ՀՈՐԻԶՈՆԻՆ ՎՐԱՅ ԱՆՋԱՏ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ԿԻՊՐՈՍԻ ՄԷՋ

Թուրքիա երկար  ատենէ ի վեր կը փորձէ գործադրել միջոցառումներ` Կիպրոսի թրքական բաժինին մէջ, որպէսզի իր քաղաքացիները կարենան բարելաւել իրենց խեղճ, աղքատ տնտեսութիւնը, որ տասնամեակներէ ի վեր կախեալ է Թուրքիոյ օժանդակութենէն:

Կիպրոս, թրքական հարցին հետ, Թուրքիոյ հին խնդիրներու շարքին է, որ տասնամեակներ շարունակ զոհ դարձած է սթաթիւս քոյի քաղաքականութեան: Ասիկա մնացած է իբրեւ անկման պատճառ նախքան Անգարայի կողմէ կատարուելիք որեւէ մասնակցութիւն` վերջ տալու համար կղզիին քառասնամեայ տագնապի անել կացութեան:

Այժմու կառավարութիւնը հաւասարակշռութիւնը ի նպաստ թրքական Կիպրոսի փոխելու համար 2004 թուականին քայլեր առաւ: Անգարայի զօրակցութեամբ, Կիպրոսի թուրքերը բացարձակ մեծամասնութեամբ վաւերացուցին ՄԱԿ-ի միջնորդութեամբ Կիպրոսի հարցին խաղաղութեան ծրագիր մը: Միաժամանակ յոյն կիպրացիները բացարձակ մեծամասնութեամբ դէմ քուէարկեցին ծրագիրին:

Եւրոպական Միութիւնը ճիշդ չհասկնալով թուրք կիպրացիներուն «այո» քուէին կարեւորութիւնը` նոյն տարին յունական Կիպրոսի վարչութիւնը, իբրեւ կղզիին միակ ներկայացուցիչի, Եւրոպական Միութեան ամբողջական անդամ ընդունեց:

Ասիկա լուրջ հարուած պատճառեց կղզիին վերամիացման որեւէ հաւանական լուծումի:

Մինչ այդ շատ յստակ դարձաւ, թէ յոյն կիպրացիները անգամ մը որ Եւրոպական Միութեան ամբողջական անդամ եղան, պիտի չընդունէին որեւէ լուծում, որ թուրք կիպրացիները իբրեւ հաւասար բաժնեկից կը ճանչնայ յոյներուն հետ` դաշնակցային պետութեան մը մէջ:

Արդարեւ, յոյն կիպրացիներու այս փոքր բնակչութիւնը այդ ատենէն ի վեր արգելք կը հանդիսանայ ոչ միայն Կիպրոսի հարցի որեւէ հաւանական լուծումի մը, այլեւ` Թուրքիոյ անդամակցութեան Եւրոպական Միութեան:

Կառոյցին անդամակցութեան համար Անգարա բանակցիլ սկսաւ 2005-ին, բայց երբ Թուրքիա մերժեց նաւահանգիստներու եւ օդակայաններու կիպրացի յոյներու կողմէ օգտագործումը, բանակցութիւնները կանգ առին: Թուրքիոյ այս քայլը հակադարձութիւն մըն էր թուրք կիպրացիներուն դէմ հաստատուած ծովային շրջափակումը դադրեցնելու Եւրոպական Միութեան ձախողութեան:

Թուրք կիպրացիներուն կորովը բարձրացնելու ջանքերու ծիրին մէջ Անգարա նախաձեռնեց դիւանագիտական արշաւ մը, որուն արդիւնքով աւելի քան 20 երկիրներու մէջ թուրք կիպրական ներկայացուցչութեան գրասենեակներ բացուեցան: Զուգահեռաբար, Թուրքիոյ իշխող Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութիւնը նախաձեռնեց տնտեսական միջոցառումներու ծրար մը, որպէսզի թուրք կիպրական վարչութիւնը իր սեփական տնտեսական եկամուտը ստեղծէ` փոխանակ կախեալ ըլլալու Թուրքիայէն եկող օժանդակութենէն:

Բայց այս միջոցառումները կղզիին վրայ վերջերս յառաջացուցին Թուրքիոյ դէմ բողոքի ցոյցեր, որոնք կազմակերպուած էին թուրք կիպրական հզօր առեւտրական համադաշնակցութիւններու կողմէ:

Ուժգին բանավէճ մը ծայր առաւ կղզիի բնակիչներուն եւ Թուրքիոյ կառավարութեան միջեւ, երբ վարչապետ Ռէճեփ Թայիփ Էրտողան մեղադրեց ցուցարարները` Թուրքիայէն սնանելով յոյն կիպրացիներու վարչութեան հետ ներդաշնակ ըլլալու համար: Թուրք կիպրացիները Էրտողանի այս նկատողութիւնները իբրեւ վիրաւորանք ընդունեցին:

Անուրանալի փաստ է, որ թուրք կիպրական հատուածը երկար ատենէ ե՛ւ տնտեսական, ե՛ւ քաղաքական բեռ եղած է Թուրքիոյ, որ միշտ ներկայացուած է իբրեւ կղզիին վրայ որեւէ լուծում խանգարող կողմ:

Կղզիին թրքական հատուածին մէջ սթաթիւս քոյի պահպանումը ծառայեց Թուրքիոյ զինուորական համակարգի խնամատարութեան ազդեցութեամբ թրքական հաստատութեան շահերուն:

Ե՛ւ յոյն կիպրացի, ե՛ւ թուրք կիպրացի օրէնսդիրները օգտագործեցին «չլուծուած իրավիճակը կղզիին վրայ լուծում մըն է» կարգախօսը:

Ասիկա երկար ատեն Եւրոպական Միութեան անդամ Յունաստանի եւ յոյն կիպրացիներուն ձեռքը մնաց: Վերջիններս բնաւ պիտի չընդունէին թուրք կիպրացիները իբրեւ հաւասար բաժնեկիցներ` ապագայ որեւէ լուծումի մը մէջ:

Բայց Թուրքիոյ քաղաքացիներն ու թուրք կիպրացիները եղած են միշտ աւելի տուժողները կղզիին այս իրավիճակէն:

Կիպրոսի հարցին լուծում մը գտնելու Թուրքիոյ` 2004-ին սկսած դրական նպաստը ուշացաւ: Աւելի՛ն. Եւրոպական Միութիւնը պատմական սխալներ ըրաւ` յոյն կիպրացիները կառոյցին իբրեւ անդամ եւ կղզիին միակ ներկայացուցիչը ընդունելով:

ՄԱԿ-ի միջնորդութեամբ խաղաղութեան ծրագիրին «այո» քուէարկելու իբրեւ հատուցում` թուրք կիպրացիները այսպէսով պատժուեցան:

Հիւսիսային Կիպրոսի դէմ հաստատուած Եւրոպական Միութեան ծովային շրջափակումը մնաց:

Թուրք կիպրացիներու տասնամեակներու յուսախաբութիւնը արդէն իսկ վերածուած է մնացած յոյսի նշոյլն ալ կորսնցնելու տրամադրութեան: Յուսալքումը թուրք կիպրացիներու այժմու տրամադրութիւնն է:

Եւրոպական Միութիւնը 2004 թուականին յոյն կիպրացիները իր կառոյցին իբրեւ ամբողջական անդամ ընդունելով, գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար, ճամբայ հարթեց կղզիին վրայ ապագային երկու անջատ պետութեան յառաջացումին դիմաց:

Share this Article
CATEGORIES
TAGS