ԹԹՈՒԱԾԻՆԻ ՀԵՏ ԱՌՆՉՈՒԱԾ ՅԱՏՈՒԿ ՔՆՆՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ԿՐՆԱՅ ՓՐԿԵԼ ՍՐՏԻ ՈՐՈՇ ՀԱՐՑԵՐՈՎ ԾՆԱԾ ԵՐԵԽԱՆԵՐՈՒՆ ԿԵԱՆՔԸ

Օգոստոսի սկիզբը բրիտանացի խումբ մը մասնագէտներ յաջողած են գտնել նորածիններուն սիրտը քննող այնպիսի՛ արագ ու նուազ ծախսալից ձեւ մը, որուն միջոցով կարելի պիտի ըլլայ յայտնաբերել սրտի որոշ հարցերով ծնած երեխաները, ինչ որ պիտի նպաստէ, որ  կարելի ըլլայ անհրաժեշտ դարմանումները ընել` նախքան անոնց առողջական վիճակին վատթարնալը:

Մասնագէտները նշեալ միջոցին մէջ նկատի ունեցած են նորածիններուն արեան թթուածինին տարողութիւնները, որոնց քննութիւնը շատ աւելի յաջող ու վաւերական արդիւնքներ ցոյց տուած է սրտի առնչուած որեւէ անհանգստութեան պարագային, քան` ներկայիս օգտագործելի տարբեր միջոցները:

Մասնագէտները իրենց ուսումնասիրութեան մէջ նկատի ունեցած են Բրիտանիոյ վեց մայրանոցներու մէջ ծնած քսաներկու հազար յիսունհինգ նորածիններ եւ անոնց վրայ փորձարկած են արեան թթուածինին տարողութիւնները չափող սարքը:

Նշեալ սարքին միջոցով անոնք յաջողած են գտնել այնպիսի՛ պարագաներ, որոնք յաճախ աննկատ անցած են ներկայիս օգտագործուող միջոցներէն:

ԱՒԵԼԻ ՔԱՆ ԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆՀԻՆԳ ԱՌ ՀԱՐԻՒՐ
ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹԵԱՄԲ` ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ

Ի ծնէ սրտի հետ առնչուած հիւանդութիւններէն են` սրտի փեղկերուն մէջ յառաջացած ձեւազեղծումները, ինչպէս նաեւ` սրտի խորշերուն միջեւ յառաջացած ծակերը:

Վիճակագրական տուեալները ցոյց տուած են, թէ իւրաքանչիւր հարիւր քառասունհինգ երեխայէն մէկը կրնայ ծնիլ նշեալ թերութիւններով:

Նման թերութիւններ կրնան յայտնաբերուիլ յղութեան շրջանին, անդրձայնային ալիքներ արտադրող նկարահանման սարքերուն միջոցով, ինչպէս նաեւ` նորածին երեխային սիրտը քննած ատեն սրտին զարկերուն հետեւելով: Թէեւ մասնագէտներ կրնան նշեալ միջոցներով յայտնաբերել երեխային սրտի հարց ունենալու իրողութիւնը, սակայն յաճախ անիկա կրնայ աննկատ անցնիլ, մասնաւորաբար եթէ տակաւին իր սկզբնական հանգրուաններուն մէջ կը գտնուի:

Մասնագէտները ըսած են, թէ նորածիններուն արեան թթուածինին տարողութիւնները չափելու արհեստագիտութիւնը արդէն իսկ գոյութիւն ունի մօտաւորապէս քսան տարիէ ի վեր, սակայն անիկա այնքան ալ չէ ընդհանրացած մասնագէտներուն մօտ:

Երբ մասնագէտները վերջերս պատրաստուած եւ արհեստագիտութեան նորագոյն չափանիշներուն համընկնող սարքին միջոցով չափած են նորածիններուն արեան թթուածինին տարողութիւնները, ապա անոնք կրցած են յայտնաբերել սրտի հետ առնչուած հարցեր ունեցող երեխաներուն աւելի քան եօթանասունհինգ առ հարիւր համեմատութիւնը: Իսկ երբ նշեալ սարքին ընկերակցած են ներկայիս օգտագործելի միջոցները, ապա կարելի եղած է յայտնաբերել սրտի հարցեր ունեցող երեխաներուն իննիսուներկու առ հարիւր համեմատութիւնը:

Նշեալ սարքին միջոցով կատարուած քննութեան տեւողութիւնը նուազ քան հինգ վայրկեան է: Մասնագէտները ըսած են, թէ երբ նորածիններուն արեան թթուածինին տարողութիւնները սովորական տարողութիւններէն շատ աւելի նուազ եղած են եւ կամ որոշ տարբերութիւններ արձանագրուած են անոնց ձեռքերուն ու ոտքերուն մէջ շրջագայող արեան թթուածինին տարողութիւններուն միջեւ, ապա յաւելեալ մանրակրկիտ քննութիւններ կատարած են:

ԱՆՅԱՅՏ ՄՆԱՑՈՂ ԱԽՏԱՆՇԱՆՆԵՐ…

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը գլխաւորող բրիտանացի մասնագէտ տոքթ. Անտրու Էուըր յանձնարարած է, որ նորածիններուն արեան թթուածնինին տարողութիւնները չափող այդ միջոցը որդեգրուի Բրիտանիոյ հիւանդանոցներուն մէջ:

«Նշեալ միջոցը յաւելեալ կ՛արժեւորէ նորածիններուն մօտ սրտի հիւանդութիւններ յայտնաբերող գոյութիւն ունեցող միջոցները եւ անպայմանօրէն իր ուշագրաւ օգտակարութիւնը ունի ի ծնէ սրտի հարցեր ունեցող երեխաներուն ախտաճանաչումը կատարող գործընթացին մէջ», ըսած է տոքթ. Էուըր:

Բրիտանացի այլ մասնագէտ մը` տոքթ. Տէյվիտ Էլիմեն ըսած է, թէ նորածիններուն հետ առնչուած տարբեր հիւանդութիւններու ախտաճանաչում կատարող ծրագիրները արդէն իսկ վերատեսութեան ենթարկուած են, իսկ վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնը լրացուցիչ մէկ մասը կը կազմէ այդ վերաքննութեան:

Մասնագէտները նշած են, թէ որքան կանուխ ու արագ կատարուած է նորածիններուն սրտին առնչուած հիւանդութիւններուն ախտաճանաչումը, այնքան աւելի մեծ եղած է անոնց ապրելու հաւանականութիւնը:

Անոնք բացատրած են, թէ կարելի չէ սրտի հիւանդութեամբ ծնած բոլոր երեխաներուն մօտ անպայմանօրէն գտնել ախտանշաններ. հետեւաբար  կարգ մը պարագաներու մօտ այդ ախտանշաններուն բացակայութիւնը յաւելեալ քննութիւններ կատարելու անհրաժեշտութիւն չ՛ստեղծեր  սրտաբաններուն մօտ:

Այսուհանդերձ, նորագոյն ուսումնասիրութենէն ձեռք ձգուած խոստումնալից արդիւնքները կը նպաստեն, որպէսզի կարելի ըլլայ նոյնիսկ այդ ախտանշաններուն բացակայութեան նորածիններուն մօտ յայտնաբերել սրտի հիւանդութեան առնչուած նախանշաններ:

ՆՈՐԱԾԻՆՆԵՐՈՒՆ ԱՐԵԱՆ ԹԹՈՒԱԾԻՆԻՆ
ՏԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՉԱՓՈՂ ՍԱՐՔԻՆ
ԳՈՐԾԱԾՈՒԹԻՒՆԸ ԱՐԴԷՆ ԻՍԿ ՈՐԴԵԳՐՈՒԱԾ`
ԿԱՐԳ ՄԸ ՀԻՒԱՆԴԱՆՈՑՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ

Ինչ կը վերաբերի Միացեալ Նահանգներուն, ապա կարգ մը նահանգներու հիւանդանոցներուն մէջ արդէն իսկ ներկայացուած է նորածիններուն արեան թթուածինին տարողութիւնը չափող սարքը եւ կարգ մը հիւանդանոցներ որդեգրած են անոր գործածութիւնը:

Ամերիկացի  մասնագէտներ տոքթ. Ուիլիըմ Սալի եւ տոքթ. Ռոպըրթ Քոփըլ ըսած են, որ թէեւ առողջապահական տարբեր համակարգեր արդէն իսկ բաւական ծանրաբեռնուած են զարգացած երկիրներուն մէջ, միւս կողմէ, սակայն, նորագոյն ուսումնասիրութենէն ձեռք ձգուած հետաքրքրական տուեալները անհրաժեշտութիւն կը ստեղծեն, որպէսզի արեան թթուածինին տարողութիւնները չափող սարքը ներառուի նորածին երեխաներուն առողջութեամբ զբաղող բաժանմունքներուն մէջ:

 

ՄԱՐԴՈՑ ՔԻՄՔԸ ՏԱՐԻՔԻ ԲԵՐՄԱՄԲ ԿՐՆԱՅ
ԿՈՐՍՆՑՆԵԼ ՀԱՄ ԱՌՆԵԼՈՒ ԿԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆԸ

Ծանօթ է արդէն, որ գլխաւորաբար տարեցներուն մօտ հետզհետէ կը նուազի ուտելիքներուն համը առնելու կարողութիւնը: Այսուհանդերձ, տարիներ շարունակ անոնց սպառած տուեալ ուտելիքի մը համին վարժուած անոնց քիմքը յաճախ գրեթէ ամբողջութեամբ կը կորսնցնէ այդ ուտելիքին համը զգալու կարողութիւնը եւ կամ տարբեր համ կը զգայ:

Հետեւաբար տարեցները  կամ ամբողջութեամբ չեն առներ իրենց քիմքին ծանօթ եղող ուտելիքին համը եւ կմ ալ փոխուած կը գտնեն անոնց համը:

Մասնագէտները բացատրած են, թէ տարիքի բերմամբ մարդոց տարբեր զգայարանքները կը տկարանան` նկատի ունենալով, որ այդ զգայարանքներուն հետ առնչուած ջիղերու բջիջները կը սկսին փոփոխութեան ենթարկուիլ եւ կամ փճանալ տարբեր պատճառներով:

Այսուհանդերձ, ուտելիքներուն համը չառնելը կամ տարբեր համ առնելը կրնայ առաւել եւս տկարացնել տարեցներուն ախորժակը, եւ անոնք կը բաւարարուին փոքր քանակութեամբ ուտելիք սպառելով, ինչ որ պատճառ կը դառնայ անոնց արագ կերպով նիհարնալուն:

Կարգ մը հիւանդութիւններ եւս պատճառ կը դառնան տարեցներուն մօտ համի զգացումին տկարացման: Յաճախ կը պատահի, որ տարեցներ նախ եւ առաջ կը կորսնցնեն իրենց հոտառութիւնը, ինչ որ պատճառ կը դառնայ անոնց համի զգացումին տկարացման կամ անհետացման:

ԹՈՒՔԸ ՈՒՆԻ ՈՒՇԱԳՐԱՒ ԴԵՐԱԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ
ՀԱՄ ԱՌՆԵԼՈՒ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻՆ ՄԷՋ

Կարգ մը տարեցներու բերանը յաճախ չոր կը մնայ տարբեր հիւանդութիւններու եւ կամ կարգ մը դեղահատերու պատճառով: Նշեալ երեւոյթը իր կարգին կը տկարացնէ անոնց մօտ համի զգացումը` նկատի ունենալ ով, որ ուտելիքներուն կամ խմելիքներուն պարունակած քիմիական տարբեր նիւթերը կը լուծուին թուքին մէջ, որ իր կարգին կը թրջէ համի զգացում տուող բջիջները: Այսուհանդերձ, թուքին բացակայութեան եւ կամ անբաւարարութեան` այդ քիմիական նիւթերը անհասանելի կը մնան համի զգացում տուող բջիջներուն:

Կարգ մը տարեցներու բերնին մէջ յառաջացած բորբոքումը, ինչպէս նաեւ երկար ատեն ծխելը կրնան վնասել համ զգացող բջիջներուն:

Համի զգացումին վնասող այլ ազդակներ են նաեւ ուղեղին ու երեսին միջեւ գտնուող ջիղերուն վնասուիլը, ուղեղին մէջ յայտնուած ուռերն ու ուղեղի կաթուածները, ինչպէս նաեւ` լեարդի առնչուած հիւանդութիւնները, մարմնին տարբեր բաժիններուն մէջ յառաջացած ուռերն ու կենսանիւթերու սաստիկ պակասը: Սակայն նշեալ ազդակները համեմատաբար նուազ յաճախականութեամբ կ՛ազդեն համի զգացումին վրայ:

ՀԱՄԻ ԶԳԱՑՈՒՄԻ ՏԿԱՐԱՑՈՒՄ`
ՆԱԵՒ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐՈՒՆ ՄՕՏ

Կարգ մը ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են, թէ տարբեր տեսակի դեղահատեր եւս կրնան փոփոխութեան ենթարկել տարեցներուն համ զգալու կարողութիւնը:

Մասնագէտները նշած են նաեւ, թէ ճնշուածութիւնն ու հոգեբանական այլ հարցեր եւս կրնան ազդել համի զգացումին վրայ:

Կարգ մը ազդակներ կրնան ժամանակաւոր կերպով վնասել համ զգացող բջիջներուն: Միւս կողմէ, սակայն, կան ազդակներ, որոնք անդարձ կերպով կը վնասեն մարդոց համի զգացումին եւ տարբեր միջոցներով դարմանում ստանալու անհրաժեշտութիւն կը ստեղծեն անոնց մօտ:

Համի զգացումին մէջ կրնայ տարբեր պատճառներով որոշ տկարութիւն յառաջանալ նաեւ երիտասարդներուն մօտ, սակայն ոչ` տարեցներուն մօտ յայտնուող յաճախականութեամբ:

 

ՍՊԱՌՈՒԱԾ ԱՂԻՆ ՏԱՐՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՆՈՒԱԶԵՑՆԵԼԸ
ՊԷՏՔ Է ԴԱՌՆԱՅ «ԸՆԴՀԱՆՐԱԿԱՆ ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ
ԱՌԱՋՆԱՀԵՐԹՈՒԹԻՒՆ»…

Վերջերս բրիտանացի մասնագէտներ յայտնած են, թէ մարդիկ պէտք է նուազեցնեն իրենց սպառած ուտելիքներուն մէջ ներառուած աղին տարողութիւնները: Անոնք նշած են նաեւ, թէ մարդոց զուգահեռ, պէտք է պարտադրել աղի ուտելիքներ արտադրող ընկերութիւններուն, որ անոնք եւս նուազեցնեն իրենց գործածած աղին տարողութիւնները:

Մասնագէտներուն կատարած ուսումնասիրութիւններէն ձեռք ձգուած վիճակագրական տուեալները ցոյց տուած են, թէ աշխարհի տարածքին աղին սպառումը տասնհինգ առ հարիւր համեմատութեամբ նուազեցնելը կրնայ մօտաւորապէս ութուկէս միլիոն հոգիի կեանքը փրկել յառաջիկայ տասնամեակին:

Մասնագէտները նշած են, թէ ծխախոտին գործածութիւնը նուազեցնելու նպատակով տարուած ջանքերը արդէն իսկ սկսած են ուշագրաւ նուազում յառաջացնել տարեկան ծխախոտի պատճառով գլխաւորաբար թոքերու քաղցկեղէ մահացող մարդոց թիւին մէջ: Այսուհանդերձ, ուտելիքներուն մէջ չափաւոր տարողութեամբ աղին գործածութիւնը եւս կրնայ ուշագրաւ կերպով նպաստել ընդհանրական առողջապահութեան բարելաւման` առանց հսկայական ծախսերու պարտադրանքին տակ դնելու առողջապահական տարբեր համակարգերն ու կազմակերպութիւնները:

ՆԱԽԱԶԳՈՒՇԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐՆԵՐՈՒ
ՈՐԴԵԳՐՈՒՄԸ` ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ

Նախապէս կատարուած ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են, թէ անմիջական կապ մը գոյութիւն ունի բարձր տարողութիւններով սպառուած աղին ու արեան գերճնշման միջեւ: Ծանօթ է արդէն, որ արեան գերճնշումը իր կարգին առնչուած է սրտի ու երիկամներու հիւանդութիւններու, ինչպէս նաեւ` կաթուածներու յառաջացման հետ:

Թէեւ կարգ մը մասնագէտներ որեւէ անմիջական կապ չեն գտած արեան գերճնշման ու աղին բարձր տարողութիւններուն միջեւ, միւս կողմէ, սակայն, բրիտանացի մասնագէտներուն ուսումնասիրութիւնը վերահաստատած է այդ կապին գոյութիւնը:

Միացեալ Նահանգներու մէջ վերոնշեալ ուսումնասիրութեան նման ուսումնասիրութենէ մը ձեռք ձգուած վիճակագրական տուեալներուն համաձայն, սպառուած աղին տարողութիւնը մէկ երրորդ քանակութեամբ նուազեցնելը կրնայ տասնեակ հազարաւոր մարդոց կեանքը փրկել եւ տարեկան մօտաւորապէս քսանչորս միլիառ ամերիկեան տոլար խնայել առողջապահական խնամքին եղած յատկացումներու ծիրին մէջ:

Ինչ կը վերաբերի երրորդ աշխարհի երկիրներուն, ահա այնտեղ արձանագրուած մահերուն եօթանասուն առ հարիւր համեմատութեան պատճառը սրտի կաթուածներն ու այլ տեսակի կաթուածներն են: Հետեւաբար եթէ կարելի ըլլայ այդ երկիրներուն մէջ աղին սպառումը նուազեցնելու գծով կանոնաւոր կերպով անհրաժեշտ նախազգուշական աշխատանքը տանիլ, ապա վերոնշեալ պատճառներով արձանագրուող մահերուն տարողութիւնը կրնայ ուշագրաւ կերպով նուազիլ:

ԽՈՍՏՄՆԱԼԻՑ ԱՐԴԻՒՆՔՆԵՐ

Մասնագէտները աղին սպառումը նուազեցնելու նպատակով ծրագրուող առողջապահական դաստիարակութեան առընթեր, անհրաժեշտ գտած են յանձնառու դարձնել նաեւ նշեալ ծիրին մէջ տարբեր տեսակի աղի ուտելիքներ արտադրող ընկերութիւնները, որպէսզի ամբողջական կերպով արդիւնաւէտ դառնան բարձր տարողութեամբ աղին սպառումը նուազեցնելու կապակցաբար տարուած ջանքերը:

Մասնագէտները բացատրած են, թէ աղի ուտելիքներ արտադրող ընկերութիւններ մարդոց քիմքը կը վարժեցնեն մեծ տարողութեամբ աղ սպառելու սովորութեան: Այսուհանդերձ, մարդիկ որքան մեծ քանակութեամբ աղ սպառեն, այնքան նուազ կը զգան աղին համը եւ, հետեւաբար, կ՛ուզեն շատ աւելի մեծ տարողութեամբ աղ սպառել, որպէսզի զգան ուտելիքին աղի ըլլալը:

Միւս կողմէ, սակայն, աղի ուտելիքներ արտադրող կարգ մը ընկերութիւններ կը փորձեն ցայտուն կերպով ներկայացնել մասնագէտներու ա՛՛յն տեսակէտը, որ կը ժխտէ արեան գերճնշման  վրայ աղին ունեցած  ժխտական ազդեցութեան գոյութիւնը:

Նորագոյնը ուսումնասիրութիւնը կատարող մասնագէտներէն` փրոֆ. Ֆրանչիսքօ Քափուչիօ ըսած է, թէ Ֆինլանտայի, Փորթուգալի, ու Ճափոնի մէջ արդէն իսկ մեծ յաջողութիւն գտած են աղին տարողութիւնները նուազեցնելու կապակցաբար մշակուած ծրագիրները եւ կարելի եղած է շօշափելի արդիւնքներ ձեռք ձգել արեան գերճնշման նուազեցման մէջ:

Նորագոյն ուսումանասիրութիւններէն ձեռք ձգուած տուեալները պիտի ներկայացուին սեպտեմբերին Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կազմակերպած բարձր մակարդակի մէկ ժողովին ընթացքին, որուն մէջ պիտի ներկայացուին ու որդեգրուին յաջորդ տասնամեակին ընթացքին սրտի հիւանդութիւններու ու շաքարախտի դէմ պայքարող տարբեր ծրագիրներ:

«Բժշկագիտական»- պատրաստեց՝
ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

Օգտագործուած աղբիւր՝
ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ»

Share this Article
CATEGORIES