ՆՇՄԱՐ. ԵՐԲ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆԸ Կ՛ԱՐԺԵՒՈՐՈՒԻ ԱՍՄՈՒՆՔՈՂԻՆ ՇՈՒՆՉՈՎ

Ընթերցանութիւն մը կը պահանջէ հոգեմտաւոր առողջ տրամադրութիւն: Վէպ մը ըլլայ թէ պատմուածք, կամ արձակ էջեր, անշուշտ կարեւոր է կեդրոնացումը ոչ միայն պատմուածը կամ գրուածը  ըմբռնելու իմաստով, այլեւ` վերլուծական քննարկում մը ունենալու, ուրկէ կու գայ ընթերցուածը արժեւորելու կեցուածքը, սիրելը կամ չսիրելը, գրական ճաշակ մը արտայայտելը:

Ինչ կը վերաբերի բանաստեղծութեան, քերթուածի մը ընթերցումին, այս պարագային հարցը զգացական մթնոլորտի մէջ մնալէ զատ, եթէ անշուշտ քերթուածը քնարաշունչ զարգացում մը ունի, կարելի է զայն արժեւորել նաեւ տրամաբանութեամբ, թէ որքա՛ն մտածել կու տայ գրուածքը, որքա՛ն զգացում կ՛արթնցնէ, կամ ի՛նչ չափով տրտմութիւն, հրճուանք եւ մանաւանդ սէր կը փոխանցէ: Մէկ խօսքով, մարդկային ո՞ր աստիճանի բնոյթ ունի քերթուածը, ընթերցողին հոգին կը շոյէ՞ ենթակայական տրամադրութեամբ:

Լուռ, անհատական ընթերցանութիւնը կրնայ փոխուիլ եւ ստանալ հաւաքական զգացողութիւն, երբ քերթուածը արտասանուի բեմէն, կամ արձանագրուած է ձայնագիր մեքենայի վրայ, ներկայ օրերու գիտութեան ընձեռած բարիքներու օժանդակութեամբ: «Սի. Տի.» կոչուի թէ «Տի. Վի. Տի.», ունկնդրութիւնը կը վերածուի ցնծութեան, յուզական ապրումի, ունկնդրողին ջղային դրութիւնը շոյող, վերացնող, շրջապատի ազդեցութենէն անջատող, խորասոյզ վիճակի փոխադրող: Այս պարագային մեկնաբանութիւնը տուեալ բանաստեղծութեան յոյժ անհրաժեշտ  է, որով կարելի է ըմբոշխնել մատուցուած երկը:

Մեր գաղութին մշակութային կեանքին մէջ օգտաշատ աւանդութիւն մը կար. արտասանական մրցում կը կազմակերպուէր հայկական վարժարաններու շնորհալի աշակերտներու մասնակցութեամբ: Առաւելաբար Համազգայինը ստանձնած էր այս պարտականութիւնը: Բանաստեղծութիւններ կ՛արտասանէին եւ դատական կազմ մըն ալ կ՛ընտրէր լաւագոյն արտասանողները, որոնք կը ստանային նիւթական պարգեւներ եւ այլ նուէրներ: Վերջին տասնամեակին գրեթէ մոռցուած է այս աւանդութիւնը, հետեւաբար ասմունքողներու բացակայութիւնը նշմարելի է:

Հրապարակի վրայ ունինք քանի մը արհեստավարժ արտասանողներ, կամ` ասմունքողներ: Ոմանք անձնական նախաձեռնութեամբ բեմ կը բարձրանան պարբերաբար: Այս շարքին մէջ ունինք Անի Եփրեմեանը, որ բացի ասմունքային նախաձեռնութիւններէ, կը մասնակցի նաեւ մեր ազգային առիթներու նուիրուած ձեռնարկներու գեղարուեստական յայտագրին:

Այս ոլորտին մէջ ներկայութիւն է նաեւ Իրմա Տէտէեանը, որ վաստակ մը ձգած է իր ետին` ասմունքի հրապարակային ձեռնարկներով, ապա «Վանայ Ձայն» ձայնասփիւռէն կը ներկայացնէր բանաստեղծութիւններ` ուրախացնելով բանաստեղծութիւն եւ ասմունք սիրողները:

Ունինք նաեւ քանի մը շնորհալի երիտասարդուհիներ, ինչպէս` Մակի Մկրտիչեան-Տէր Խաչատուրեան, Մարալ Վարդապետեան, որոնք մասնակցութիւն կը բերեն մասնաւորաբար մեր ընկերային-մշակութային ձեռնարկներուն: Կարելի է ունենալ նաեւ այլ անուններ` մեր դպրոցներէն ասմունքի պատրաստուած, բայց անոնք քաջալերանք չունենալով` կը մնան լուռ, հետզհետէ խամրելու արուեստի այս ճիւղին մէջ:

Նախքան լիբանանեան պատերազմը ունեցած ենք տասնեակ մը վարպետ արտասանողներ, բայց 1990-ական թուականներէն ասդին արուեստի այս ճիւղը չէ դալարած եւ չէ պտղաւորուած ակադեմական իմաստով:

Ասմունքը մաս կը կազմէ թատերական արուեստին, երբ մեր թատրոնն ալ ընկրկումներ կ՛ունենայ, հետեւաբար արտասանութեամբ գրականութիւն փոխանցելու միջոցառումներն ալ կը մոռցուին: Մեր փափաքն է, որ վերստին թափ առնէ ասմունքի հրապարակային հանդիսութիւնը, որպէսզի նոր սերունդի մեր տաղանդաւոր զաւակները կարենան արտայայտել իրենց ձիրքերը: Այս կ՛ըսենք մասնաւորաբար նկատի առած գիրք կարդալու անբաւարարութիւնը կամ անտարբերութիւնը: Եթէ մէկ-երկու ժամ ունկնդրենք բանաստեղծութիւն մը` բեմէն արտասանուած, հաղորդակից կ՛ըլլանք անցեալի կամ ներկայի մեր բանաստեղծներուն, գրողներուն ստեղծագործութեան: Առանց աչք յոգնեցնելու կամ կեդրոնացումի պահ մը փնտռելու` կը լսենք ազնիւ խօսքի, հայ գրականութեան գեղեցիկ արտայայտութիւններէն էջեր, որով հաղորդակից կ՛ըլլանք հայ գրականութեան նորութիւններուն:

Այս պարագային կարելի է դիմել արդի գիտութեան ընձեռած դիւրութիւններուն` Սի.Տի.-ով կամ Տի.Վի.Տի.-ով արձանագրուած, եթէ ասմունքող արուեստագէտը նիւթական կարելիութիւնը ունենայ…:

Մեր մշակութային միութիւններուն ճիտին պարտքն է զարգացնել ասմունքի արուեստը եւ կազմակերպել մրցանքներ, որպէսզի կարելիութիւնը ունենաք ծաղկեցնելու մեր գրականութիւնը, եւ ինչո՛ւ ոչ, նաեւ սէր արթնցնելու գիրքի մը նկատմամբ, ընթերցանութեամբ եւ գրականութիւնը մատչելի դաշտի մը վերածելու նախանձախնդրութեամբ:

Արդեօք ժամանակավրէ՞պ է մեր առաջարկը: Երբե՛ք, ո՛ւր կամք, հոն կայ նաեւ` կեանք:

ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏ

Share this Article
CATEGORIES