ԾԵՐԱԿՈՒՏԱԿԱՆՆԵՐԸ ՊԷՏՔ Է ՄԵՐԺԵՆ ՆԱԽԱԳԱՀ ՕՊԱՄԱՅԻ ԱՌԱՋԱՐԿԱԾ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ԴԵՍՊԱՆԻ ԹԵԿՆԱԾՈՒՆ

Նախագահ Օպամա այս օրերուն բազմաթիւ խնդիրներ կը դիմագրաւէ: Նախորդ տարուան վերջաւորութեան, երբ ծերակուտականները ընդդիմացան անոր կողմէ դեսպանի պաշտօնի համար առաջադրուած թեկնածուներէն քանի մը հոգիին,  ներառեալ` Թուրքիոյ մէջ դեսպանի թեկնածուին, նախագահը դիմեց շատ հազուադէպ օգտագործուող մարտավարութեան մը` դեսպանները նշանակելով առանց ծերակոյտին համաձայնութեան, քանի տակաւին Քոնկրեսը արձակուրդի մէջ է:

Ի տխրութիւն նախագահ Օպամայի, հարցի լուծման անոր այս ոչ աւանդական մօտեցումը կրնայ շատ կարճ կեանք ունենալ: Եթէ մինչեւ այս տարուան վերջաւորութեան ծերակոյտը չհաստատէ անոր` «արձակուրդի ժամանակ կատարած նշանակումները», այս դեսպանները ստիպուած պիտի ըլլան լքել իրենց պաշտօնները եւ խայտառակուած տուն վերադառնալ:

Նախագահ Օպամայի կողմէ Թուրքիոյ մէջ դեսպանի պաշտօնին համար առաջադրուած թեկնածուն` դեսպան Ֆրանսիս Ռիքարտոնէ, օգոստոս 2-ին կը գտնուէր Ուաշինկթըն` տեսնելու համար, թէ արդեօք ծերակոյտի արտաքին գործերու յանձնաժողովը կը հաստատէ՞ իր նշանակումը: Յանձնաժողովին դիմաց իր ելոյթին ընթացքին թրքական քարոզչութիւն կատարելով` ան իր դէմ լարեց բազմաթիւ ծերակուտականներ: Երբ խօսք եղաւ Թուրքիոյ մարդու իրաւունքներու դատապարտելի քաղաքականութեան, Կիպրոսի բռնագրաւման եւ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտման մասին, դեսպանը տուաւ շարք մը խուսափողական եւ կասկածելի պատասխաններ:

Ի պատասխան ծերակուտական Ռապըրթ Մենենտեզի հարցումին, թէ արդեօք Միացեալ Նահանգները երբեք ուրացա՞ծ են Հայոց ցեղասպանութիւնը, դեսպան Ռիքարտոնէ կրկնեց իր խեղճօրէն անգիր կատարած բառերը. «Ես համաձայն եմ նախագահ Օպամայի բնութագրումին` «եէծ մեղեռն»ին (Yedz Meghern), ինչպէս իրենք հայերը կ՛անուանեն®»: Դժբախտաբար ան սխալ արտասանեց «Մեծ Եղեռն» բառը` շրջելով երկու բառերուն առաջին տառերը` փաստելով, որ ինք ոչ մէկ գաղափար ունի, թէ ինչի՛ մասին է խօսքը: Եթէ ան իսկապէս կ՛ուզէր հայերէն բառ գործածել, կրնար պարզապէս ըսել «ցեղասպանութիւն»:

Ծերակոյտի արտաքին գործերու յանձնաժողովը դարձեալ նիստ պիտի գումարէ սեպտեմբերին` քննարկելու համար Ռիքարտոնէի թեկնածութիւնը` օգոստոս 12-ի լսումէն ետք ծերակուտականներու կողմէ ներկայացուած հարցումներուն անոր գրաւոր պատասխանները ուսումնասիրելէ ետք: Մենք յաջողեցանք ձեռք բերել անցեալ շաբաթ դեսպան Ռիքարտոնէի պատասխանները` ծերակուտական Մենենտեզի վեց հարցումներուն, որոնք կը վերաբերէին` վարչապետ Էրտողանի «մենատիրական միտումներուն», քրիստոնէական եկեղեցիները իրենց օրինական տէրերուն վերադարձնելուն, Կիպրոսէն իր զօրքերը հանելու շուրջ Թուրքիոյ մերժումին, թրքական դրամատուներու կողմէ Իրանի նկատմամբ Միացեալ Նահանգներու պատժամիջոցներու շրջանցման, Թուրքիոյ կողմէ Հայաստանի շրջափակումին, Հայոց ցեղասպանութեան հարցով Միացեալ Նահանգներու կողմէ որդեգրուած քաղաքականութեան:

Դեսպան Ռիքարտոնէ խուսափեցաւ պատասխանելէ իրեն տրուած գրեթէ բոլոր հարցումներուն: Ան ամբողջական պատասխան տուաւ միայն մէկ հարցումի, որով ինքզինք մեծ խնդիրի մէջ ձգեց` ակնյայտօրէն կեղծ յայտարարութիւն ընելով:

Ծերակուտական Մենենտեզ. «Ձեր կարծիքով, մինչեւ 1915 թուական այսօրուան Թուրքիոյ տարածքին գործած աւելի քան 2000 քրիստոնէական եկեղեցիներէն մօտաւորապէս քանի՞ հատը տակաւին այսօր կը շարունակէ գործել իբրեւ եկեղեցի»:

Դեսպան Ռիքարտոնէ. «Մինչեւ 1915 թուական գործող քրիստոնէական եկեղեցիներուն մեծ մասը դեռ կը գործէ իբրեւ եկեղեցի: Մեծ կարեւորութիւն ունեցող եկեղեցիներէն քանի մը հատը վերածուած է թանգարանի: Միւսները կա՛մ չեն վերանորոգուիր, կամ ալ վերածուած են մզկիթներու` չօգտագործուելու պատճառով»:

Ասիկա պարզապէս անհաւատալի պատասխան էր փորձառու դեսպանի մը կողմէ, որ հիանալի գիտելիքներ ունի Թուրքիոյ մասին, քանի որ քանի մը անգամ ծառայած է այդ երկրին մէջ եւ սահուն թրքերէն կը խօսի: Ռիքարտոնէի խնդիրը այն է, որ ինք չափազանց մտերմացած է Թուրքիոյ հետ: Մէկ տարի առաջ ծերակուտական Սեմ Պրաունպաք «կասեցում» դրաւ դեսպան Ռիքարտոնէի թեկնածութեան դէմ` մեղադրելով զայն Գահիրէի մէջ իր ծառայութեան ընթացքին «եգիպտացի իր դիւանագէտ գործընկերներուն դիրքորոշումներն ու կեցուածքները արագօրէն որդեգրելուն մէջ»:

«Հաշուի առնելով այս հարցերը` ես համոզուած չեմ, որ դեսպան Ռիքարտոնէ ներկայիս Թուրքիոյ մէջ դեսպանի ճիշդ թեկնածու է», գրած էր ծերակուտական Պրաունպաք 2010-ի օգոստոս 16-ին, արտաքին գործոց նախարար Հիլըրի Քլինթընի ուղղուած իր նամակին մէջ:

Դեսպան Ռիքարտոնէ այժմ նոյն սխալը կը գործէ Թուրքիոյ մէջ իր նոր պաշտօնով: Ան պարզապէս դարձած է Թուրքիոյ կառավարութեան խօսափողը եւ ոչ թէ Միացեալ Նահանգներու պաշտօնական ներկայացուցիչը` Անգարայի մէջ: Դժբախտաբար ծերակուտական Պրաունպաք այլեւս ծերակոյտի անդամ չէ, որպէսզի դարձեալ «կասեցում» դնէ դեսպան Ռիքարտոնէի թեկնածութեան դիմաց, սակայն պէտք է գտնուին այլ ծերակուտականներ, որոնք նոյնը պիտի ընեն, վստահ ըլլալու համար, որ Միացեալ Նահանգների դեսպանը կը ներկայացնէ Միացեալ Նահանգների շահերը արտերկրի մէջ եւ ոչ թէ կը կատարէ հիւրընկալող երկրին յանձնարարութիւնները:

Ինչպէ՞ս կարելի է բացատրել դեսպան Ռիքարտոնէի անիմաստ ու կեղծ պնդումները, թէ Թուրքիոյ մէջ մինչեւ 1915 թուական գործող քրիստոնէական եկեղեցիներուն մեծ մասը տակաւին կը գործէ իբրեւ եկեղեցի: Իրականութիւնը ճիշդ հակառակն է: Քրիստոնէական եկեղեցիներէն միայն քանի մը հատը Թուրքիոյ մէջ այսօր տակաւին կը գործէ իբրեւ եկեղեցի, առանց հաշուի առնելու Պոլսոյ մէջ հայկական, յունական եւ ասորիական քանի մը տասնեակ եկեղեցիները: Դեսպան Ռիքարտոնէի կողմէ եկեղեցիները մզկիթի կամ թանգարանի վերածումը արդարացնելու գռեհիկ փորձը մեծ վիրաւորանք է բոլոր քրիստոնեաներուն:

Դեսպան Ռիքարտոնէ ակնյայտօրէն ինքզինք որակազրկեց Թուրքիոյ մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպանի պաշտօնին նշանակուելու գծով: Ծերակուտականներէն մէկը կամ միւսը պէտք է «կասեցում» դնէ անոր թեկնածութեան դէմ, որպէսզի թոյլ չտայ անոր նոր վնասներ պատճառել Միացեալ Նահանգներու ազգային շահերուն:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի
հրատարակիչ եւ խմբագիր

Թարգմանեց`
ԿԱՐԻՆԷ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES