ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԶԳԱՅԱԶՐԿՈՒՄ

Ընդհանուր զգայազրկումը ժամանակաւոր անգիտակցութեան վիճակ մըն է եւ մարմնական շատ մը պաշտպանողական հակադարձութիւններու եւ անդրադարձումներու կորուստն է: Այս բոլորը տեղի կ՛ունենան զգայազրկիչ դեղերու գործածութեամբ:

Այս զգայազրկիչ դեղերը կը յառաջացնեն զանազան աստիճանի հետեւեալ  բնախօսական վիճակները.

Ա. Քնէածութիւն
Բ. Յիշողութեան կորուստ
Գ. Ցաւի զգացումի անհետացում
Դ. Մկաններու թուլութիւն
Ե. Մարմնական հակադարձութիւններու կորուստ.

Ընդհանուր զգայազրկումը կ՛իրականանայ տեսակաւոր զգայազրկիչ դեղերու միացեալ գործածութեամբ: Ան կը կիրարկուի մասնագէտ բժիշկի մը կողմէ, որ կը կոչուի` զգայազրկող բժիշկ.

Զգայազրկիչ դեղերը կը կիրարկուին զանազան ուղիներով-ձեւերով` ներերակային, ներմկանային, ներշնչումի եւ նախաղիի-ներդրումի միջոցներով: Ներերակային եւ շնչառական ճամբով ներարկուած զգայազրկիչ դեղերը կը գործեն շատ արագ: Անոնք արեան շրջագայութեան մէջ մտնելով` կը հասնին ուղեղ եւ ջղային դրութեան այլ կեդրոնները 10-20 երկվայրկեանի մէջ ու կը մատնեն հիւանդը անգիտակից վիճակի:

Զգայազրկիչ դեղերը ունին մէկ հիմնական յատկութիւն. անոնց կասեցումով հիւանդը կը վերադառնայ իր բնական եւ ամբողջական բնախօսական վիճակին: Անոնք ոչ մէկ հետք պէտք չէ ձգեն եւ կամ ոչ մէկ կողմնակի բարդութիւններ ստեղծելու են հիւանդին մօտ:

Յաճախ զգայազրկիչ դեղերուն հետ հիւանդին կը ներարկուին նաեւ, ըստ պահանջի, հակամանրէական, հակագերզգայնութեան եւ հակազարկերակային ճնշումի դեղեր, ինչպէս նաեւ` քորթիզոն:

Ընդհանուր զգայազրկումը կը կիրարկուի շատ մը վիրաբուժական գործողութիւններու ընթացքին: Առանց անոր` հաւանաբար վիրաբուժներ պիտի չկարողանային կատարել բարդ եւ խրթին գործողութիւններ:

Զգայազրկումէ առաջ հիւանդը իր ամբողջ ազատութեամբ  եւ որոշումով պէտք է արտօնէ զգայազրկող բժիշկին եւ վիրաբուժին` զգայազրկումի կիրարկումը իր վրայ:

Զգայազրկումէ նուազագոյնը 12 ժամ առաջ հիւանդը պէտք է դադրի ուտելէ, այսինքն ան պէտք է մնայ անօթի, որպէսզի իր ստամոքսը պարապ ըլլայ եւ փսխելու կարելիութիւնը նուազի:

Որեւէ վիրաբուժական գործողութենէ առաջ եւ ընդհանուր զգայազրկումը սկսելէ առաջ  զգայազրկող բժիշկը կը կատարէ շարք մը աշխատանքներ`

Ա. Կը սերտէ հիւանդին թղթածրարը եւ կը քննէ հիւանդը` գիտնալու համար անոր սրտին, ակռաներուն, բերանի, քիթի եւ շնչառական համակարգի իրավիճակները, ինչպէս նաեւ անոր ալքոլի գործածութեան տարողութիւնը: Այս բոլորէն ետք ան կ՛որոշէ.

ա. Զգայազրկումի գործընթացը
բ. Գործածուելիք զգայազրկիչ դեղերու տեսակը եւ չափը,
գ. Դեղերու միացեալ-խառն գործածութիւնը
դ. Զգայազրկումի տեւողութիւնը
ե. Ներփողարկումի (intubation) գործածուելիք կերպընկալ խողովակին չափը

Բ. Կը տեղեկանայ հիւանդին գործածած բոլոր դեղերուն,  մանաւանդ`  այն դեղերուն, որոնք կրնան փոխազդեցոթիւն ունենալ  տրուելիք զգայազրկումի դեղերուն հետ:

Զգայազրկող բժիշկը ընդհանուր զգայազրկումը կը սկսի կիրարկելով հետեւեալները.

Ա. Հիւանդին կը ներարկէ նախազգայազրկումի դեղեր , որոնք կ՛ամբողջացնեն զգայազրկիչ դեղերու բնախօսական ազդեցութիւններն ու պարտականութիւնները:

Բ. Հիւանդին արմուկին եւ կամ ձեռքին կը տեղադրէ ներերակային բնախօսական հեղուկը, որուն ընդմէջէն կը ներարկէ զգայազրկումի դեղերը:

Գ. Կը կատարէ բերանային կամ քթային ներփողարկում`  ներմուղելով կերպընկալ խողովակ մը  դէպի շնչափող:

Դ.Կը միացնէ կերպընկալ խողովակը արհեստական շնչառական կազմածին, որուն միջոցով հիւանդին կու տայ  թթուածին եւ ազոտի թթուուկի խառնուրդը:

Ե. Լրջօրէն եւ շարունակաբար կը հետեւի հիւանդին շնչառութեան, անոր տրուած թթուածինի քանակին, զարկերակային ճնշումին եւ սրտի զարկի արագութեան ու կանոնաւորութեան:

Ընդհանուր զգայազրկումը կ՛իրականանայ չորս հանգրուաններով.

Ա.Առաջին հանգրուան, որ կը կոչուի ընդհանուր զգայազրկումի սկզբնաւորութիւն: Այս հանգրուանը կը սկսի զգայազրկումի դեղերու ներարկումով: Ասիկա անգիտակցութեան սկզբնաւորութիւնն է: Հիւանդը կամաց-կամաց կը կորսնցնէ իր գիտակցութիւնն ու յիշողութիւնը ու կը դառնայ ցաւազուրկ:

Բ.Երկրորդ հանգրուան, որ կը կոչուի գրգռութեան հանգրուան: Հիւանդը կը զառանցէ եւ կը դառնայ ամբողջովին անգիտակից ու անհանդարտ, գրգռուած: Ան կ՛ունենայ մկանային ակամայ շարժումներ, փսխունք, աչքի բիբերու առաւել բացուածք եւ անկանոն սրտի զարկ ու անկանոն շնչառութիւն: Այս հանգրուանի վերջաւորութեան աւելի մեծ քանակութեամբ զգայազրկումի դեղեր կը ներարկուին սանձելու համար հիւանդին մկանային ակամայ շարժումները եւ պրկումները: Հոս կը սկսի երրորդ հանգրուանը:

Գ. Երրորդ հանգրուանը, որ կը կոչուի վիրաբուժումի-վիրահատումի հանգրուան: Այս հանգրուանին մարմնին բոլոր մկանները կը թուլնան եւ անդամալոյծ վիճակ մը կ՛ունենան: Հիւանդին շնչառութիւնը կը կանոնաւորուի եւ աչքի շարժումները կը դանդաղին: Հոս է, որ վիրաբուժը կը սկսի  վիրահատումի: Այս հանգրուանը ունի իր 4 ենթահանգրուանները.

ա. Առաջին ենթահանգրուան, երբ աչքերը նախ երերուն վիճակ մը կ՛ունենան եւ ապա կ՛անշարժանան.
բ. Երկրորդ ենթահանգրուան, երբ եղջերիկը եւ խռչափողը կը կորսնցնեն իրենց զգայնոտութիւնը եւ հակադարձութիւնը.
գ. Երրորդ ենթահանգրուան, երբ աչքերու բիբերը ալ աւելի կը բացուին եւ  աչքերու լոյսի զգայնոտութիւնն ու հակադարձութիւնը կը կորսուին:
դ. Չորրորդ ենթահանգրուան, երբ հիւանդին կրծքավանդակի մկանները ամբողջովին  կ՛անդամալուծուին, շնչառութիւնը կը դանդաղի եւ տեղի կ՛ունենայ միայն փորի շնչառութիւն:

Դ. Չորրորդ հանգրուանը կը կոչուի յաւելեալ դեղաքանակի հանգրուան: Այս հանգրուանին հիւանդին կը ներարկուին մեծ քանակութեամբ զգայազրկիչ դեղեր, որոնք  կը յառաջացնեն ուղեղի, ուղեղաբունի եւ  ողնուղեղի ընկճուածութիւն: Աս բոլորին պատճառով հիւանդը կ՛ենթարկուի հետեւեալ բնախօսական փոփոխութիւններուն` շնչառութեան յաւելեալ դանդաղում եւ սրտանօթային համակարգի դանդաղում: Այս հանգրուանը կրնայ դառնալ վտանգաւոր, եթէ զգայազրկող բժիշկը չկիրարկէ շնչառական եւ սրտանօթային օգնութիւն:

Զգայազրկող բժիշկը զգայազրկումի ամբողջ տեւողութեան կը հսկէ եւ կը հետեւի հիւանդին առողջական վիճակին, այլ խօսքով` կը հետեւի եւ կը հսկէ հիւանդին`

Ա. Սրտի գործելակերպին, սրտի զարկին եւ սրտագրութեան,
Բ. Սրտանօթային իրադարձութիւններուն
Գ. Տրուած թթուածինի չափին
Դ. Զարկերակային ճնշումին
Ե .Ներարկուած դեղերու քանակին եւ ներարկումի արագութեան
Զ. Արտաշնչուած ածխածնի երկօքսիտի չափին
Է. Ջերմութեան

Վիրահատութեան վերջաւորութեան հիւանդը պէտք է զգայազրկումէ դուրս գայ, այսինքն վերատիրանայ իր գիտակցութեան եւ քնացած վիճակէն վերադառնայ արթնութեան: Այս գործընթացը կը կոչուի վերակենդանացում:

Վերակենդանացումը կ՛ըլլայ հետեւեալ գործընթացով.

Ա. Զգայազրկող բժիշկը կամաց-կամաց կը նուազեցնէ ներարկուած զգայազրկիչ դեղերու քանակը.
Բ. Հիւանդին կը ներարկուին որոշ դեղեր, որպէսզի մարմնի մկանները վերագտնեն իրենց բնական վիճակը եւ գործեն բնականօրէն, այսինքն պրկուին, կծկուին եւ շարժին ազատօրէն:
Գ. Հիւանդին կը ներարկուին ցաւաբեկ դեղեր, որպէսզի առանց ցաւի արթննայ.
Դ. Դուրս կը բերուի հիւանդին ներփողարկումի կերպընկալ խողովակը:
Ե. Զգայազրկող բժիշկը հիւանդին բերանի, կոկորդի եւ քիթի խլնահեղուկները  կ՛արտահանէ ծծիչ մեքենայով:

Այս բոլորէն ետք հիւանդը կը սկսի ինքնաբերաբար շնչել, կը վերագտնէ իր գիտակցութիւնը եւ կ՛արթննայ: Սակայն այս հանգրուանին հիւանդը կրնայ ունենալ շնչառական դժուարութիւն, հետեւաբար զգայազրկող բժիշկը շուտով հիւանդին քիթէն եւ բերնէն թթուածին կը ներարկէ:

Վերակենդանացումի ընթացքին հիւանդը կրնայ ունենալ մարմնական որոշ իրադարձութիւններ, ինչպէս` ժամանակաւոր զառանցում, մտային շփոթութիւն, անհասկնալի եւ տկար խօսակցութիւն, թող, փսխունք, նողկանք, կոկորդի ցաւ,սրտի զարկի խանգարում եւ շնչահեղձութիւն:

Վերակենդանացումի պահը կ՛որոշուի վիրաբուժին եւ զգայազրկող բժիշկին փոխադարձ համաձայնութեամբ եւ խորհրդածութեամբ:

Ընդհանուր զգայազրկումի ընթացքին կրնան պատահիլ որոշ  բարդութիւններ:  Անոնց յաճախականութիւնը  1/10000- 1/100000 է:

Այս բարդութիւններուն կարեւորագոյններն են.

Ա. Սրտի կաթուած եւ ուղեղային կաթուած
Բ. Թոքերու բորբոքում եւ ջերմութեան բարձրացում
Գ. Ենթաջերմութիւն
Դ. Գլխապտոյտ եւ գլխացաւ
Ե. Ձայնի խռպոտութիւն եւ շնչահեղձութիւն, որոնք հետեւանքն են դժուար ներփողարկումի: Այս դժուարութիւնը կը պատահի այն հիւանդներուն մօտ, որոնք ունին`

ա. Պզտիկ բերան
բ. Կարճ վիզ
գ. Վատառողջ ակռաներ
դ. Բերնի վէրքեր
ե. Կզակի յետադարձութիւն

Զգայազրկումի բարդութիւնները աւելի շատ կը պատահին`

Ա. Ալքոլամոլներու
Բ. Ծխողներու
Գ. Տարեցներու
Դ. Սրտի հիւանդութիւններ ունեցողներու
Ե. Երիկամի աշխատանքի վատթարացում ունեցողներու
Ե. Զգայազրկիչ դեղերու գերզգայնութիւն ունեցողներու
Զ. Գէրերու
Է. Քունի շնչադադար ունեցողներու

Պատրաստեց
ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

Մոնրէալ

Share this Article
CATEGORIES