ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԳԱՐՈՒՆ. ԱՆԱՒԱՐՏ ԳՈՐԾ` ՑՈՒՑԱՐԱՐՆԵՐՈՒՆ ՀԱՄԱՐ

Եգիպտացի ցուցարար մը

Շատ աւելի կոկիկ կը թուի այժմ, քան` փետրուարին: Եգիպտացիները մրցեցան թունուզցիներուն հետ` տապալելով մենատէր նախագահ մը, որ ապահով կը թուէր ըլլալ դաժան, լաւ կազմակերպուած ոստիկան-պետութեան ետին:

Լիպիոյ, Եմէնի եւ Պահրէյնի մէջ ցուցարարները նոյնը կը փորձեն ընել: Սուրիացիները անոնցմէ շատ ետ չեն մնար: Եթէ ոչ իշխողի տապալումը, ցոյցերը փոփոխութիւն կը պահանջեն, ինչպէս Յորդանանի, Ալճերիոյ, Մարոքի, նոյնիսկ Ծոցի խաղաղ Օմանի մէջ:

  • Արաբական աշխարհին մէջ ըմբոստութեան ալիքը սկսաւ շուրջ 6 ամիս առաջ
  • Յեղափոխութիւններ եղան Թունուզի եւ Եգիպտոսի մէջ, քաղաքացիական պատերազմ` Լիպիոյ մէջ եւ ապստամբութիւն` արաբական բազմաթիւ այլ երկիրներու մէջ

Իրադարձութիւնները ցնցող արագութեամբ կը շարժին: Մէկը ասիկա կոչեց «Արաբական գարուն» եւ արտայայտութիւնը ամրագրուեցաւ:

Այժմ ամբողջ Միջին Արեւելքի մէջ բոցավառուող ամառ է: Շատ վայրերու մէջ` չափազանց տաք, ցոյց ընելու կամ կռուելու համար, մանաւանդ ցերեկը: Եւ յստակ է, որ փոփոխութեան հոլովոյթը, որ հասած է արաբական աշխարհ, կոկիկ, մաքուր, արագ կամ հեզասահ պիտի չընթանայ:

Հազարաւորներ մահացան եւ հազարաւոր ուրիշներ արգելափակուած են ամբողջ շրջանին մէջ: Լիպիա կը տառապի քաղաքացիական պատերազմէ եւ ՕԹԱՆ-ի ռմբակոծումներէն: Ասատի վարչակարգը ուժ կ՛օգտագործէ ապստամբութեան մը դէմ, զոր ան օտարներու եւ իսլամ ծայրայեղականներու դաւադրութիւնը կը նկատէ: Պահրէյնի մէջ ապստամբութիւնը ճզմուեցաւ, երբ վարչակարգը երկիր հրաւիրեց Սէուտական Արաբիայէն եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններէն ուժեր: Եւ այսպէս շարունակ:

Բայց ասիկա չի նշանակեր, թէ հին աշխարհը, զոր միլիոնաւորներ կ՛ուզեն մերժել, ինքզինք պիտի պահպանէ: Այն, ինչ որ այս տարեսկիզբին տեղի ունեցաւ, կրնայ պատմութեան վերջակէտներէն մէկը ըլլալ: Սակայն հիմա պարզ է, թէ որքա՛ն դժուար պիտի ըլլայ նոր Միջին Արեւելք մը ստեղծելը: Իսկական փոփոխութիւնը պիտի չափուի տարիներու, այլ ոչ թէ եղանակներու ընթացքին:

Այսպիսով, մենք կը հաւատանք, որ հրապարակէն կանուխ հեռացած ենք, պէտք է մնայինք հոս, մինչեւ որ մեր բոլոր պահանջները իրականանային: Մենք կ՛ուզենք պատշաճ անցում` ժողովրդավարութեան:

Եգիպտացի ցուցարար մը

Առ Եգիպտոսը, ուր ես կը գրեմ այս յօդուածը: Ցուցարարները Թահրիր հրապարակ վերադարձան, այն վայրը, ուր կայացուցած էին նախագահ Հիւսնի Մուպարաքը տապալած ըմբոստութիւնը:

Անոնք չեն ունենար նոյն տեսակի զօրակցութիւն, զոր յունուարին եւ փետրուարին ունեցան:

Բազմաթիւ եգիպտացիներ, որոնք այն ատեն զօրակցեցան, աջակցեցան հրապարակի գրաւումին, այժմ թերահաւատ են ատոր մասին:

Բարձրաստիճան զօրավարները, որոնք Մուպարաքի տեղը եկան, ըսին, թէ իրենք ցուցարարներուն դէմ վայրագութիւն պիտի չգործադրեն, բայց ցարդ սպառնալից կ՛արտայայտուին «պառակտումի եւ անհնազանդութեան» դէմ եւ կոչ կ՛ընեն քաղաքացիներուն` դիմակալել, ճակատիլ «ապակողմնորոշիչ լուրերու» դէմ:

Զօրավարները պիտի մնան մինչեւ ընտրութիւն: Խորհրդարանական ընտրութիւնը այժմ յետաձգուած է մինչեւ հոկտեմբեր կամ նոյեմբեր: Նախագահական ընտրութիւնը յառաջիկայ տարի տեղի պիտի ունենայ: Թահրիր հրապարակին մէջ գտնուող ցուցարարները չունին միասնականութեան այն վայելքը, զոր անոնք կը զգային առաջին փուլին: Աշխարհիկ ժողովրդավարականները զայրացած դիրք գրաւեցին Իսլամ եղբայրներ կազմակերպութեան դէմ, տարբեր հարցերու մէջ:

Ապստամբութիւններ. երկիր առ երկիր

  • Իշխողի տապալում. Թունուզ, Եգիպտոս
  • Շարունակուող ապստամբութիւն. Լիպիա, Սուրիա, Եմէն
  • Մեծ ցոյցեր եւ ճզմում. Պահրէյն
  • Այլախոհութեան գրգռութիւններ. Յորդանան, Օման, Մարոք, Ալճերիա եւ Սէուտական Արաբիա

Ամէն ոք հոն կը գիտակցի, որ պաշտօնի համար արշաւելը, խաբէութիւն ընելը, խորհրդանշական փորձ մըն է աւելի մեծ իշխանութեան խաղի համար, թէ` Եգիպտոսի ապագան ո՞վ պիտի ձեւաւորէ:

ԵԳԻՊՏՈՍԸ ԴԻՏԵԼՈՎ

Սալի Մուր` երիտասարդ աշխարհիկ առաջնորդներէն մէկը, որ նախագահ Մուպարաքի դէմ կռիւին մէջ կազմաւորուեցաւ, կը հաւատայ, բազմաթիւ եգիպտացիներու նման, թէ արաբական աշխարհի բոլոր աչքերը տակաւին իրենց վրայ են:

«Անոնք Եգիպտոսին իբրեւ տիպարի կը նայէին: Մենք կարծեցինք, որ վարչակարգ տապալելով` յանկարծ հարցերը լաւ կ՛ըլլան, ամէն ինչ վարդագոյն կ՛ըլլայ, սակայն այդպէս չեղաւ:

Ուրեմն մենք այժմ կը հաւատանք, որ հրապարակը կանուխ ձգեցինք, կը հաւատանք, որ պէտք էր մնայինք` մինչեւ մեր պահանջներուն գործադրումը: Մենք պատշաճ անցում կ՛ուզենք ժողովրդավարութեան, որպէսզի անոնք չըսեն. «Տեսէք իրարանցումը, քաոսը, որ պատահեցաւ, երբ դուք տապալեցիք Մուպարաքը»:

Մուպարաքի վարչակարգին ներքեւ գտնուող խորքային պետութիւնը հաշուի առնելը, անոր յարմարիլը ցարդ ամէնէն դժուար աշխատանքը կրնայ ըլլալ Թահրիր հրապարակի ցուցարարներուն համար:

Տարիներու բռնատիրութիւնը Եգիպտոսի մէջ հսկայական խնդիրներ կուտակած է: Պաշտօնական փտածութիւնը աղքատութիւնը նոյնիսկ աւելի վատ ըրած է: Իսկապէս ազատ չես կրնար ըլլալ, եթէ ամէն օր պայքար է յանուն գոյատեւումի: Բայց Թահրիր հրապարակի ցուցարարները յարաբերական ճոխութիւնը ունին հրապարակին մէջ վրան լարելու, կայք հաստատելու, ապահով ըլլալով այն գիտակցութեամբ, որ բանակը պիտի չգայ զիրենք սպաննելու:

Ցուցարարները անցած են յաջորդ հանգրուան` վիճելով, թէ ինչպիսի՞ պետութիւն մը կ՛ուզեն կերտել:

ԺՈՂՈՎՐԴԱԳՐԱԿԱՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆ

Սուրիացիները, լիպիացիներու եւ այլոց նման, տակաւին չեն գտած վարչակարգը տապալելու միջոց մը: Անոնք հաւանաբար կ՛ախորժին ընտրութեան թուականին մասին վիճաբանելէ: Օտար լրագրողներ շատ քիչ կը մտնեն Սուրիա, սակայն միշտ տպաւորիչ Միջազգային ճգնաժամերու խմբակը յաջողած է հաւաքել երկու տեղեկագիր այդ երկրին ապստամբութեանց մասին:

Ատիկա կ՛ըսէ, թէ այժմու սթաթիւս քուոն` ցոյցերը եւ Ասատի վարչակարգին հակադարձութիւնը չեն կրնար աւելի երկարաձգուիլ, տոկալ: Ի վերջոյ, ըստ տեղեկագիրին, Սուրիոյ անդամալուծուած տնտեսութիւնը կրնայ կարեւոր գործօն մը ըլլալ:

«Տնտեսութիւնը ծանր ճգնաժամ կ՛ապրի: Ատոր փլուզումը կրնայ լաւապէս նշել վարչակարգին մահը», կը պնդէ տեղեկագիրը:

Պատճառը, թէ ինչո՛ւ Միջին Արեւելք չի կրնար ժամացոյցը ետ տանիլ, այն է, որ փոփոխութեան համար ճնշումը պայմանաւորուած է ժողովրդագրութեամբ:

Արաբներուն շուրջ 60 առ հարիւրը 30 տարեկանէն վար է: Բացարձակ մեծամասնութիւնը զզուած է վարչակարգերէն, որոնք նոյնիսկ չեն փորձեր իրենց աւելի լաւ կեանք տալ:

Վերջին վեց ամիսները այլ գործօն մը աւելի յստակ դարձուցին: Արեւմուտքը, գլխաւորութեամբ, Միացեալ Նահանգներ այլեւս չի հաւատար, թէ կրնայ որոշիչ գործօնը ըլլալ աշխարհի այս շրջանին մէջ: Ան հանդիսատես եղած է: Նոյնիսկ Լիպիոյ քաղաքացիական պատերազմին միջամտութիւնը չէր կրնար տեղի ունենալ առանց Արաբական լիկայի համաձայնութեան:

ՃԵՐԸՄԻ ՊՈՎԸՆ

«Պի. Պի. Սի.»

 

 

Share this Article
CATEGORIES