«ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՍ ՀԵՏ» (Հեղինակ` ՄԻՆԱՍ ՏԷՐ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ)

2011-ին Պէյրութի մէջ «Սիփան» հրատարակչատունը լոյս ընծայեց Մինաս Տէր Սարգիսեանի «Հայրենիքիս հետ» խորագրեալ հատորը` մեկենասութեամբ Գրիգոր Տիտոնեանի:

Հեղինակը ծնած է Պէյրութ, 1931-ին: Յաճախած է Մելգոնեան կրթական հաստատութիւնը, զոր աւարտելէ ետք, 1950-ին մտած է առեւտրական ասպարէզ: 1996-ին փոխադրուած է Փարիզ:

Վաղ տարիքին նուիրուած է գրականութեան: Աշխատակցած է «Զարթօնք», «Այգ», «Նոր օր», «Յառաջ» եւ «Նոր յառաջ» թերթերուն` ստորագրելով հայրենասիրական բնոյթ կրող յօդուածներ: Ցարդ հրատարակած է «Երեւանէն կու գամ» (1982, Պէյրութ) եւ «Հայրենիքիս հետ» (2003, Երեւան) խորագրեալ երկերը:

Սոյն հրատարակութիւնը կը բաղկանայ 144 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ հետեւեալ երկու բաժինները. առաջին` «Հայրենական» ու երկրորդ` «Ազգային»:

Հատորին հիմնական թեման Հայաստանն է իր պատմական կոթողներով եւ ոգեղէն աւանդութեամբ: Հայրենիքը ան կը նկատէ իր սիրուհին, զոր կը պաշտէ հաւատաւոր սիրահարի ջերմեռանդութեամբ: Հայաստանն է հեղինակին անզուգական հոգեհատորը, որ թէեւ ունի հազարամեայ պատմութիւն, բայց կ՛ընթանայ դարերու հետ մշտանորոգ վայելչութեամբ:

Մինաս Տէր Սարգիսեան կը կատարէ մէջբերումներ աշուղ Ջիւանիի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Յովհաննէս Շիրազի հայրենաշունչ երգերէն` հաստատելու, թէ որքա՛ն քաղցր է հայրենական սէրը: Հայ հողի հանդէպ այդ անփոխարինելի սէրն է, կ՛ըսէ հեղինակը, որ 1918 թուականի մայիս ամսուն մղեց հայրենի բովանդակ ժողովուրդը դէպի Սարդարապատ ու դէպի պայքար, ուր անհաւասար զօրքերուն դէմ ոսոխին` տարաւ փայլուն յաղթանակ, բացայայտելով Աւարայրի ճակատամարտով կենսագործուած այն ճշմարիտ ապացոյցը, թէ` «հայը գիտէ՛ մեռնիլ` ապրելու համար, կ՛ուզէ ապրիլ` ստեղծագործելու սիրոյն ստեղծագործել` յաւերժանալու տենդով»:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ Երեւանը, Սեւանը եւ Արարատը կը հանդիսանան երրեակ սրբութիւնները Հայաստանի: Անոնք իրենց համապատասխան գրաւչութեամբ պարծանք կը ներշնչեն հայ ժողովուրդին:

Իսկ սիրոյ առնչութեամբ հեղինակը կը կատարէ կարգ մը դիպուկ բնորոշումներ` ցոյց տալով այն իրողութիւնը, թէ կան բազմատեսակ սէրեր, որոնք ժամանակի ընթացքին կը կորսնցնեն իրենց տեսակարար զօրութիւնը: Այս յղացքով, կ՛ըսէ, թէ կարճատեւ եւ ժամանակաւոր բնոյթ ունի այն սէրը, որուն ենթահող կը ծառայէ միայն մարմնական ցանկութիւնը: Մինչդեռ հայրենի հողի սէրն է, որ կը պահէ անվթար իր ներգոյակ կախարդանքը, որովհետեւ իր գոյութեան աւիշը կը ստանայ մեր նախնիներուն սրբախորհուրդ արիւնէն եւ աճիւնէն:

Մինաս Տէր Սարգիսեան կ՛ըսէ, թէ ըստ իրեն, անմոռանալի թուական մըն է 1979 ապրիլ ամիսը, երբ տեղի կ՛ունենայ իր առաջին ուխտագնացութիւնը դէպի Հայաստան, ուր ուխտաւորի անխառն ոգեւորութեամբ կ՛ըմբոշխնէ թովչանքն ու բոյրը Արարատեան դալարագեղ դաշտավայրին:

Այս առիթով կ՛ըսէ, որ թէեւ հոգեկան աննախընթաց վայելք մը կ՛ընծայէ իրեն հայրենի հողին վրայ իր կատարած շրջապտոյտը, այսուհանդերձ, ամբողջական չի նկատեր այդ վայելքը` այն դառն ճշմարտութեամբ, որ Կարսն ու Արտահանը, Մուշն ու Վանը եւ մեր պապենական միւս հողերը դեռ կը մնան լուծին տակ հայ ժողովուրդի, ոսոխին: Ահա թէ ինչո՛ւ հեղինակը խոր սրտմտութեամբ կը թելադրէ. «Սիրել Ատելութիւնը ցեղին` դարաւոր ոսոխին հանդէպ, ատել սէրը` օտար բարքերու նկատմամբ, որպէսզի կարելի ըլլայ գոյամարտի տեսլականով հրահրել պանդխտութեան ճիրաններուն մէջ գալարուող գաղթօճախները: Որպէսզի գիշերաշրջիկի մեր խարխափումը չփշրուի՜ սեպ խութերու դէմ»:

Մինաս Տէր Սարգիսեան այնքան կը սքանչանայ հայրենի բնաշխարհի դրախտային գեղեցկութեամբ, որ կը զղջայ իր կեանքի մեծագոյն մասը օտար ափերու վրայ անցուցած ըլլալուն համար:

Կ՛ըսէ, թէ խորապէս կը հրճուի այցելելով Երեւանի ճոխ Մատենադարանը, որուն մասին կը մէջբերէ օտար պատմաբանի մը հետեւեալ կարծիքը. «Եթէ Հայաստան ուրիշ ոչինչ ունենար, կը բաւէր, որ ան դասուէր քաղաքակիրթ երկիրներու շարքին»:

Հեղինակը հետամուտ է այն համոզումին, որ կարելի է ապրիլ առանց ծնողական գուրգուրանքի, սակայն անհնար է գոյատեւել առանց Արարատի եւ հայրենի երկրի սրբակերտ հրաշալիքներուն:

Արարատի թանկարժէք հանգամանքը վկայելու ցանկութեամբ, հեղինակը կը մէջբերէ հետեւեալ դրուագը Թորոս Թորանեանի «Գիրք որդիական» խորագրեալ գործէն: Կ՛ըսէ, թէ Ալեքսէյ Քոսիկին, երբ առիթով մը կու գայ Երեւան, կ՛այցելէ գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարեանին, որ խորհրդային ղեկավարին կը նուիրէ Արարատի նկարը: Քոսիկին կը հարցնէ.

Վարպե՛տ, քեզի ի՞նչ կրնամ տալ այս նուէրին փոխարէն:

Նկարին իրականը,– կը պատասխանէ Մարտիրոս Սարեան:

Խորացնելով իր հայրենասիրական զգացումները` Մինաս Տէր Սարգիսեան ցոյց կու տայ ժխտական անդրադարձները արտագաղթի: Այս առնչութեամբ, ան կ՛ոգեկոչէ 1045 թուականին Անիի անկումը, իբրեւ պատմական տխուր իրադարձութիւն, որուն յաջորդող դարաշրջաններուն բազմաթիւ հայեր կորսնցուցին իրենց ազգային ինքնութիւնը Լեհաստանի եւ սփիւռքի տարբեր գաղթօճախներու ձուլարանին մէջ: Ցաւալին այն իրողութիւնն է, թէ հայրենի երկրէն հեռացող հայերու գաղթը դէպի հեռաւոր հորիզոններ, լուռ մակընթացութեամբ մը կը շարունակուի դեռ մինչեւ այսօր…:

Հեղինակը ապա կ՛անդրադառնայ այն ահաւոր երկրաշարժին, որ պատահեցաւ Հայաստանի մէջ, 7 դեկտեմբեր 1988-ին: Սոյն աղէտը խլեց մեծ թիւով զոհեր եւ փլատակներու վերածեց բազում շէներ եւ գիւղեր: Այսուհանդերձ, այս դառն իրականութեան դիմաց, Մինաս Տէր Սարգիսեան կ՛արտայայտէ այն յուսադրիչ եւ սփոփարար մտածումը, թէ պէտք չէ ողբալ եղերամայրերու նման, այլ հարկ է ըլլալ Թումանեանի պէս ողջամիտ եւ իմաստուն եւ ողջունել ամէն մէկ լուսափթիթ այգաբաց` «Նոր եւ հզօր հայրենիք մը» կերտելու անզանցառելի վճռակամութեամբ:

Հատորին «Ազգային» խորագիրը կրող երկրորդ բաժինով հեղինակը կը վերյիշէ այն քաղցրայուշ տարիները, թէ ինչ պայմաններու տակ կը ստանայ իր երկրորդական ուսումը Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ: Կը յիշէ նաեւ հեռաւոր գաղթօճախներու մէջ հայ լեզուի նահանջին հետ առնչուած եւ ազգային հերոս Անդրանիկի աճիւններուն Հայաստան փոխադրութեան շուրջ կարգ մը սրտառուչ դրուագներ:

Հեղինակը շատ յաճախ կը կատարէ մէջբերումներ հայ եւ օտար գրողներու մտածումներէն` ազգասիրական իր ապրումներուն եւ խոհերուն անհրաժեշտ խորք եւ իմաստ ընծայելու դիտաւորութեամբ:

Արդարեւ, «Հայրենիքիս հետ» խորագրեալ յուշագրական իր հատորով Մինաս Տէր Սարգիսեան կոչ կ՛ուղղէ սփիւռքահայերուն, որ անպայման այցելեն Հայաստան եւ շէնցնեն հայրենի երկիրը` իրենց բարենպաստ գործակցութեամբ:

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

Մայիս 2011
Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES