ԹՈՒՐՔԻՈՅ «ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ԳԱՐՈՒՆԸ» ԿԱՄ` ՈՒԱՇԻՆԿԹԸՆԻ ՀԵՏ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Թուրքիոյ եւ Միացեալ Նահանգներու միջեւ յարաբերութիւնները նախ անցեալ շաբաթ անցան կարեւոր ժամանակաշրջանէ մը, բարձր մակարդակի հանդիպումներով, որոնք թագադրուեցան Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարար Հիլըրի Քլինթընի խորհրդակցութիւններով` թուրք բարձրաստիճան պաշտօնատարներու հետ: Տիկին Քլինթընի ներկայութենէն միայն երկու օր ետք, զօր. Տէյվիտ Փեթրաուս, որ Աֆղանիստանի մէջ գործող ՕԹԱՆ-ի ուժերու հրամանատարն էր, ապա Սի. Այ. Էյ.ի նոր պետը նշանակուեցաւ, Անգարա ժամանեց Աֆղանիստանէն Պերլին մեկնելու ճամբուն վրայ:

Այս հանդիպումներէն առաջ Ճեֆրի Ֆէլթման (բարձրաստիճան ամերիկացի դիւանագէտ մը, որ պատասխանատու է Միջին Արեւելքի հարցերու, մասնաւորաբար «Արաբական գարնան») եւ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարի օգնական Ֆերիտուն Սինիրլիօղլու համանախագահեց նիստի մը` քննարկելու համար շրջանային զարգացումները եւ համակարգելու համար իրենց քաղաքականութիւնները: Բացի ատկէ, Ռոպերթ Հոլթմարց` տնտեսութեան, ուժանիւթի եւ երկրագործութեան հարցերու փոխ նախարար եւ Ռիչըրտ Մորնինկսթար` յատուկ պատուիրակ Եւրասիոյ ուժանիւթի հարցերուն ամբողջ շաբթուան ընթացքին հանդիպումներ ունեցան իրենց թուրք պաշտօնակիցներուն հետ:

Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան բարձրաստիճան պաշտօնատարի մը նկարագրութեամբ, այդ շաբաթը այն ժամանակաշրջանն էր, երբ թուրք-ամերիկեան յարաբերութիւնները վայելեցին «բարձրագոյն ներգրաւուածութիւն»: «Ասիկա շատ արդիւնաւէտ էր յարաբերութիւնները ճիշդ ուղիի վրայ դնելու առումով, հակառակ այն հանգամանքին, որ տակաւին կան որոշ խնդիրներ երկու երկիրներու միջեւ», ըսաւ պաշտօնատարը:

Տարբեր չափերով, ուղղութիւններով, Քլինթընի Պոլսոյ բանակցութիւնները կրնան համեմատուիլ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպամայի 2009-ին Թուրքիա այցելութեան, որ առաջին շրջագայութիւնն էր երկրէն դուրս, իր նախագահ ընտրուելէն ետք: Մէկ տարբերակումը այն է, որ Թուրքիա այժմ աւելի ուժեղ եւ աւելի ազդեցիկ դերակատարութիւն ունի իր սեփական շրջանին մէջ` աւելցնելով իր ռազմավարական կարեւորութիւնը Ուաշինկթընի աչքին: Այլապէս, Օպամա գրեթէ ամէն շաբաթ հեռաձայնային զրոյց պիտի չունենայ Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճէփ Թայիփ Էրտողանի հետ` Եգիպտոսի, Սուրիոյ եւ Լիպիոյ մէջ Արաբական գարնան ամէնէն եռեւեփող օրերուն:

Թուրք դիւանագէտներու համար երկու երկիրներու քաղաքականութիւնները Արաբական գարնան զարգացումներուն հանդէպ` կը համընկնին գրեթէ 85 առ հարիւրի: Ասիկա կարեւոր վկայութիւն մըն է երկու երկիրներու տենչանքին, փառասիրութիւններուն ձեւաւորելու համար շրջանային զարգացումները: Բան մը, որ փաստուած է Լիպիոյ պարագային:

Անկասկած, թուրք-ամերիկեան յարաբերութիւններու կորիզը, առանցքը տեղափոխուած է աւելի շրջանային հարթութեան վրայ, բան մը, որ շատ կարեւոր է Միացեալ Նահանգներու համար` հաշտուելու իսլամական աշխարհին հետ 11 սեպտեմբերի հետեւանքներուն վերջ տալու քայլով մը:

Այս առումով, Միացեալ նահանգներ պիտի շարունակեն Թուրքիան տեսնել իբրեւ կարեւոր գործընկեր: Փոխարէնը Ուաշինթըն կը շարունակէ ակնկալել Թուրքիայէն, որ առաւել նպաստէ իր` Ուաշինկթընի համաշխարհային ծրագիրներու իրականացման, օրինակի համար` ՕԹԱՆ-ի հակահրթիռային պաշտպանութեան ծրագիրին:

Հաւասարապէս կարեւոր է Միացեալ Նահանգներուն համար` տեսնել արագ բնականոնացումը թուրք-իսրայէլեան յարաբերութիւններուն: Ասոնք Միացեալ Նահանգներու երկու հիմնական ակնկալութիւններն են Թուրքիայէն:

Եթէ այս առաջնահերթութիւնները, գերակայութիւնները անլսելի մնան, զարմանալի կ՛ըլլայ տեսնելը Միացեալ Նահանգներու զօրակցութիւնը Թուրքիոյ` Կիպրոսի հարցով Եւրոպական Միութեան դէմ Անգարայի հնարաւոր յառաջիկայ պայքարին մէջ, մօտիկ ապագային:

Այս հոլովոյթը Թուրքիոյ համար «Եւրոպական գարնան» վերածելու համար կարիք չկայ անդրադառնալու, թէ որքա՛ն կարեւոր է Ուաշինկթընի հետ յարաբերութիւններու կայունութիւնը:

Ատիկա կրնայ օգտակար ըլլալ բոլոր առնչակից կողմերուն` այս հարթութեան վրայ կարդալու, մեկնաբանելու Թուրքիոյ վերջին հաղորդակցութիւնները Միացեալ Նահանգներու հետ:

ՍԵՐՔԱՆ ՏԵՄԻՐԹԱՇ

«Հիւրրիյէթ»

Share this Article
CATEGORIES