ՀԱՄԱԹՐՔՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՀԱՄԱԹՈՒՐԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒՆԴ ԺԱՌԱՆԳՈՐԴ՝ ԱԶԳԱՅԻՆ ՇԱՐԺՈՒՄ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ

Ըստ Գորշ գայլերու, իւրաքանչիւր թուրք պէտք է պարծենայ իր ազգութեամբ, որովհետեւ «թուրք ժողովուրդը աշխարհի ամէնէն բարձր ժողովուրդն է»: Անոնց պապերը հեռաւոր Արեւելքէն դէպի Անատոլու երբ եկած են, առաջնորդուած են Գորշ գայլերով: Այս իսկ պատճառով անոնց խորհրդանիշն է` Գորշ գայլը:

Գորշ գայլեր բացատրութիւնը` իրենց շարժումին նկատմամբ, հետեւեալ ձեւով կը մեկնաբանուի. անիկա ամբողջ թրքական աշխարհին համար անմեղ խորհրդանիշ մըն է, ուր որ կ՛ուզես, գնա՛, Ղազախստան, Ազրպէյճան, Թիւրքմենիստան® Եւ կը տեսնես, թէ ինչպէ՛ս Գորշ գայլը ամէնուր իրենց գլխուն վրայ կը դնեն: Թրքալեզու հանրապետութիւններու պետական հաստատութիւններու պատերուն վրայ կարելի է տեսնել կախուած Գորշ գայլի նշանը:

Գորշ գայլերու տեսակէտը արաբներու նկատմամբ քիչ մը կարծր է, անոնցմէ ոմանք նոյնիսկ կը վանեն արաբերէնը` որպէս Քուրանի լեզու:

1980-ական թուականներուն «Իւլքիւճիւներ»ը իրենց պեխը կ՛երկարէին մինչեւ կզակ (առանց մօրուքի)` զատորոշուելու համար ուրիշներէ: Պեխի այդ ձեւը յատուկ էր միայն իրենց` Գորշ գայլերուն, այսպէս հաստատելու, որ կառչած կը մնան իրենց նախահայրերուն: Սակայն հետագային կարգ մը «Իւլքիւճիւներ» սկսան կարճեցնել զայն:

Գորշ գայլերը ձեռքով ունին յատուկ նշան, որուն իմաստը հետեւեալն է.

1.- Ճկոյթ մատը կը նշանակէ թուրքութիւն:
2.- Ցուցամատը` իսլամութիւն:
3.- Ճկոյթ մատի եւ ցուցամատի պարապութիւնը աշխարհը:
4.- Երեք մատներու միացման կէտը (միջնեմատ, մատնեմատն ու բութամատ)` կնիք:

Վերոնշեալ բացատրութեան եզրակացութիւնը, ըստ գորշ գայլերուն, կը նշանակէ` «Թուրք իսլամ կնիքով աշխարհը պիտի կնքենք»:

Գորշ գայլերը ունին ձեռքի բարեւ տալու յատուկ ձեւ. բռնելով դիմացինին ձեռքը` ճկոյթ մատը կը մտցնեն դիմացինին ճկոյթի արանքը: Ցուցամատը ու միջնեմատը ինքնաբերաբար կը ձգուին առաջ, բութամատները կը ցցուին վեր, իսկ մատնեմատով տակէն իրարու ձեռքերը պինդ կը պահեն: Այդպիսով, երկու գայլերու գլուխները կը միախառնուին իրարու:

«Իւլքիւճիւներ»ը զիրար կ՛ողջունեն ճակատով  իրարու ճակատ շփելով, մէյ մը աջ կողմէն, մէյ մը ձախ կողմէն: Այսպիսով, կ՛ուզեն ըսել, որ գլուխները կը միացնեն իրարու` լաւ նպատակի համար: Անոնց նշանաւոր լոզունգներէն է Հաճի Պեքտաշ Վելիի բանաստեղծութիւններէն «Պիր օլալըմ, իրի օլալըմ, տիրի օլալըմ» այսինքն` «Մէկ ըլլանք, մեծ ըլլանք, կենդանի` ողջ ըլլանք»: Այս նախադասութիւնը կը համընկնի «Իւլքիւճիւներ»ու գաղափարախօսութեան, որովհետեւ անոնք, որպէս իսլամներ, կ՛ուզեն միասնակամութեամբ հսկայ եւ կենդանի` այսպէս կոչուած ազգ մը ըլլալ: Թուրք գրողներու եւ քաղաքական գործիչներու իսկ խօսքով` «Թուրք մարդուն երէկուընէ այսօր փնտռած, կարիքը ունեցած իսկական եւ բուն պատգամը այս է: Հետեւաբար, Հաճի Պեքտաշ Վելին սիրողները այս պատգամին հետեւորդներն են, անոր հետ եւ միասնական ճամբուն կրօնի-ազգային գաղափարի կապուած մնալով ծառայողներ են»:

«Իւլքիւճիւներ»ը ունին յատուկ դասագիրք` «Իւլքիւճիւյէ նոթլար» (ցուցմունքներ գաղափարապաշտի համար), որուն հեղինակն է նոյնպէս «Պաշպուղ»ն` Ալփարսլան Թիւրքեշը: Անոնք կը սորվին ազգապաշտութիւն ու թրքապաշտութիւն: Ազգապաշտ թուրքը «գերմարդ» մըն է, որ չ՛ընդունիր երկու ազգի գոյութիւնը այս աշխարհի մէջ:

Գորշ գայլերու երիտասարադական բաժինը, որ կը կոչուի «Իւլքիւ օճաքլարի» եւ անոնք` «Իւլքիւճիւ(ներ)», ունի Թուրքիոյ եւ արտերկրի մէջ կեդրոնատեղիներ, ակումբներ եւ թաքնուած են այլ անուններու տակ, օրինակ` մշակոյթի, ֆութպոլի եւ այլն, ստորեւ տրուած անունները քանի մը հատն են միայն այդ կեդրոններուն.

– «Իւլքիւ օճաքներու կեդրոնատեղի»
– «Ալփարսլան Թիւրքէշ Իւլքիւ օճաղը»
– «Քոճա Մուսթաֆա փաշա Իւլքիւ օճաքլարը»

Այս կեդրոններուն մէջ կը խրախուսեն թուրք երիտասարդները, որ տօնեն փանթրքականներուն օրը:

Գորշ գայլերը կը պայքարին հայերու, ալեւիներու, քիւրտերու ու հրեաներու դէմ: Թուրքիոյ մէջ յատկապէս 1970-1980-ական թուականները կը յատկանշուին Գորշ գայլերու հակահայ արշաւով:

Կէս զինուորական այս կառոյցը այդ շրջանին բուռն գործունէութիւն ծաւալեց ինչպէս թուրք եւ քիւրտ այլախոհ տարրերու, այնպէս ալ Թուրքիոյ հայերու եւ սփիւռքահայութեան դէմ,  մասնաւորապէս` հայ ազատագրական շարժման զինեալ պայքարի 1975-1985 ժամանակաշրջանին: Գորշ գայլերու կիրարկած թրքացման քարոզարշաւներու սպառնալիքին ներքեւ, Թուրքիոյ հայութիւնը ստիպուած ինքզինք կը ներկայացնէր իբրեւ «քրիստոնեայ թուրք»` հայկական ծագումն ու պատկանելիութիւնը քաղաքական յանցանք նկատելով® Թերեւս թրքական պատկանելիութեան` ԹԻՍ (թուրք, իսլամ, սիւննի) բանաձեւին յօրինումն ու տարածումը կարելի է այս շրջանին արդիւնքը նկատել:

Հակահայ գործողութիւնները կատարող Գորշ գայլերը, ինչպէս Էօմէր Չելիք, մինչեւ այսօր կը պարծենան ու կը կրկնեն, թէ «մենք պետական պարտականութիւն կատարեցինք»:

Գորշ գայլերը 1980-էն առաջ առաւել դաժանութեամբ կը պատասխանէին` երկիրը փրկելու համար համայնավարներէն: Անոնց արմատները կու գային յիսունական թուականներէն ստեղծուած «Համայնավարութեան դէմ պայքար միութիւն»էն: Այս միութիւնը` Թիւրքիյէ քոմունիզմէ մուճատալէ տերնէի (համայնավարութեան դէմ պայքարի միութիւն), ունէր մասնաճիւղեր ամբողջ Թուրքիոյ տարածքին: Այս միութիւնը կը պաշտպանէր Ալփարսլան Թիւրքեշը, երբ ան նախագահն էր Հանրապետական գիւղացիական ազգայնական կուսակցութեան:

Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը կը կազմակերպէ բանակումներ, որոնք տեղի կ՛ունենան Թուրքիոյ մէջ, որոնց կը մասնակցին Թուրքիայէն եւ արտերկիրէն եկած թուրքեր: Անոնք հոն կը ստանան քաղաքական դաստիարակութիւն` թուրք ժողովուրդի պատմութիւն եւ թէ ինչպէ՛ս պայքարիլ քիւրտերուն դէմ, որոնք` «կ՛ուզեն երկիրը երկու կտոր ընել»: Այնպէս կը սորվեցնեն, որ երբեք իրենց սորվածը չմոռնան:

1980-ին, Թուրքիոյ զինուորական պետական հարուածէն ետք, բազմաթիւ Գորշ գայլեր գաղթեցին Եւրոպա եւ կազմակերպուեցան` օգտագործելով մշակութային հաստատութիւններ, մարզական ակումբներ, որպէս հովանոց կազմակերպութիւններ: Այս կազմակերպութիւններուն մեծ մասը արդէն գոյութիւն ունէր նախապէս, հետեւաբար, համայնավարական թշնամութիւնը` Խորհրդային Միութեան, Չինաստանի, Իրանի, Իրաքի, Յունաստանի, Կիպրոսի, Պուլկարիոյ մէջ թուրք փոքրամասնութիւնները մղեցին զօրակցելու: Կազմակերպչականօրէն համաթրքութիւնը  Թուրքիոյ մէջ մնաց տկար եւ սահմանուած վերնախաւէն ներս:

Գորշ գայլերու առաջին կազմակերպութիւնը Հոլանտայի մէջ կը կոչուէր «Իւլքիւճիւ թիւրք իշճիլեր տերնէի» (Թուրք գաղափարապաշտ  աշխատաւորական  ընդհանուր միութիւն), անոր յաջորդեց` «Հոլանտա թիւրք տերնեկլերի ֆետերասիոնու» (Հոլանտայի թուրք միութիւններու ֆետերասիոն), որ հիմնադրուած է 22 սեպտեմբեր 1982-ին:

«Եւրոպայի թրքական ֆետերասիոն»ը այն օղակն է, որ իրարու կը կապէ Եւրոպայի տարբեր երկիրներու (Գերմանիա, Շուէտ, Աւստրիա, Պելճիքա, Անգլիա, Զուիցերիա, Դանիա, Հոլանտա եւ Ֆրանսա) թրքական ֆետերասիոնները: Եւրոպայէն դուրս գոյութիւն ունին ֆետերասիոնի անդամ կազմակերպութիւններ, ինչպէս` Քանատայի, Միացեալ Նահանգներու, Սէուտական Արաբիոյ, Եգիպտոսի եւ Աւստրալիոյ մէջ: Այս բոլոր կազմակերպութիւններու «մայր կազմակերպութիւն»ն արդէն գոյութիւն ունէր 1970-ական թուականներու վերջերէն: Անոր լրիւ անունն է` «Աւրուփա տեմոքրաթիք իւլքիւճիւ թիւրք տերնեքլերի ֆետերասիոնը» (Եւրոպայի թուրք ժողովրդավար-գաղափարապաշտ միութիւններու դաշնակցութիւն):

Գորշ գայլերու կիները իրենց առանձին դաշնութիւնը ունին, աշխարհի տարածքին, զանազան այլ անուններու տակ թաքնուած:

Եւրոպայի մէջ այսօր թուրքերը կը ջանան «Եւրոպայի թուրք» կոչումը ստանալ` տարբերուելու համար «փոքրամասնութիւն» կոչումէն: Կան խումբեր, որոնք կը նախընտրեն իրենց «Եւրոպայի իսլամներ» անուանումը: Ասոր դէմ է Ազգայնական շարժում կուսակցութեան Գորշ գայլերը, որովհետեւ անոնք նախ թուրք են եւ ապա` ուրիշ բան: Այս հարցը աւելի ամրապնդելու համար թրքական պատկերասփիւռի կարգ մը կայաններ, օրինակ` «TGRT», «D», «Star» եւ այլ կայաններ, տարիներու ընթացքին յատուկ յայտագիրներով հանդէս եկած են, ինչպէս` «Աւրուփա թիւրքլերը» (Եւրոպայի թուրքեր) եւ այլ խորագիրներով:

Թրքական ֆետերասիոնի գործունէութեան ծրագիրին մէջ, որպէս աշխատանք, ուրիշներու շարքին, նշուած է. «Ազգային համագումար` մայիս 4-ի եւ 5-ի իմաստը հոլանտացիներու համար» թեմայով: Մայիս 4-ը եւ 5-ը Հոլանտայի մէջ կը յիշատակուին որպէս Համաշխարհային Բ. պատերազմի զոհուածներու ոգեկոչման օր:

Թրքական ֆետերասիոնի գործունէութեան ներքին ծրագիր-նախագիծը երբ քննենք, կը տեսնենք անոր «մայիս 3 եւ 4 «Թիւրքճիւլեր պայրամը»»ն, այսինքն` «թրքասէրներու տօն»ը, «Համաթրքականներու տօնը»: Անիկա 1944 թուականի մայիս 3-ի տարեդարձն է, երբ 23 համարթրքականներ, ներառեալ Ալփարսլան Թիւրքեշը, դատի կանչուեցան:

Առ այդ, Գորշ գայլերը մայիս 3-ը կը շարունակեն տօնել որպէս համաթուրանականութեան, «Մեծն Թուրան»ի գաղափարի օր: Մայիս 3-ը անոնք կը տօնեն իրենց այն նպատակի վերահաստատման համար, որ Թուրքիան դարձնեն գերուժ մը եւ, վերջնականպէս, նոյնիսկ աշխարհի միակ տէրութիւնը:

1990-էն ի վեր, ամէն տարի օգոստոս ամսուան առաջին շաբաթը տեղի կ՛ունենայ Ազգայնական շարժում կուսակցութեան վեհաժողովը` «Էրճիես յաղթանակի վեհաժողով» անունով, որ կը գումարուի Կեսարիոյ շրջանի Էրճիես լերան հովիտը: Հոն կը հաւաքուին տասնեակ հազարներով «Իւլքիւճիւ(ներ)»` Ազգայնական շարժում կուսակցութեան անդամներ, աշխարհի չորս ծագերէն, յատկապէս Եւրոպայէն:

Վեհաժողովը փառատօնային բնոյթ ունի, ուր ներկայ կը գտնուին երգիչներ, պարախումբեր, օսմանեան փողերախումբը (Մեհթար քայլերգներ  երգող-նուագող)` օսմանեան դրօշակներով եւ այլն:

Արտերկրէն եկող «Իւլքիւճիւ(ներ)»ը անհամբեր կը սպասեն իրենց ղեկավարին ճառը լսելու, անով ոգեւորուելու, լիցքաւորուելու եւ գալիք օրերու գործունէութեան ուղեցոյցը ստանալու:

Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը ինքն է, որ ամէնէն աւելի կը պաշտպանէ արտասահման ապրող թուրքերու շահերը:

1990-ական թուականներուն Ազգայնական շարժում կուսակցութեան հիմնական պայքարը Չեչենիայի «թրքական հանրապետութեան ազատագրումն» էր:

1992-ին, կրկին անգամ ճեղք կը բացուի Գորշ գայլերու մէջ: Այս անգամ անիկա տեղի կ՛ունենայ «Մայր հողի վրայ»: Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնէն կ՛անջատուի մրցակից խմբակ մը` Մուհսին Եազըճըօղլուի (1954-2009) ղեկավարութեամբ, որ կը կոչուի Պէօյիւք պիրլիք փարթիսի (Մեծ միասնութիւն կուսակցութիւն): Նշենք, որ Եազըճըօղլուն 25 մարտ 2009-ին ուղղաթիռի արկածի պատճառով մահացաւ:

Մեծ միասնութիւն կուսակցութիւնը բնականաբար եւս կը դաւանի համաթրքական գաղափարախօսութիւն, իսկ անոր երիտասարդական թեւը աշխուժ ձեւով կ՛աշխատի այդ ուղղութեամբ: Բաւական է նշել, որ Հրանդ Տինքը սպաննող Օկուն Սամասթը եւ այդ գործով դատուող Եասին Հայալը եղած են յիշեալ կուսակցութեան երիտասարդական թեւի անդամներ:

Մեծ միասնութիւն կուսակցութիւնը Եւրոպայի մէջ ունի իր մասնաճիւղերը, որ թրքական ֆետերասիոնի մրցակիցը կը համարուի եւ կը կոչուի «Աւրուփա նիզամի ալեմ ֆետերասիոնու» (Եւրոպայի համաշխարհային կամ միջազգային կարգ դաշնութիւն):

1997-ին Ալփարսլան Թիւրքեշի մահէն ետք կուսակցութեան ղեկավար կ՛ընտրուի Տեւլեթ Պահչելին: Պահչելի ծնած է 1948-ին, Օսմանիէ նահանգը եւ իր պատանի տարիքէն յարած է «Իլքիւճիւ» գաղափարներուն: 1967-ին ան հիմնած է Ազգայնական շարժում կուսակցութեան երիտասարդական բաժին «Իւլքիւ օճաքլարը» (գաղափարապաշտներու օճախ):

Գորշ գայլերը Թուրքիոյ ալեւիներու համայնքին արիւնալի դէպքերու առիթ տուած են: Այդ արիւնահեղութեան գագաթնակէտը Գահրաման-Մարաշի (Գերմանիկ-Վասպուրականի) 1978-ի դեկտեմբեր 4-ի կոտորածն էր, որուն ընթացքին տասնեակ ալեւիներ զոհուեցան: Այս արեան հեղեղներուն կասկածելիներու ցանկին մէջն էին Ազգայնական շարժում կուսակցութեան բարձր ղեկավարները:

Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը Թուրքիոյ հայ փոքրամասնութիւնը կ՛անուանէ «հայ ստրուկներ»:

Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատրաստուած Աթոմ Էկոյեանի «Արարատ» ժապաւէնը, որ 2004-ին պիտի ներկայացուէր Թուրքիոյ շարժասրահներու մէջ, հակառակ անոր որ կառավարութիւնը արտօնութիւն տուած էր, սակայն թուրք ժողովուրդի աչքը թեքած էր դէպի Ազգայնական շարժում կուսակցութեան կուսակցապետ Տեւլեթ Պահչելին, որովհետեւ վերջին պատասխանը` «ոչ», ան է, որ տուաւ եւ այդպէս ալ եղաւ, օրին չցուցադրուեցաւ «Արարատ» ժապաւէնը (քանի մը տարի ետք ցուցադրուեցաւ):

Շրջան մը Ազգայնական շարժում կուսակցութեան պայքարի կարգախօս դարձած էր թուրք երգիչ Մուսթաֆա Եըլտըզտողանի «Թիւրքիյէմ» (Իմ Թուրքիան) երգի համարներէն` «Թուրքիան կա՛մ սիրէ, կա՛մ լքէ, հեռացի՛ր»: Տեղին է յիշել, որ վերոյիշեալ կարգախօսը վերջերս յանկարծակի փակցուած տեսնուեցաւ Հրանդ Տինքը սպաննող պատանին փոխադրող ինքնաշարժին վրայ: Մամլոյ գործակալներ, երբ կռահեցին կարգախօսը, ոստիկանութիւնը կտոր մը թուղթով անմիջապէս  ծածկեց զայն:

Միւս կողմէ երգիչ Օզան Արիֆ կը հանդիսանայ Գորշ գայլերու անզուգական մեկնաբանը այդ Ազգայնական շարժում կուսակցութեան գաղափարախօսութիւնը երգերու միջոցով տարածողներներէն մէկը, հետեւաբար Ազգայնական շարժում կուսակցութեան շարքայիններն ու համակիրները ընդհանրապէս Օզանը մտիկ կ՛ընեն: Անոր նշանաւոր երգերէն են.

– «Գաղափարապաշտներու շարժում», այս երգով Օզան Արիֆ ուղղակի վեր կ՛առնէ «Իւլքիւճիւ» շարժումը,
– «Մեղք կ՛ըլլայ հայրենիքին»,
– «Հրահանգիդ հնազանդ ենք»,
– «Ապրի՛ հանրապետութիւն»,
– «Մե՛ղք ըլլայ», այս երգը կ՛անդրադառնայ Թուրքիոյ մէջ Համայնավար կուսակցութեան հիմնումին` վարկաբեկիչ բառերով:

Օզան Արիֆի անունը հայկական շրջանակին ծանօթ դարձաւ վերջերս, երբ անոր գրած ու յօրինած երգը` «Փլան մի՛ շիներ, փլա՛ն»ը երգեց թուրք երգիչ Իսմայիլ Թիւրիւթը, եւ յատկապէս այդ երգին համար անծանօթներու կողմէ պատրաստուեցաւ տեսահոլովակ մը, որ կը գովաբանէ հայ խմբագիր Հրանդ Տինքը սպաննած պատանին: Երիզին մէջ կը տեսնուի Հրանդ Տինքին դիակը եւ զայն սպաննած պատանին` թրքական դրօշակին առջեւ կանգնած, այն միջոցին, երբ երգին բառերը կ՛ըսեն. «Ան, որ հայրենիքը կը ծախէ, այդ վայրկեանին իսկ կը վերջանայ անոր գործը»:

Նշենք, որ Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը վերջերս կերպարանափոխելու ձեւերու որոնումին մէջ, եւ ինքզինք համաշխարհայնացումին յարմարեցնելու գնով, 29 մարտ 2009-ին Թուրքիոյ մէջ տեղի ունեցած տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւններու նախօրեակին, իր կուսակցութեան անունով ճշդեց երկու հայեր` Լեւոն Աքչա եւ Խաչօ Քէշիշ, որոնք պիտի մասնակցէին վերոնշեալ ընտրութիւններուն:

Այնուհետեւ, Լեւոն Աքչա ընտրութիւններուն յաղթեց եւ ընտրուեցաւ Մերսին նահանգի մէկ համայնքի քաղաքապետարանի խորհուրդի անդամ: Հետաքրքրքկան է Լեւոն Աքչայի ոչ թէ յաղթական դուրս գալը, այլ` Ազգայնական շարժում կուսակցութենէն ըլլալը, ինչպէս է պարագան նաեւ պարտեալ թեկնածու Խաչօ Քէշիշին:

Երկու հայերու անդամակցութիւնը` Ազգայնական շարժում կուսակցութեան, բաւականին լուրջ զայրոյթ յառաջացուցած է թրքական միւս կուսակցութիւններուն համար, այն պատճառով, երբ Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը բուռն կերպով կը քննադատէ Հայաստան-Թուրքիա սահմաններու բացումը եւ, մանաւանդ, կը դաւանի ազգայնական եւ ցեղապաշտ գաղափարախօսութիւն:

Այս բոլորը կը կատարուին այն օրերուն, երբ Ազգայնական շարժում կուսակցութիւնը բուռն կերպով կը քննադատէ Հայաստան-Թուրքիա սահմաններու բացումը. կուսակցութեան ղեկավար Տեւլեթ Պահչելի իր կուսակցութեան խորհրդարանական խմբակցութեան ժողովներէն մէկուն ընթացքին յայտնեց, որ` «ոչ ոք կրնայ Հայաստանի հետ սահմանը բանալ, եթէ Ցեղասպանութեան սուտին վրայ հիմնուած ամբաստանութիւններուն վերջ չտրուի, Լեռնային Ղարաբաղի շրջանը Ազրպէյճանի չվերադարձուի եւ Թուրքիայէն հողային պահանջները չդադրին»:

Պահչելի ըսաւ. «Կը զգուշացնեմ կառավարութիւնը. Հայաստանի հետ ձեր մօտեցումը կը վիրաւորէ մեր արժանապատուութիւնը: Հայաստանի հետ մեր մօտեցումը նոյնքան յուսախաբութիւն կը պատճառէ եւ վարկաբեկիչ է, որքան յոյն կիպրացիներուն եւ Իրաքի ցեղապետներուն հետ մօտեցումը»:

Ազգայնական շարժում կուսակցութեան ղեկավարը նաեւ յայտարարեց, որ Թուրքիոյ նախագահին Երեւան այցելութեամբ Հայաստանի հետ սկսած յարաբերութեանց բնականոնացման գործընթացը միակողմանի զիջումներ կատարելու մակարդակին հասած է:

Միւս կողմէ, Հայոց ցեղասպանութեան 95-ամեակին առիթով, 24 ապրիլ 2010-ին, Պոլսոյ մէջ տեղի ունեցան Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած ոգեկոչումներ: Այս ոգեկոչումներուն որպէս պատասխան` Թուրքիոյ մէջ ազգայնական շրջանակներու ներկայացուցիչներ յատկապէս` Գորշ գայլերը, սպառնացին սպաննել Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը ոգեկոչողները:

1 հոկտեմբեր 2010-ին Անիի մայր տաճարի մէջ Թուրքիոյ Ազգայնական շարժում կուսակցութեան կողմէ կազմակերպուած նոր օրերու սելճուքեան նամազի շուրջ բարձրացած աղմուկը Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցիի մէջ տեղի ունեցած խեղկատակութեան շարունակութիւնն էր` հակառակ յաջորդականութեամբ:

Այն փաստը, որ Թուրքիոյ մշակոյթի նախարարութիւնը թոյլ տուած էր Գորշ գայլերու առաջնորդին` իր վոհմակին հետ միասին, կազմակերպել այս խեղկատակութիւնը, կը վկայէ, որ տուեալ ձեռնարկը նախապէս համաձայնեցուած է երկրի կեդրոնական իշխանութիւններու հետ: Աւելի՛ն. ակնյայտ կը դառնայ, որ Սուրբ Խաչի մէջ սեպտեմբեր 19-ին կազմակերպուած պատարագին եւ 1 հոկտեմբերին տեղի ունեցած նամազին միջեւ գոյութիւն ունի յստակ կապ եւ փոխպայմանաւորուածութիւն:

Արդ, ուսումնասիրական համեստ յօդուածով մը  փորձեցինք ընթերցողը ձեւով մը իրազեկ դարձնել համաթրքութեան եւ համաթրքականներու ջատագով Ազգայնական շարժում կուսակցութեանն ու անոր «Իւլքիւճիւ» եւ կիսառազմականացուած Գորշ գայլեր ազգայնական-ծայրայեղական խմբաւորումը` իրենց գաղափարախօսութեամբ եւ աշխատելաոճով. նաեւ` լուսարձակի տակ առնել, որ համաթրքութիւնն ու համաթուրանականութիւնը, որպէս գաղափարախօսութիւն երբեք ետքայլ չեն ապրած եւ կրնան օգտագործուիլ տարածաշրջանային անկանխատեսելի փոփոխութեան մը ընթացքին:

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

(Շար. 2 եւ վերջ)

Օգտագործուած աղբիւրներ

1.- Ազգայնական շարժում կուսակցութեան ծրագիր, 1988:
2.- «Կէօզճու» կազեթէ, 20 էյլուլ, 2004:
3.- Հաճի Պեքթաշ Վելի վէ չեւրեսինտէ օլուշան քիւլթիւր տեղերլերի պիպլիօկրաֆիասիա: (Տենեմէ), Հազիրլայան: Մուրսել Օզթուրք, Անգարա, քիւլթիւր Պաքանլըղի, 1991:
4.- Մինլլի տոքթրին. 9 ըշըք, Ալփարսլան Թիւրքեշ Քամեր Եայընլարը, Իսթամպուլ, 1997:
5.- «Օրթատողու» կազեթէ, «Պայրաք, Ուաթան, Ալահ», 1 քասըմ, 1996:
6.- Սուսուրլուք պելքելերի, իֆատէ թութանաքլարի, ԹՊՄՄ քոմիսիոն ռաբորունա մուհալեֆեթ սերհըլերի իլա պիրլիքտա, եայընա հազըրլայան, Վերի Օզտեմիր, Իսթամպուլ, Աքալա Եայընճըլըք, 1997:
7.- The Encyclopedia of Islam, Volume VIII, Leiden The Netherlands 1995, e/ 251.
8.- Թիւրք-էրմենի իլիշքիլերի պիպլիօկրաֆիասի, Էրտալ Իլթեր, Անգարա, Անգարա Եունիվերսիթեսի, 1997:
9.- Թիւրք Օճագլարը (1912-1931), իմփարաթորլուքտան ուլուս-տեվլեթէ թիւրք միլլիէթճիլիղի, Ֆուսուն Ուսթել, Իսթամպուլ, իլեթիշիմ եայընլարը, 1997:
10.- Ուլուսճուլուք (միլլիէթճիլիք), Մ. Ալի Այնի, տերլեյեն, Նեզիհ Նեյզի, Իսթամպուլ, փեվա եայընլարը, 1997:
11.- Ուլքուճուլուք, Համլէ Եայընէվի, Իսթամպուլ, 1995:
12.- Թրքական պատկերասփիւռի կայաններ:
13.- Թրքական համացանցի կայքէջեր:

 

Share this Article
CATEGORIES