանքին: Քալեցէ՛ք  յառաջ,  վսեմաշուք եղբայրներ, յաղթանակի,  բարձրութեան ու վեհութեան ճամբուն վրայ,  Յիսուս Քրիստոսի ու երանելի Իգնատիոս եպս. Մալոյեանի օրինակով:

Աւելի՛ն. այս կոչը ուղղուած է բոլորիս` Միջին Արեւելքի երկիրներու քրիստոնեաներուս, մեզի յատուկ եպիսկոպոսական հռոմէական այն սինոտի ժողովի պահուն, որ հիմնուած է մեր գոյակցութեան-ներկայութեան, ընկերակցութեան ու նահատակութեան վրայ: Այս է արդարացումը մեր գոյութեան ու ներկայութեան` մեր հայրենիքներուն մէջ ու այս է գինը մեր համակեցութեան, Աստուծոյ  եւ բոլոր քաղաքացիներուն հետ ու այս է խորքը մեր քրիստոնէական նահատակութեան: Մենք Յիսուսի սիրոյն վկաներն ենք:

Արդարեւ, սէրը աւելի զօրաւոր է, քան` բրտութիւնը, սպանութիւնն ու անարդարութիւնը: Աւելի՛ն. քրիստոնէական սիրոյ հմայքը ինքնին կը փրկէ համայն աշխարհը:

Մեզի` անհատ թէ խմբակցութիւն, բոլորիս ուղղուած են Եսայի մարգարէի բերնով  յիշուած  Աստուծոյ  հետեւեալ խօսքերը.

«Ահա իմ ծառաս յաջողութիւն պիտի գտնէ եւ պիտի մեծնայ ու պիտի բարձրանայ ու խիստ պիտի փառաւորուի» (մարգարէութիւն  Եսայեայ, 52:13):

Share this Article
CATEGORIES