ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆԻ «ՃԱՄԲՈՒ ՔԱՐՏԷՍԸ»… («ՀԱՅՈՒ ԳՈՅԱՊԱՅՔԱՐԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ» ԳԻՐՔԻՆ ԱՌԻԹՈՎ)

Յունիսի վերջին շաբաթն  էր: Հեռախօսի միւս ծայրէն «Ազատ Օր»ի խմբագիրը` Հռիփսիմէ Յարութիւնեանը կը յայտնէր, թէ Աթէնքէն անցնելով Հրայր Ճէպէճեան խմբագրատուն այցելած է եւ այդ առիթով իմ անունովս մակագրած` նոր հրատարակած իր գիրքը: Ու կ՛աւելցնէր. «Ցրուիչին հետ կ՛ուղարկեմ. կարդալէդ վերջ գրախօսական մը կը սպասեմ, եթէ անշուշտ յարմար նկատես»:

Հրայր Ճէպէճեան անունը անծանօթ չէր: «Ազդակ»ի մէջ երբեմն կը հանդիպէի  իր ստորագրութեան, բայց զինք չէի ճանչնար: Գիրքը ստանալէս երկու օր վերջ պատահաբար հանդիպեցայ իրեն մեր միջնակարգ վարժարանի ամավերջի հանդէսին, ուր եկած էր աւետարանական համայնքի հոգեւոր հովիւին ընկերակցութեամբ: Շնորհակալութիւն յայտնեցի գիրքին համար, վարձքը կատար մաղթեցի ու խոստացայ կարդալ: Այդքան: Զրուցելու առիթ չստեղծուեցաւ:

Արագ թերթատում մը պատճառ դարձաւ, որ գիրքը նախ մնայ գրասեղանիս մէկ անկիւնը, ապա գրաւէ իր տեղը` ընթերցուելու համար կարգի սպասող գիրքերու, պարբերականներու կոյտին վրայ: Հայկական մամուլի մէջ ցրուած յօդուածներու հաւաքածոյ մըն էր` 450 էջերու վրայ տարածուած պատկառելի ծաւալով: Ես  միշտ վերապահ եղած եմ հաւաքածոներու նկատմամբ, որոնց յօդուածները իրենց շօշափած նիւթերով ու ժամանակով ընդհանրապէս չեն պատկանիր ներկային եւ այդ պատճառով ալ հաճելի չեն դարձներ ընթերցումը: Վերապահութիւնս աւելի շեշտուեցաւ, երբ աչքերուս հանդիպեցան Ս. Գրային բնաբաններ, որոնք իբրեւ «գլխարկ» դրուած էին կարգ մը գրութիւններու վրայ: Կրօնական միեւնոյն սկզբունքներն ու բարոյախօսական խրատները, որոնք դարերէ ի վեր կը կրկնուին, ինչպէս պաշտամունքները,- մտածեցի,- ու գիրքը մնաց իր տեղը ամբողջ ամրան ընթացքին:

Վերջերս, ամառնային անծրագիր օրերու ու արձակուրդային մեղկութենէ  ետք, համակարգիչիս դիմաց նստած պահուս աչքիս զարկաւ գիրքը` յիշեցնելով ինծի «կարդալու» խոստումս: Նախաճաշակ մը առնելու համար բացի պատահական էջ մը  (292 ): Վերնագիրը ինքնին խորհրդանշական խորք ու թելադրականութիւն ունենալու արձագանգը կու տար.- Մոգերուն «Ճամբու քարտէսը», որուն հետեւողութեամբ ես ալ  այս անդրադարձ – գրութիւնս վերնագրեցի` «Հրայր Ճէպէճեանի ճամբու քարտէսը»…

Մոգերու ճամբու քարտէսը պիտի հասցնէր Աստղին, Յիսուսի ծնունդին, Նոր կեանքին: «Բայց անիկա ունէր իր խոչընդոտները: Հինը նորոգելը այդքան ալ դիւրին չէ: Կայ կապուածութիւնը հինին, բայց նորը յաւիտենական է ու պիտանի: Բայց «նոր»ի փնտռտուքին մէջ կայ խաբկանքը…». եւ մոգերու այս «ճամբու քարտէսը» շաղկապելով հայ կեանքի ներկայ իրականութեան, հեղինակը կը շարունակէր իր մտածումը.

«… Որպէս հայ անհատ, ընտանիք ու հաւաքականութիւն 2009-ին ապրեցանք «ճամբու քարտէս»ին տեսլականը եւ երեւի մղձաւանջը: Եւ այս անկիւնադարձային իրականութեան մէջ մենք պիտի որոնենք «ճամբու քարտէսը», բայց հասնելու ո՞ւր…»:

Հարցումը անպատասխան է: Գիտենք սակայն, որ մոգերու ճամբան առաջնորդած է Աստղին, Նոր կեանքին: Այլ առիթներով նախապէս գրուած ուրիշ յօդուածներու մէջ կայ հեղինակին պատասխանը. «Հայուն ճամբու քարտէսը կը հասնի մինչեւ Տէր Զօր»: Այլ տեղ` «Կարելի՞ է նոր պատմութիւն կերտել, երբ չկայ զղջումը…»: Չմոռնանք նաեւ, որ` «նորի փնտռտուքին մէջ կայ խաբկանքը»:

Եւ այսպէս, քանի մը էջերու ընթերցումով արդէն իսկ  վերապահութիւնս տեղի տուած է համոզումի մը այն մասին, որ թէեւ յօդուածները անցեալի մէջ որոշ առիթներու գրուած են ու մասնակի նիւթերու նուիրուած, բայց եւ այնպէս անոնց բովանդակութիւնը, մանաւանդ հոն արտացոլուած խոհերը չեն պարփակուիր թուականի մը, միջավայրի մը կամ մասնակիի մէջ, այլ կը կրեն ընդհանրականի եւ այժմէականի բնոյթը` այսօրուան ու վաղուան համար:

Այո՛, տարբեր գաղափարներ հմտութեամբ իրարու կը  զուգորդուին հոն, կրօնականը ազգային գաղափարախօսութեամբ կը պարուրուի, հին բարոյախօսութիւնը նոր տուեալներու լիցքով կը նորոգուի ու նոր տարազ կը ստանայ, քաղաքականը ազգային տեսլականներով կ՛իմաստաւորուի, յարանուանութիւնները կը դիտուին իբրեւ անքակտելի մէկ օղակը ազգի հաւաքականութեան, ազգայինը կը տեղադրուի մարդկային պարունակին մէջ եւ վերջապէս, իր գրութիւնները իւրայատուկ խոհերով դրոշմող եւ հարստացնող վարպետ գրիչ մը, որ կը մղէ ընթերցողը  հետաքրքրութեամբ ու ըմբոշխնումով երկար ժամեր փարած մնալ…  ընթերցումին:

Աստուծոյ փառքին ծառայելու իր կոչումին բերումով, բնականաբար գրութիւններուն մէջ զգալիօրէն տեղ գտած են քրիստոնէական ու Ս. Գրային հին յորդորներ, որոնք սակայն իր գրիչով կը դառնան նորացուած պատգամներ` նոր ժամանակներու տուեալներուն ընդառաջ` «հինը նորով հարստացնելու» իր հաւատացած սկզբունքին համաձայն: Կայ անշուշտ հինին հմայքը, ինչպէս եւ նորին կախարդանքը:

Երկրէ երկիր անհատնում ճամբորդութիւններու ընթացքին եւ իր ունեցած հանդիպումներուն թէ զրոյցներուն մէջ ներկայ է միշտ հայու տագնապը եւ այդ հանդիպումներուն անդրադարձող գրութիւնները յաճախ կ՛առնչուին նորավէպի սեռին: Քանի մը էջերու մէջ խտացուած մարդկային ներաշխարհ մը, իտէալի հանդէպ հաւատքը, կեանքի պայքարը, մարդ էակին մաքառումները, անոր հոգեյատակի ալեւորումները, նաեւ յոյսը, անշուշտ եւ սէրը:

«Կեանքի պայքարը վսեմ իտէալներու մէջ է: Այն  իտէալը, որ սկսաւ հաւատքէն, ամփոփուեցաւ յոյսին մէջ եւ կատարելագործուեցաւ սիրոյ մէջ»:

Կայ նաեւ ողբերգութիւնը: Ահա հայ ընտանիք մը, որ ապրուստ ու ֆիզիքական ապահովութիւն ունենալու մղձաւանջով փախուստ տուած է Իրաքի արհաւիրքէն  եւ ապաստան գտած… Եմէնի մէջ, ուր դժխեմ պայմաններու  կողքին կ՛ապրի նոր արհաւիրք մը` զաւակները ազգային արմատներուն կառչած պահելու  մղկտանքը…

Յայտնօրէն  Հրայր Ճէպէճեան օրը օրին հետեւած է հայ կեանքի ելեւէջներուն, քաղաքական, ընկերային ու կրօնական հարցերուն եւ բոլորին համար իր ըսելիքը հրապարակած` իւրայատուկ խոհերով ու ոճով: Նոյնիսկ ամէնէն հրատապ պարագաներուն չէ փորձուած ապաւինիլ հռետորական ոճի հմայքին: Իրը կը յատկանշուի կշռադատ քննարկումներով ու խորքային վերլուծումներով: Ընկերային խնդիրները կը քննարկէ ընկերաբանութեան ու հոգեբանութեան դրոյթներով, իսկ ազգային քաղաքական խնդիրներու մասին իր տեսակէտները կը զարգացնէ – կը կառուցէ պատմական փորձի վրայ:

Հայաստան-Թուրքիա ծանօթ արձանագրութեան աղմկալի օրերուն իր անդրադարձը. «…Ցեղասպանութիւնը հայուն ինքնութիւնն է ու ճշմարտութեան պայքարը, բայց մանաւանդ սփիւռքահայութեան հիմքն է, որ կարելի չէ խեղաթիւրել ու սակարկել…»:

Ըստ իս, զգայնութեամբ ու դիպուկ խոհերով առանձին ու յատուկ պատուանդանի արժանի գրութիւն մըն է Ճորճ Պուշի երեսին շպրտուած «Զայտիի կօշիկները» խորագիրով յօդուածը, որուն մասին անդրադարձ ունեցաւ արդէն «Մարմարա»ի վաստակաշատ խմբագիրը` Ռ. Հատտէճեան:

Յամենայն դէպս.

Յաճախ չէ, որ կը հանդիպինք այնպիսի հեղինակութեանց, որոնք կրօնական կոչում ու նուիրուածութիւն ունենալով հանդերձ, այնքան շեշտ կերպով անձնաւորած ըլլան քաղաքական ինքնուրոյն մտածողութեամբ անհատականութիւն` ազգային ջղուտ խառնուածքով, տարատեսակ հարցերու հմտութեամբ ու կուռ տեսակէտներով, որոնք կազմեն դիմապատկերը սկզբունքային մարդու կերպարին, ինչպիսին կ՛երեւայ Հրայր Ճէպէճեան իր գրութիւններուն ընդմէջէն:

Ուսանողական տարիներու, ինչպէս նաեւ Աստուծոյ փառքին համար ծաւալած երեսնամեայ ծառայութեան փորձառութիւնը  կը թուի, թէ ճշդած է Հրայր Ճէպէճեան հեղինակին ճամբու քարտէսը, որուն միջօրէականը կ՛անցնի ազգային ու մարդկային տագնապներու, հաւատքի եւ յոյսի, հինի ու նորի, ներկայ իրականութեան եւ ապագայ տեսլականներու ընդմէջէն եւ ցոյց կու տայ

«Հայու գոյապայքարի ճանապարհը»…

Հրայր Ճէպէճեան երախտիքի տողեր  ունի կարգ մը  ուսուցիչներու, որոնց անուղղակի ոգեկոչումը կը կատարէ, երբ իր խոհերը կը զարգացնէ անոնց  թելադրանքներէն հատուածներ մէջբերելով: Կը յիշէ մին`  տնտեսագիտութեան դասախօսը` առաջին դասապահին  արտասանած առաջին բառերով, որոնց արձագանգը կը յամենայ տակաւին իր յիշողութեան մէջ.

– Ի՞նչ արտադրել, ինչպէ՞ս արտադրել, որո՞ւ համար արտադրել:

Եթէ ներելի է նման բանաձեւ, ինք սրտի խորհուրդով ու մտքի զգայնութեամբ արտադրած է իւրայատուկ խոհեր եւ զանոնք հատորի մը մէջ մէկտեղելով յանձնած է հայ գրականութեան,
Վստահաբար արտադրած է երկունքով ու տքնանքով,
Արտադրած է մեզի` հայ ընթերցողներուս համար,
Կը մնայ մաղթել վարձքը կատար, ուժը` անսպառ…:

Ծանօթագրութիւն.- Յարմար նկատեցի տպաւորութիւններս ներկայացնել իր գրութիւններէն  առնուած մէջբերումներով, որոնք կարգ մը պարագաներու յիշողութեամբ կատարուած` կրնան բառացի չըլլալ, բայց անոնց իմաստի հարազատութիւնը անկասկածելի  է:

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ

Աթէնք, 16 օգոստոս 2011

 

Share this Article
CATEGORIES