ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ. ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄԻՆ ԸՆԴԱՌԱՋ (ԱՐՑԱԽԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ 20-ԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԻԹՈՎ)

Ստեփանակերտի արշալոյսը (Լուսանկարը՝ Կատար Թասլաքեանի)

Այս տարի հայութիւնը կը նշէ իր զոյգ հանրապետութիւններուն` Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան վերականգնման եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան անկախութեան 20-ամեակը: Փաստօրէն, յոբելենական զոյգ իրադարձութիւններ` հայութեան համար հպարտութիւն առթող: Մանաւանդ որ երկու հանրապետութիւններուն ու մասնաւորաբար Արցախի Հանրապետութեան կայացման երթը դիւրին չընթացաւ երբեք:

1988-ին Հայաստանի հետ վերամիաւորման պահանջով սկսած ղարաբաղեան շարժումը շուտով զինուորական լայնածաւալ նախայարձակումով հակադարձուեցաւ Ազրպէյճանի կողմէ: Հայկական կողմին պարտադրուած պատերազմին լոյսին տակ եւ տագնապը քաղաքական խաղաղ կերպով լուծելու միջոցներուն սպառումէն ետք, ղարաբաղեան կողմին ոչինչ կը մնար, բացի 2 սեպտեմբեր 1991-ին նախկին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար մարզի եւ Շահումեանի տարածքին վրայ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան հռչակումէն:

Հանրապետութեան յայտարարութեան հռչակագիրին ընդունումը իրաւական կարեւոր քայլ մըն էր, որուն պիտի յաջորդէր 10 դեկտեմբեր 1991-ի ժողովրդային հանրաքուէն, որով արցախահայութիւնը իր ազատ կամքի արտայայտութիւնը դրսեւորեց Ազրպէյճանի կազմէն դուրս` անկախ ապրելու առումով:

Երկու քայլերն ալ` թէ՛ հանրապետութեան հռչակագիրի ընդունումը եւ թէ՛ անկախութեան գաղափարին շուրջ կատարուած համաժողովրդային հանրաքուէն, համահունչ էին միջազգային իրաւական չափանիշներուն եւ այն օրերուն Խորհրդային Միութեան տակաւին ի զօրու եղող սահմանադրութեան դրոյթներուն, որոնց հիման վրայ գոնէ տեսականօրէն թոյլ կը տրուէր որեւէ միաւորի` անջատուելու միութենէն: Եւ որովհետեւ Խորհրդային Միութիւնը հասած էր իր փլուզման եզրագիծին, այս հանգամանքը աւելի դիւրացուց իրաւական գործընթացը:

Ստեփանակերտի օդակայանը (Լուսանկարը՝ Սանահին Թորոսի)

2 սեպտեմբեր 1991-էն մինչեւ 1994 թուականի զինադադարը պատերազմի արիւնալի տարիներ էին Արցախի նորափթիթ հանրապետութեան համար: Պետականակերտման առաջին տարիները յատկանշուեցան վիթխարի զոհաբերութիւններով: Արցախը եւ ընդհանրապէս հայութիւնը ազգային-ազատագրական պայքարի բագինին նուիրեցին իրենց լաւագոյն երիտասարդներուն ծաղիկ կեանքերը: Բայց եւ այնպէս, հակառակ ազրպէյճանական պատերազմի մեքենային, որ մահ կը սփռէր Արցախի տարածքին, վերջինս ամուր քայլերով կը շարունակէր պետական իր հաստատութիւններուն եւ կառոյցներուն, որոնց շարքին` բանակին ստեղծումը: Հակառակ պատերազմական դաժան պայմաններուն, արցախցի ազատամարտիկը հանրապետութեան ծննդոցէն ամիսներ ետք միայն` մայիս 1992-ին կրցաւ կերտել 1918-ի մայիսեան յաղթանակներուն շարունակութիւնը եղող Շուշիի եւ Լաչինի շրջաններուն ազատագրման յաղթանակները:

Զինադադարի դրութեան հաստատումէն ետք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան դիմագրաւած մարտահրաւէրները տարբեր էին: Մէկ կողմէ կային պետական հաստատութիւններու ստեղծման շարունակութեան, պատերազմի աւերի ջնջման եւ վերաբնակեցման մարտահրաւէրները, միւս կողմէ կար ժողովրդավարական ժամանակակից հասկացողութիւնները պետականակերտման աշխատանքին մէջ կիրարկելու մարտահրաւէրը` ընտրութիւններուն միջոցով ժողովուրդը երկրի ապագայի կառուցման մասնակից դարձնելու ճամբով:

Բնականաբար, տակաւին երկար ճամբայ  կայ կտրելիք վերոնշեալ մարտահրաւէրներու դիմակայման առումով: Մանաւանդ վերաբնակեցման հոլովոյթը անհրաժեշտ արդիւնաւէտութեամբ չ՛ընթանար: Հանրապետութեան պահպանման համար անհրաժեշտ է բնակչութիւն եւ այդ բնակիչները իրենց հողին վրայ պահելու համար անհրաժեշտ են միջոցներ, ինչ որ կ՛ենթադրէ նախ եւ առաջ վերաբնակեցման համար պետական համապարփակ ծրագիրի գոյութիւն:

Բայց միւս կողմէ կը տեսնենք նաեւ, որ նախորդ 20 տարիներուն ընթացքին Արցախը նկատառելի յառաջդիմութիւն արձանագրած է ժողովրդավարական հոլովոյթներուն ընդմէջէն ժողովուրդը իր իսկ կեանքին ուղղորդման մասնակից դարձնելու առումով: Չենք կրնար ըսել, որ Արցախի մէջ մինչեւ հիմա տեղի ունեցած բոլոր մակարդակներու ընտրութիւններն ալ 100 առ հարիւր տոկոսով անթերի եղած են, սակայն կրնանք վստահաբար ըսել, որ միջազգային դէտերուն իսկ գնահատումով, այդ ընտրութիւնները համահունչ եղած են ժողովրդավարական միջազգային չափանիշներուն, անոնց ընթացքին ապահովուած են մրցակցութեան հաւասար պայմաններ անհատ թեկնածուներու եւ քաղաքական ուժերու միջեւ:

Ղազանչեցոց (Լուսանկարը՝ Սանահին Թորոսի)

Եւ այս տարի, Արցախի անկախութեան 20-ամեակի տօնակատարութիւններուն առընթեր, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը կը պատրաստուի ժողովրդավարական հոլովոյթի հերթական հանգրուանին` տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւններուն: Արդէն իսկ քարոզարշաւը սկսած է տարբեր շրջաններու մէջ քաղաքապետութեան եւ համայնքներու աւագանիներու թեկնածուներուն միջեւ, եւ ասիկա լուրջ փորձաքար մըն է Ազրպէյճանին կրկին անգամ ցոյց տալու, որ արցախահայութիւնը ժողովրդավարական իր իւրայատուկ փորձով կրնա՛յ ինքնուրոյն եւ անկախ ձեւով ինքզինք կառավարել: Այլեւս այս ընթացքը անդառնալի է արցախահայութեան համար, որ կերտեց ժողովրդավարութեան իր իւրայատուկ աւանդութիւնը, իրերայաջորդ նախագահական չորս ընտրութիւններու իբրեւ արդիւնք յաջորդաբար ունեցաւ երեք նախագահ, մինչդեռ դրացի Ազրպէյճանի մէջ նոյն ժամանակաշրջանին նախագահական պաշտօնը հայր Ալիեւէն ժառանգ ձգուեցաւ որդի Ալիեւին:

Արցախի անկախութեան 20-ամեակը կը յատկանշուի այն իրողութեամբ, որ այս տարի 20-ամեակի տօնական ձեռնարկները տեղի կ՛ունենան նաեւ Արցախէն դուրս` մանաւանդ Ռուսիոյ եւ եւրոպական զանազան երկիրներու մէջ: Արդէն այս առնչութեամբ Գերմանիոյ մէջ յայտարարուած էր ձեռնարկներու շարքի մը կազմակերպման մասին, ինչ որ Ազրպէյճանի բուռն հակազդեցութեան արժանացած էր Ազրպէյճանական նմանօրինակ հակազդեցութեան դրսեւորում է նաեւ այն, որ քանի մը շաբաթ առաջ Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը ծրագրուած արշաւի նախաձեռնած էր համացանցի «Կուկըլ» որոնման կայքէջին դէմ, այն բանէն ետք, երբ նախարարութիւնը բացայայտած էր, թէ «Կուկըլ»ի Լեռնային Ղարաբաղին վերաբերող բոլոր քարտէսներուն մէջ տեղանունները նշուած են հայերէն տարբերակներով:

Ակնյայտ է, որ Ազրպէյճան կը սարսափի Արցախի Հանրապետութեան միջազգային ճանաչման հեռանկարէն: Վերոյիշեալ երկու պարագաները, առաւել` վերջերս Ֆրանսայի Ազգային ժողովի խումբ մը երեսփոխաններու Արցախ այցելութիւնը կը նախանշեն, որ յառաջիկային այս հարցը` Արցախի միջազգային ճանաչման օրակարգը հիմնական սեւեռակէտ պէտք է դառնայ հայութեան համար: Ասիկա է յառաջիկայի հայկական ազգային գլխաւոր մարտահրաւէրներէն մէկը:

ԺԱՔ Յ. ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES