ՏԵՍԱԿԷՏ. ՅՈ՞ ԵՐԹԱՍ, ՊՐՆ. ԷՐՏՈՂԱՆ

Ուրբաթ, 29 յուլիսի երեկոյեան, թրքական զինեալ ուժերու նախկին հրամանատարը` զօրավար Ըշըք Քոշաներ, ցամաքային ուժերու, օդուժի եւ ծովուժի հրամանատարութեան հետ քաղաքական աննախընթաց երկրաշարժ մը յառաջացուց Թուրքիոյ մէջ. անոնք պահանջեցին «կանխահաս հանգստեան կոչում»: Միայն Նեճտեթ Օզել պահեց իր պաշտօնը` իբրեւ ապահովական ուժերու հրամանատար, յարաբերաբար աւելի ցած աստիճանի դիրք մը` զինուորականութեան մէջ:

Նոյն ատեն, Օզել նշանակուեցաւ բանակի հրամանատար, ինչպէս նաեւ ժամանակաւոր ղեկավարը` թրքական զինեալ ուժերուն: Ցնցումի ալիքները տակաւին երկար ատեն պիտի զգացուին` հակառակ Թուրքիոյ նախագահ Ապտիւլլա Կիւլի եւ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի վստահեցումներուն:

Զինուորական գերագոյն խորհուրդը երկուշաբթի, 1 օգոստոսին, վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի գլխաւորութեամբ ժողով գումարեց, բայց 5 թափուր աթոռներ կային 14 տեղնոց սեղանին շուրջը:

Ապացուցուեցաւ զինուորականութեան դժգոհութիւնը, որ չափազանց խոր էր. աւելի քան 250 միջին եւ բարձրաստիճան սպաներ այժմ նախադատավարական կալանքի ենթարկուած են` Էրտողանի դէմ պետական ենթադրեալ յեղաշրջում ծրագրելու ամբաստանութեամբ: Անոնք կը բաժնեն ճակատագիրը այն լրագրողներուն եւ մտաւորականներուն, որոնք բանտարկուած են (ոմանք` երկու տարիէ ի վեր) առանց գիտնալու, թէ ի՛նչ է իրենց դէմ ուղղուած մեղադրանքը: Ատոր համար ալ կայ կասկածը, որ թրքական զինուորականութեան (երկրին մէջ հակաժողովրդավարութեան վերջին պատնէշներէն մէկը) դէմ առնուած քայլերուն յաջողութեան համար ուրախանալը փաստօրէն անտեղի է:

Զինեալ ուժերը մասնաւորաբար հակակշիռ են կառավարութեան եւ ընկերութեան մէջ աճող կրօնական ազդեցութեան:

Կայ աճող այն մտահոգութիւնը, որ Թուրքիոյ մէջ աշխարհիկ կարգը, հիմնուած` աշխարհիկ սկզբունքներու եւ «եկեղեցի-պետութիւն խիստ տարանջատում»ի (այս պարագային` կրօն-պետութիւն. Ա.) վրայ, վտանգուած է: Թուրքիոյ հանրապետութեան հիմնադիրին` Քեմալ Աթաթիւրքի շղթայազերծած երկրի յեղափոխական արդիականացումը եւ արեւմտամէտ արեւելումը սկսած է քանդուիլ:

ԱՆՀԱՍԿՆԱԼԻ ՈՒՂԻ

Ո՞ւր կ՛երթաք ասոր հետ, պրն. Էրտողան: Վարչապետը ուրկէ՞ պիտի սկսի, ընտրական իր յաղթանակէն ետք, երբ շուրջ 50 առ հարիւրը զինք դարձուց իսկական ժողովրդավարական օրինաւոր միապետի:

Աճող ճնշումը այլախոհներու, քննադատողներու եւ լրատու միջոցներու վրայ` լաւ գուշակութիւններու առիթ չեն տար: Եթէ Էրտողանի պահպանողական-կրօնական Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութիւնը շահի քանի մը ընդդիմադիր օրէնսդիրներ, երեսփոխաններ, վարչապետը փոփոխութեան պիտի ենթարկէ սահմանադրութիւնը եւ հանրաքուէի վաւերացումով պիտի կարենայ ստեղծել Թուրքիոյ նախագահական հանրապետութիւնը:

1960 թուականէն ի վեր երեք պետական հարուածներ կատարելով, եւ յաւելեալ ապստամբութիւններ սպառնալու միջոցաւ անընդհատ միջամտութիւններ կատարելով ժողովրդավարական հոլովոյթին մէջ, անվիճելի փաստ կը դառնայ, որ Թուրքիոյ զինուորականութիւնը միշտ լաւ չէ ծառայած երկրին: Այնուհանդերձ, բանակը միշտ նկատուած է երաշխիք մը` կանխարգիլելու արեւմտեան չափանիշներէն, ժողովրդավարութենէն եւ օրէնքի գերակայութենէն ետդարձ կատարելու ամէն փորձ: Այս երաշխիքը այլեւս առկայ չէ:

Կը մնայ տեսնել, թէ Էրտողան արդեօք իր իշխանութեան հետ պատշաճ պիտի վարուի՞: Բայց եթէ Թուրքիա գիծէն դուրս գայ եւ ժողովրդավարութիւնը տկարանայ, այն ատեն Եւրոպա մեղսակից  պիտի ըլլայ:

Թուրքիա չափազանց խոր յուսախաբութիւն ապրած է Եւրոպական Միութեան անդամակցելու իր ձախող ջանքերուն համար: Հիմնաւորումը, արդարացումը (որովհետեւ իր իսլամ մեծամասնութեան ու տարբեր մշակութային արմատներուն պատճառով Եւրոպական Միութեան անդամակցութիւնը տակաւին կարելի չէ) Թուրքիան հեռացուցած է Եւրոպայէն:

Եւրոպական Միութեան անդամ ըլլալու նախկին նպատակը շատոնց մէկդի դրուած է: Բայց այն փաստը, որ թուրքերը իսլամ են, բնաւ հարց չէ եղած, երբ անոնց արտօնուած է միանալ ՕԹԱՆ-ին եւ Եւրոպական խորհուրդին:

Թուրքիոյ ինքնավստահութիւնը բոլոր ժամանակներէ աւելի ուժեղ է, մղուած` տնտեսական աճով եւ հսկայական աշխարհառազմավարական նշանակութեամբ:

Արդեօ՞ք Էրտողան այս ուժերը պիտի կարենայ լաւ ղեկավարել, թէ՞ պիտի կորսնցնէ իր հակակշիռը իրականութեան վրայ:

Սպասենք եւ տեսնենք:

ՊԱՀԱ ԿԻՒՆԿ

«Տէօչէ Վելլէ»

Share this Article
CATEGORIES