ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ. 2020-Ի ՈՂԻՄՊԻԱԿԱՆ ԽԱՂԵՐԸ ՀԻՒՐԸՆԿԱԼԵԼՈՒ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ԹԵԿՆԱԾՈՒԹԻՒՆԸ ԱՆՅԱՐԻՐ ՈՒ ԱՆՊԱՏՇԱՃ Է

Թուրքիա այսօր Ողիմպիական միջազգային կոմիտէին պիտի ներկայացնէ 2020-ի Ողիմպիական ամառնային խաղերը հիւրընկալելու իր դիմումնագիրը: Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան շաբաթ, 13 օգոստոսին Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալելու Պոլսոյ թեկնածութիւնը առաջադրելով` յայտարարեց, որ «մենք մեր թեկնածութիւնը կ՛առաջադրենք, որովհետեւ մարզական արժէքներն ու ողիմպիական ոգին, որոնք աշխարհի վրայ խաղաղութեան հաստատման մէջ մեծ ներդրում ունեցած են, շատ կարեւոր կը նկատենք»: Սակայն անոր յայտարարութիւնը չի կրնար ծածկել այն իրողութիւնը, որ գործնական գետնի վրայ Թուրքիան շատ հեռու է ողիմպիական արժեչափերէն` բարեկամութենէն, կատարելութենէն եւ յարգանքէն:

Թուրքիա չի յարգեր բարեկամութեան սկզբունքը, որովհետեւ 1993-էն ի վեր շրջափակուած կը պահէ իր դրացի Հայաստանը, 1974-էն ի վեր բռնագրաւած է այժմ Եւրոպական Միութեան անդամ Կիպրոսի հիւսիսային հատուածը, 1939-ին` Սուրիոյ Ալեքսանտրէթի նահանգը, յաճախակի կերպով կը բռնաբարէ Իրաքի հողային եւ օդային տարածքները: Այսպիսի յարձակողապաշտ վարմունք կը հակասէ Ողիմպիական բարեկամութեան արժեչափին:

Թուրքիա չի յարգեր նաեւ մարդկային իրաւունքներն ու իր փոքրամասնութիւնները: Այդտեղ գրականութեան նոպելեան մրցանակակիր Օրհան Փամուքի նման գրագէտներ ու մտաւորականներ քրէական օրէնսգիրքի 301-րդ յօդուածին հիմամբ դատական հայցեր կը դիմագրաւեն եւ մահուան սպառնալիքներ կը ստանան` Հայոց ցեղասպանութեան մասին ճշմարտութիւնը խօսելով «թրքութիւնը աղարտելու» իրենց «յանցանքին» համար: Ո՞վ չի յիշեր պոլսահայ «Ակօս» շաբաթաթերթի խմբագրապետ Հրանդ Տինքի դէմ յարուցուած հազար ու մէկ դատական հայցերը, մահուան սպառնալիքներն ու օր ցերեկով սպանութիւնը: Ո՞վ չի յիշեր Տինքը սպաննելէ ետք ձերբակալուած ոճրագործ Օկիւն Սամասթին հետ ոստիկաններուն լուսանկարները: Թուրքիա կը շարունակէ իր փոքրամասնութիւններուն` քիւրտերուն, հայերուն եւ յոյներուն քաղաքացիական եւ մարդկային իրաւունքները բռնաբարել: Հակառակ անոր որ թրքական սահմանադրութիւնը բոլոր քաղաքացիները իրարու հաւասար կը նկատէ, սակայն անոնք գործնականին մէջ հիւրեր կը նկատուին եւ խտրականութեան կ՛ենթարկուին: Փոքրամասնութիւնները պետութեան եւ բանակին մէջ բարձրաստիճան կամ ընդհանրապէս պաշտօններ չեն կրնար վարել: Ուրեմն Թուրքիան հեռու է նաեւ ողիմպիական յարգանքի արժեչափէն եւս:

Հետաքրքրական է, որ 1912-ին Շուէտի մէջ Ողիմպիական խաղերուն ընթացքին շուէտական իշխանութիւնները, թրքական հերթական բռնութիւններու դէմ իբրեւ բողոք, այլ մասնակից երկիրներու դրօշներուն կարգին Թուրքիոյ դրօշը չէին բարձրացուցած: Այդ դրօշը բարձրացաւ շնորհիւ Վահրամ Փափազեանի եւ Մկրտիչ Մկրեանի, որոնք թրքական մարմնակրթութեան պատմութեան մէջ Ողիմպիական խաղերու առաջին պաշտօնական մասնակցութեան ընթացքին Օսմանեան կայսրութիւնը կը ներկայացնէին: Ոչ թէ պետական ֆինանսաւորումով, այլ համահայկական հանգանակութեամբ Ողիմպիական խաղերուն մասնակցող հայ երկու մարզիկները շուէտական իշխանութեանց քայլը իրենց հայրենիքին նկատմամբ նախատինք նկատելով սպառնացին պոյքոթի ենթարկել խաղերը: Հակառակ անոնց այս հայրենասիրական արժանապատիւ կեցուածքին, Շուէտի մէջ Թուրքիոյ օրուան դեսպանը` խզելով նախօրօք ձեռք բերուած համաձայնութիւնը, հայ մարզիկներուն կողքին տողանցելու «անախորժ կացութենէն» խուսափելու համար բացման հանդիսութեան չմասնակցեցաւ: Ինչո՞ւ զարմանալ, երբ իրենց հայրենիքին պատւոյն նախանձախնդիր այդ հայ մարզիկները 1912-ի Շուէտի Ողիմպիական խաղերէն հազիւ երեք տարի ետք, թրքական իշխանութիւններուն կողմէ կազմակերպուած ու գործադրուած իրենց հայ ազգակիցներուն, ասորիներուն եւ յոյներուն ցեղասպանութեան ականատես պիտի դառնային:

Նոր օսմանական Թուրքիոյ վարչապետ Էրտողան յայտարարեց, որ 2020-ի Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալելու իր երկրին թեկնածութիւնը «բարի կամեցողութիւն եւ հանդուրժողականութիւն ստեղծելու համար է», «Պոլիս կ՛ուզէ փոփոխութեան բեմահարթակ մը ըլլալ» եւ «կրնանք աշխարհը միացնող կամուրջը ըլլալ»: Սակայն Թուրքիա իր վարած ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան պատճառով շատ հեռու է բարի կամեցողութեան, հանդուրժողականութեան եւ միասնականութեան կամուրջ ըլլալու կոչումէն:

Ողիմպիական միջազգային կոմիտէն 7 սեպտեմբեր 2013-ին Պուէնոս Այրեսի իր նիստին աւարտին պիտի յայտարարէ հիւրընկալ քաղաքին անունը: Իբրեւ լիբանանցիներ, թէեւ մեր զօրակցութիւնն ու համակրանքը Պէյրութի եղբօր` Տոհայի հետ են, 2020-ի Ողիմպիական խաղերը հիւրընկալելու մնացեալ թեկնածուները` Հռոմը, Մատրիտն ու Թոքիոն եւս այդ պատիւին արժանի թեկնածուներ են, սակայն Պոլսոյ թեկնածութիւնը Ողիմպիական խաղերու ոգիին կատարելապէս անյարիր ու անպատշաճ է, եւ այս է ողիմպիական կատարելութեան արժեչափին հետ անոր միակ կապը:

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES