ԱՍՏՈՒԱԾԱԾԻՆԸ ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԷՋ

Քրիստոնէական եկեղեցին շատ կանուխէն սկսած է յարգանք տածել Սուրբ Աստուածածինին հանդէպ: Հայաստանեայց առաքելական սուրբ եկեղեցին մէկ մասնիկը ըլլալով Տիեզերական եկեղեցւոյ, ինք եւս յատուկ երկիւղածութիւն ունեցած է Ս. Աստուածածինին հանդէպ: Սակայն  Ս. Աստուածածինին յարգանքը աւելի շեշտուած է նեստորական վարդապետութեան ժամանակ: Նեստոր կ՛ըսէր, թէ Մարիամէն ծնածը պարզ մարդ մըն էր, հետեւաբար սխալ է Մարիամին Աստուածածին անունը տալ, այլ պէտք է ըսել` մարդածին: Նեստոր եւ իր վարդապետութիւնը նզովուած են Տիեզերական երրորդ ժողովով, որ տեղի ունեցած է Եփեսոսի մէջ: Նեստորի դատապարտութեամբ,  Տիրամօր յարգանքն ու պատիւը հետզհետէ աւելի շեշտուած է:

Հայ եկեղեցին, որ ընդունած է Եփեսոսի ժողովը եւ իր կարգին միշտ նզոված է Նեստորը եւ անոր վարդապետութիւնը, ինք եւս  փարած է Մարիամի աստուածածնութեան եւ անոր հանդէպ ունեցած յարգանքն ու պատիւը միշտ պահած է:

Ս. Կոյսին անունով շինուած են եկեղեցիներ ամէնուրեք. աւելի՛ն, եկեղեցւոյ աւագ խորանին պատկերը եւս Աստուածածինն է` իր աջ ձեռքին մէջ ուենալով Յիսուս մանուկը: Աստուածածինին համար գրուած են բազմաթիւ շարականներ: Հայ եկեղեցւոյ մէջ ամէն օր Աստուածածինին նուիրուած շարականներ կ՛երգուին «Մեծացուսցէ» անունով: Հայ եկեղեցին Աստուածածինին մեծ տեղ տուած է նաեւ իր աղօթքներուն մէջ: Հայ եկեղեցին մեծ կարեւորութիւն ընծայած է Մարիամ Աստուածածինի բարեխօսութեան եւ այս իսկ պատճառով յաճախ իր արարողութիւններուն մէջ կը դիմէ անոր: Հայ եկեղեցին նկատի առնելով Մարիամ Աստուածածինին ունեցած  բարոյական եւ հոգեկան արժանիքները եւ անոր յարգանքը աւելի եւս շեշտելու համար հաստատած է Աստուածածինին նուիրուած եօթը տօներ.

ա.- Յղութիւն: Մարիամ Աստուածածինին նուիրուած տօներուն առաջինն է յղութիւնը: Մարիամի ծնողները եղած են Յովակիմն ու Աննան:  Ըստ աւանդութեան, Յովակիմ իր ընծաները Աստուծոյ մատուցելու համար տաճար կ՛երթայ, սակայն քահանաներէն մէկը անարգելով զայն` կ՛ըսէ. «Քեզ չէ պարտ յառաջ մատուցանել զընծայսն Աստուծոյ, վասնզի ոչ ունիս զաւակ ի մէջ Իսրայէլի»: Այս խօսքերը խորապէս կը վիրաւորեն Յովակիմին սիրտը, որ կ՛որոշէ տուն չվերադառնալ եւ լեռ բարձրանալ ու Աստուծոյ աղօթել: Աննան, երբ կ՛իմանայ պատահածը, ինք եւս աղօթքի կը նուիրուի: Եւ օրեր ետք Աստուծոյ հրեշտակը կ՛երեւի ու կ՛աւետէ Աստուածածինի յղութիւնը: Աւանդութեամբ մեզի հասած այս պատմութիւնը վերջին դարերուն միայն սկսած է տօնուիլ եկեղեցւոյ մէջ: Հայ եւ Յոյն եկեղեցիները զայն կը տօնեն, դեկտեմբեր 9-ին, իսկ Լատին եկեղեցին` դեկտեմբեր 8-ին:  Կաթոլիկ եկեղեցին նոյնիսկ 1854-ին իբրեւ հաւատոյ վարդապետութիւն հռչակեց, թէ Աստուածածինի յղութիւնը անարատ եղած է, բան մը, որ Հայ եկեղեցին կը մերժէ:

բ.- Ծնունդ Ս. Աստուածածինի: Ս. Մարիամ Աստուածածինին նուիրուած տօներէն երկրորդը անոր ծնունդին նուիրուած տօնն է: Ս. Մարիամ Աստուածածինին ծնունդը  չէ յիշուած աւետարաններուն մէջ, ոչ ալ ծննդեան տեղն ու ժամանակը գիտենք: Տօնը կը կատարուի անխախտ կերպով, սեպտեմբեր 8-ին:

գ.- Ընծայումն ի տաճար: Երրորդ տօնը Ս. Մարիամի տաճար ընծայումն է: Ինչպէս ըսինք, Աննան ամուլ ըլլալով` Ս. Մարիամ կը ծնի որպէս ուխտի զաւակ: Եւ երբ երեք տարեկան կ՛ըլլայ, ծնողները զայն Աստուծոյ կ՛ընծայեն: Եւ ահա այսպէս Ս. Մարիամ այրիներու եւ կոյսերու հսկողութեամբ կը մեծնայ եւ տաճարին կը ծառայէ: Այս ընծայման տօնը կը կատարենք նոյեմբեր 21-ին, հաստատուն կերպով:

դ.- Աւետում: Այս տօնով կը յիշատակենք  Գաբրիէլ հրեշտակապետին Ս. Մարիամին բերած աւետիսը. «Ուրախացի՛ր, շնորհալի՛ կոյս, որովհետեւ Աստուած քեզի հետ է… Ահա պիտի յղանաս եւ զաւակ մը ծնիս, որ Յիսուս պիտի կոչես»: Աւետման տօնը Հայ եկեղեցին կը տօնէ ապրիլ 7-ին, հաստատուն կերպով, եւ եթէ նոյնիսկ Մեծ պահքի հանդիպի, փառաւորապէս կը յիշատակուի:

ե.- Գիւտ գօտւոյ: Ս. Մարիամ Աստուածածինին նուիրուած տօներուն մէջ երկու տօները ուղղակի առնչուած են Ս. Մարիամ Աստուածածինին  գործածած իրեղէններուն: Ասոնցմէ առաջինը «Գիւտ գօտւոյ» տօնն է: Ե. դարուն Երուսաղէմի մէջ ի յայտ եկած է Ս. Աստուածամօր գօտին եւ հանդիսաւոր կերպով փոխադրուած է Կ. Պոլիս ու զետեղուած` Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ: Այս տօնը Հայ եկեղեցին կը յիշատակէ Ս. Աստուածածինի երրորդ կիրակին:

զ.- Գիւտ տփոյ: Նոյնպէս` գօտիին գիւտէն քիչ ետք գտնուած է նաեւ սրբազան տուփ մը, որուն մէջ գտնուած է Ս. Աստուածածինին լաչակը: Այս տօնը Հայ եկեղեցին կը տօնէ Հոգեգալուստի հինգերորդ կիրակին:

է.- Վերափոխում Սուրբ Աստուածածինի: Ս. Մարիամ Աստուածածինին նուիրուած տօներուն մեծագոյնն է Աստուածածինին Վերափոխումը, որ նաեւ Հայ եկեղեցւոյ հինգ տաղաւարներէն մէկն է: Այս տօնով եկեղեցին Աստուածածինին երկինք փոխադրուիլը կը յիշատակէ: Կը տօնուի օգոստոս   15-ի մերձաւոր կիրակին: Տօնը կը պահէ նաեւ Տէրունական տօնին յիշատակութիւնը` «Գալուստ ի փոխումն մօրն» բացատրութեամբ, որովհետեւ, ըստ աւանդութեան, Քրիստոս ինք անձամբ եկած ու իր մայրը երկինք փոխադրած է:

* * *

Ահաւասիկ` եօթը տօներ, որոնց ճամբով Աստուածամայրը` Մարիամ, կ՛ապրի ու կը շնչէ Հայ եկեղեցւոյ ու հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ: Արդարեւ, մեր եկեղեցւոյ սրբակրօն հայրապետները ու եռամեծար վարդապետները իրենց հեղինակած աղօթքներուն ու յօրինած գեղահիւս շարականներով յատուկ հանդիսաւորութիւն կը ստեղծեն Աստուածամօր նուիրուած տօնակատարութեանց ընթացքին, որոնք կ՛ոգեւորեն հայ հաւատացեալը:

Իցի՜ւ որ մեր ժողովուրդի զաւակները առիթ ստեղծեն մտերմանալու Աստուածամօր հետ` Հայ եկեղեցւոյ ճամբով, որովհետեւ Աստուածամայրը խնդութիւն եւ ուրախութիւն պիտի պարգեւէ բոլոր անոնց, որոնք Քրիստոսի հարս` եկեղեցւոյ  արգանդէն մկրտութեան ճամբով ծնելով, պիտի դառնան նաեւ իր` երկնաւոր հարսին հարազատ զաւակները:

Աստուածամօր վերափոխման տօնին նախօրեակին մեր ձայները կը միացնենք հայոց հայրապետին` ՆՍՕՏՏ Արամ Ա. կաթողիկոսին ու կ՛աղօթենք` ըսելով.

«Սա պահուն, որպէս ուխտաւորներ, դարձեալ կը դիմենք մեծ սուրբին` Մարիամ Աստուածածինին, ըսելով`

Բարեխօսեա՛ վասն մեր առ Որդին քո Միածին…:

Բարեխօսէ՛ ո՜վ Աստուածածին Մարիամ, որպէսզի աշխարհին մէջ ամէն տեսակ բռնութիւն դադրի եւ սէր ու եղբայրութիւն հաստատուի ազգերու եւ մարդոց միջեւ:

Բարեխօսէ՛, որ մեր ժողովուրդի զաւակներուն միջեւ մէկ ազգի ու հայրենիքի անխախտ հաւատքով միութիւնը ամրապնդուի:

Բարեխօսէ՛, որ Հայաստանը, մեր հայրենիքը, աւելի՛ հզօրանայ ու ծաղկի` մեր ժողովուրդի զաւակներուն ամբողջական ու գործօն մասնակցութեամբ:

Բարեխօսէ՛, որ մեր ազգին բոլո՛ր հիւանդները շուտափոյթ առողջութիւն ու բանտարկեալները ազատութիւն գտնեն, եւ յաջողութիւնն ու երջանկութիւնը լեցնեն մեր ընտանիքներուն ու զաւակներուն կեանքը:

Բարեխօսէ՛, ո՜վ Սուրբ Աստուածածին Մարիամ, որ այսօր ուխտի եկած մեր ժողովուրդի բոլոր զաւակներուն ուխտը ընդունելի դառնայ»:

ՊԵՏՐՈՍ ԱԲՂ. ՄԱՆՈՒԷԼԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES