ԾԻՆԱԿԱՆ ՎԱՐԿԱԾՆԵՐ. ՍԽԱ՞Լ Է ՆՇԵԼ, ԹԷ ՀԱՐԻՒՐ ՄԵԹՐ ՎԱԶՔԻ ԱԽՈՅԵԱՆՆԵՐԸ ՄԻՇՏ ԱԼ ՍԵՒԱՄՈՐԹ ԵՆ

Ճամայքացի Եոհան Պլէյք օգոստոսի վերջերուն դարձաւ Աշխարհի մարմնակրթանքի ախոյեանութեան կարճ վազքի դափնեկիր` 9.92 երկվայրկեանի մէջ կտրելով 100 մ:

ԱՇԽԱՐՀԻ ՄԱՐՄՆԱԿՐԹԱՆՔԻ ԱԽՈՅԵԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՐԻՒՐ ՄԵԹՐ ՎԱԶՔԻ ԴԱՓՆԵԿԻՐԸ ԱՅՍ ՏԱՐԻ ԵՒՍ ՍԵՒԱՄՈՐԹ ՄԸՆ ԷՐ: ՍԱԿԱՅՆ ԱՅՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆԸ, ԹԷ ՍԵՒԱՄՈՐԹՆԵՐ ՏԻՐԱԿԱՆ ԵՆ ՀԱՐԻՒՐ ՄԵԹՐ ՎԱԶՔԻ ԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՀԱՆԳՐՈՒԱՆԻ ՀԱՍԱԾ ՄԱՐԶԻԿՆԵՐՈՒ ՇԱՐՔԻՆ, ԻՆՔՆԻՆ ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ ՏԻՐՈՂ ՈՐՈՇ ԿԵՑՈՒԱԾՔՆԵՐ ԵՒ ՍԽԱԼ ՀԱՄՈԶՈՒՄՆԵՐ: ԱՅՍ ԳԱՂԱՓԱՐԸ ԿԸ ԶԱՐԳԱՑՆԷ ՏԱՂԱՆԴԻ ԵՒ ՎԱՐԺՈՒԹԵԱՆ ՄԻԹԵՐՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՈՂ ԳԻՐՔԻ ՄԸ ՀԵՂԻՆԱԿԸ` ՄԱԹԻՒ ՍԱՅԵՏ «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.»Ի ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ, ՓՈՐՁԵԼՈՎ ԽՈՐՏԱԿԵԼ ՆԱԽԱՊԱՇԱՐՈՒՄՆԵՐՆ ՈՒ ԸՆԴՀԱՆՐԱՑՈՒՄՆԵՐԸ:

Կասկած չկար, որ Աշխարհի մարմնակրթանքի ախոյեանութեան հարիւր մեթր վազքի դափնեկիրը սեւամորթ մարզիկ մը պիտի ըլլար: 1983-ին այս ախոյեանութեան հաստատումէն ի վեր զայն շահած իւրաքանչիւր մարզիկ սեւամորթ է, ինչպէս նաեւ` վերջին 10 մրցաշարքերուն աւարտական հանգրուանին հասած բոլոր մարզիկները: Բացառութիւն էր միայն Սլովենիայէն Մաթիչ Օսքովնիքարը, որ 7-րդ դիրքը գրաւեց 2007-ին:

Եթէ պահ մը ենթադրենք, որ այս յաջողութիւնը կախեալ է ծիներէ եւ ոչ` միջավայրէ, կարելի է յանգիլ այն բացայայտ եզրակացութեան, թէ սեւամորթներ ծնունդով աւելի լաւ վազողներ են, քան` սպիտակամորթները: Իրօք, կը թուի, թէ նման եզրակացութիւն մը պարտադիր է` անկախ քաղաքական փափկանկատութեան նկատառումներէ:

ՍԽԱԼ ՏՐԱՄԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

Սակայն հարցը հետեւեալն է. այս եզրակացութիւնը ոչ միայն ճիշդ չէ, այլ նաեւ տրամաբանօրէն սխալ է: Իսկ անդրադարձները խոր են ոչ միայն մարզական աշխարհին մէջ, այլ նաեւ` 21-րդ դարու ցեղային յարաբերութիւններու ամբողջ հարցին մէջ:

Ահա՛ թէ ինչպէս. պահ մը նկատի ունենանք ո՛չ թէ կարճ վազքի, այլ երկար վազքի մրցաշարքերը, ուր դարձեալ տիրական են սեւամորթ մարզիկները: Անհաւատալի կրնայ թուիլ, սակայն Քենիա 1968-էն ի վեր շահած է 63 մետալ, 21-ը` ոսկի, Ողիմպիականի 800 մեթրէն աւելի երկար վազքի մրցաշարքերուն մէջ: Զարմանալի չէ, թէ ինչո՛ւ մեկնաբան մը առիթով մը երկար վազքի մրցաշարքերը որակած է իբրեւ «Քենիոյ մենաշնորհը»:

Սակայն ի յայտ կու գայ, թէ ո՛չ թէ Քենիա իբրեւ ամբողջութիւն կը շահի այս մետալները, այլ անհատներ` Նանտի կիրճին փոքր բնակավայրէն: Ինչպէս յօդուածագիր մը նշած է` «Քենիոյ վազքի մարզիկներուն մեծ մասը իր հայրենիքը կը կոչէ Նանտին»:

Ֆլորընս Կրիֆիթ մեծ յաջողութիւններ արձանագրած սեւամորթ մարզիկ մըն է, սակայն ընդհանրացումները շատ բան չեն ըսեր մեզի:

Այս պարունակին մէջ տարօրինակ կը թուի այն գաղափարը, թէ սեւամորթները բնածին կերպով աւելի գերազանց են երկար վազքի մէջ: «Սեւամորթներու» յատուկ կամ նոյնիսկ քենիական երեւոյթ մը ըլլալէ շատ հեռու` երկար վազքի ախոյեանութիւնը իրականութեան մէջ Նանտիի յատուկ երեւոյթ մըն է: Այլ խօսքով` երկար վազքի մէջ սեւամորթներուն յաջողութիւնը կեդրոնացած է Ափրիկէի քարտէսին ամէնէն փոքր մէկ կէտին վրայ, ուրկէ դուրս կը մնայ այս ցամաքամասին բնակչութեան ջախջախիչ մեծամասնութիւնը:

Նոյն վերլուծումը ի զօրու է կարճ վազքի ախոյեանութեան մէջ, ուր յաջողութիւնը կեդրոնացած է ճամայքացիներու եւ ափրիկեցի-ամերիկացիներու շուրջ: Ափրիկէն իբրեւ ցամաքամաս որեւէ յաջողութիւն չ՛արձանագրեր: Նոյնիսկ արեւմտեան ափրիկեցիները յաճախակի յաղթանակներ չեն շահիր:

Մաւրիտանիա, Կինէ Պիսաու, Սիերա Լէոնէ, Կինէի Հանրապետութիւն, Լիպերիա, Փղոսկրեայ Ափունք, Թոկօ, Նիկերիա, Պենին, Մալի, Կամպիա, Միջօրէական Կինէ, Ղանա, Կապոն, Սենեկալ, Քոնկօ եւ Անկոլա իրենց միացեալ ուժերով  չեն յաջողած որեւէ մետալ շահիլ Ողիմպիականի կամ Աշխարհի ախոյեանութեան մրցաշարքերուն:

Պարզ է ուրեմն տրամաբանութեան սխալը. եթէ կարգ մը սեւամորթներ ատակ են բանի մը, ասիկա չի նշանակեր, թէ սեւամորթները ընդհանրապէս ատակ են նոյն բանին:

ՊԻՏԱԿՈՒԱԾ «ՏՈՒՓ»

Նմանօրինակ վէճ մը երեւակայեցէք Կեդրոնական Ափրիկէի պամպութիներուն պարագային. պամպութիները կը կազմեն սեւամորթներու ցեղախումբ մը, որ աւելի ծանօթ է իբրեւ գաճաճներու ցեղախումբ: Անոնց միջին հասակը 120 սմ է, ինչ որ կրնայ մտածել տալ, թէ պամպութիները բնատուր կերպով աւելի դիւրին կը քալեն ցած դռներու տակէն: Արդեօք ճիշդ պիտի ըլլա՞ր ընդհանրացնել, թէ սեւամորթները ընդհանրապէս բնատուր առաւելութիւնը ունին ցած դռներու տակէն քալելու:

Ընդհանրացնելու մեր հակամէտութիւնը հիմնուած է տրամաբանութեան աւելի խոր սխալի մը վրայ. այն գաղափարին, թէ «սեւամորթ» բառը կապ ունի ծինական տեսակի հետ: Թուխ մորթով անձերը կը դնենք «սեւամորթ» պիտակով տուփի մը մէջ եւ կ՛ենթադրենք, թէ բան մը, զոր կը բաժնեն անոնցմէ ոմանք, կը բաժնեն նաեւ բոլորը:

Սակայն իրականութիւնը տարբեր է: Ծինական շատ աւելի մեծ տարբերութիւններ կան նոյնինքն ցեղային խմբաւորումներու մէջ (համեմատութիւնը շուրջ 85 առ հարիւր է), քան` տարբեր ցեղախումբերու միջեւ (համեմատութիւնը միայն 15 առ հարիւր է): Իրօք, արտաքին երեւոյթները յաճախ մեծապէս սխալ տեղ կ՛առաջնորդեն, երբ կը փորձենք անոնց միջոցով չափել հաւաքականութիւններու միջեւ ծինական հեռաւորութիւնը:

Ասիկա կ՛ապացուցէ, թէ որքա՛ն անհեթեթ է ցեղային ընդհանրացումներ կատարելը, թէ` որքա՛ն անմտութիւն է 10 հազար մեթր վազքի մէջ յաղթանակ արձանագրող սեւամորթներու փոքր խումբ մը տեսնելով եզրակացնել, թէ նոյն գոյնի մորթով բոլոր անձերը օժտուած են 10 հազար մեթր վազելու կարողութեամբ:

Սակայն մեր ենթագիտակիցին մէջ ցեղային յատկութիւններու կապուած ենթադրութիւններուն անդրադարձները շատ աւելի հեռու կ՛երթան սոսկ մարզական  բնագաւառէն:

Նկատի ունենանք հետեւեալ փորձարկութիւնը, զոր կատարած են ամերիկացի երկու տնտեսագէտներ` Մարիան Պերթրանտ եւ Սենտհիլ Մուլայնաթան: Անոնք պատրաստած են 5000 անձերու մասին տեղեկութիւններ պարունակող թղթիկներ եւ անոնց կէսին վրայ արձանագրած են սեւամորթներու յատուկ անուններ, ինչպէս` Թայրոն եւ Լաթոիա, իսկ միւս կէսին վրայ արձանագրած են սպիտակամորթներու յատուկ անուններ, ինչպէս` Պրենտան եւ Ալիսըն: Ապա անոնք սպիտակամորթներու անուններու տակ նշուած տուեալներն ու յատկանիշները որակած են բարձր կամ ցած, նոյնպէս ալ` սեւամորթներու անուններ կրող տուեալներն ու յատկանիշները:

Քանի մը ամիս ետք գործատէրեր սկսած են գործ առաջարկել այս մասնագէտներուն պատրաստած ցանկին վրայ նշուած անձերուն: Եւ երեւակայեցէ՛ք. «սեւամորթ» թեկնածուներ 50 առ հարիւր համեմատութեամբ նուազ կանչուած են գործի ընդունման հարցազրոյցներու: Գործատէրեր մորթի գոյնը նկատի ունեցած են իբրեւ անձի մը կարողութեան ցուցանիշը, նոյնիսկ երբ սեւամորթ եւ սպիտակամորթ թեկնածուներուն մասին արձանագրութիւններ բովանդակող գրութիւնները կը նշէին նոյն տուեալներն ու յատկանիշները:

Աւելի՛ն. ուսումնասիրողները նաեւ ի յայտ բերած են, որ թէեւ գործատէրերու համար բարձր որակի կարողութիւններով օժտուած «սպիտակամորթ» թեկնածուները աւելի նախընտրելի էին, քան` ցած որակի կարողութիւններով սպիտակամորթ թեկնածուները, սակայն «սեւամորթ» անձերու պարագային անոնց կարողութեան որակը որեւէ տարբերութիւն չէր ըներ:

Կարծէք` գործատէրեր կը տեսնէին երեք տեսակի բաժանումներ. բարձր կարողութիւններով օժտուած սպիտակամորթներ, ցած կարողութիւններով օժտուած սպիտակամորթներ եւ սեւամորթ թեկնածուներ: Այլ խօսքով` ենթագիտակցական այն համոզումը, որ մեզի մտածել կու տայ, թէ բոլոր սեւամորթները նոյնն են, ուժեղ անդրադարձներ ունի աշխարհի իրականութեան մէջ:

Բազմաթիւ տնտեսագէտներու համար այս ենթադրութիւնը, որ կը յայտնուի մեր գիտակցական մտածողութեան հսկողութեան տակ, կը բացատրէ, թէ ինչո՛ւ սեւամորթներ ցեղային յարաբերութիւններու վերաբերող օրէնքներու վաւերացումէն չորս տասնամեակ ետք տակաւին ետ կը մնան սպիտակամորթներէն` տնտեսական բարգաւաճումի մէջ:

Նման նախապաշարումներու գոյութիւնը ընդունիլը լաւ սկիզբ մըն է` զանոնք յաղթահարելու փորձ մը կատարելու: Իսկ մեր արձանագրած յառաջդիմութիւնը չափելու լաւ ձեւ մըն է հետեւիլը 100 մ վազքի մրցաշարքին, տեսնելու համար, թէ երբ սեւամորթ 8 մրցակիցներ հասնին աւարտականին, արդեօք դարձեալ պիտի իյնա՞նք նոյն ծուղակին մէջ` եզրակացնելով, թէ սեւամորթները կարճ վազքի բնատուր կարողութիւնը ունին:

 

ԳՆԴԱԿԸ` ԴԱՐՁԵԱԼ ԴԱՇՏԻՆ ԿԵԴՐՈՆԸ


Արդեօք հին քարէ դարու որսորդները ծինական ժառանգութեան աւանդ մը ձգա՞ծ են այսօրուան եւրոպացի տղամարդոց:

ԾԻՆԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ԲՋԻՋՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ՄԵԾ ՀԱՐՈՒԱԾ ԿԸ ՀԱՍՑՆԷ ԱՅՆ ՏԵՍՈՒԹԵԱՆ, ԹԷ ԵՒՐՈՊԱՑԻ ՏՂԱՄԱՐԴԻԿԸ ՍԵՐԱԾ ԵՆ ՄՇԱԿՆԵՐԷ, ՈՐՈՆՔ ՄԵՐՁԱՒՈՐ ԱՐԵՒԵԼՔԷՆ ԵՒՐՈՊԱ ԳԱՂԹԱԾ ԵՆ 5000-10,000 ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ: ԱՅՍ ՁԵՒՈՎ ԿԸ ՆԱՀԱՆՋԷ ՆԱԵՒ ԱՅՆ ԹԵԶԸ, ԹԷ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ՕՐՐԱՆ Է ՀՆԴԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՑԵՂԻՆ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» «ԿԸ ԳՈՒԺԷ».

Նոր կատարուած յայտնաբերումներ մարտահրաւէր կ՛ուղղեն նախապէս կատարուած այն ուսումնասիրութիւններուն, որոնք ցոյց կու տային, թէ Եւրոպայի առաջին մշակներուն ծինական պատկանելիութիւնը չէր կրեր բնիկ որսորդներէ սերած ըլլալու կնիքը:

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը հակուած է այն գաղափարին, թէ եւրոպացի տղամարդոց մեծամասնութիւնը սերած է հին քարէ դարու որսորդներէն:

Սակայն ուսումնասիրութեան հեղինակները կը նշեն, թէ յաւելեալ պրպտումներ պէտք է կատարուին` լուծելու համար հարցը:

Մասնագէտներու միջազգային խումբի մը կողմէ կատարուած ուսումնասիրութեան արդիւնքը հրապարակուած է Բրիտանիոյ «Փրոսիտինկզ աֆ տը Ռոյըլ Սոսայըթի Պի.» թերթին մէջ:

Հնագիտական յայտնաբերումներ ցոյց կու տան, թէ արդի ժամանակներու մարդը Եւրոպայի մէջ առաջին անգամ հաստատուած է շուրջ 40 հազար տարի առաջ, նոր քարէ դարու ժամանակներուն:

Այս մարդիկը վերապրած են 20 հազար տարի առաջ տիրած սառոյցի ժամանակաշրջանէ մը` քաշուելով դէպի եւրոպական ցամաքամասին հարաւային համեմատաբար ջերմ շրջանները, ապա` դարձեալ տարածուելով դէպի հիւսիսային Եւրոպա, երբ սառոյցը հալած է:

Սակայն Եւրոպայի մէջ այս որսորդ-հաւաքողներու վերաբնակեցումէն հազիւ քանի մը հազար տարի ետք եւրոպական ցամաքամասը ենթարկուած է մշակութային հզօր փոփոխութեան մը: Մշակներ տարածուած են այսօրուան Թուրքիոյ տարածքէն դէպի արեւմուտք` իրենց հետ տանելով նոր տնտեսութիւն մը եւ նոր կենսաձեւ մը:

Թէ ի՞նչ տարողութեամբ արդի եւրոպացիները սերած են կանուխ ժամանակներու այս մշակներէն, հարց մըն է, որ տաք բանավէճի նիւթ է եւ սուր կերպով կը հակադրուի այն տեսութեան, թէ անոնք սերած են հազարաւոր տարիներ առաջ ցամաքամասին վրայ հաստատուած որսորդ – հաւաքողներէն:

Արդիւնքները կախեալ են ծինական այն նշաններէն, որոնք ուսումնասիրուած են եւ ենթակայ են հակասական տարբեր մեկնաբանութիւններու:

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ԾԱՌ

Նորագոյն ուսումնասիրութիւնը կեդրոնացած է արական սեռին յատուկ քրոմոսոմի մը վրայ. ծինական ժառանգութեան բջիջներու խումբ մը, որ առաւել կամ նուազ չափով անփոփոխ կը փոխանցուի հօրմէն մանչ զաւկին:

Այն քրոմոսոմները, զորս կը կրեն այսօրուան տղամարդիկը, կարելի է բաժնել տարբեր խմբաւորումներու կամ շառաւիղներու, որոնք որոշ չափով կ՛արտացոլեն աշխարհագրական ծագումներ:

Աւելի քան 100 միլիոն եւրոպացի տղամարդիկ կը կրեն «Առ.- Էմ.269» անունով քրոմոսոմի տեսակ մը: Հետեւաբար ծինական այս խմբաւորումին տարածումին ժամանակը յայտնաբերելը կենսական է` հասկնալու համար Եւրոպայի բնակեցումը:

Նոր քարէ դարը մշակութային հսկայական փոփոխութեան ժամանակաշրջան մըն էր Եւրոպայի մէջ:

«Առ.- Էմ.269» ամէնէն աւելի գոյութիւն ունի Արեւմտեան Եւրոպայի տարածքին: Անոր ներկայութիւնը 90 առ հարիւրի կը հասնի Սպանիոյ, Իրլանտայի եւ Կալեսի մէջ:

Թէեւ այս տեսակի քրոմոսոմը ամէնէն աւելի տարածուած է Ատլանտեանի ափերուն, սակայն Լեսթըրի համալսարանէն Փաթրիսիա Պալարեսք եւ անոր պաշտօնակիցները 2010-ին հրատարակուած ուսումնասիրութեան մը մէջ ցոյց կու տան, թէ «Առ.- Էմ.269» քրոմոսոմին ծինական այլազանութիւնը կը ճիւղաւորուի դէպի արեւելք տարածուող եւրոպական բնակչութեան մէջ եւ իր գագաթնակէտին կը հասնի Անատոլուի տարածքին:

Ծինական ճիւղաւորումը կ՛օգտագործուի իբրեւ տարիքը չափելու միջոց. շառաւիղներ, որոնք գոյութիւն ունին երկար ժամանակէ ի վեր, կուտակումն են շատ աւելի այլազան ճիւղաւորումներու: Հետեւաբար այս սկզբունքը կ՛օգտագործուի գիտնալու համար բնակչութեան մը հնութիւնը:

Երբ Լեսթըրի համալսարանէն ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են «Առ.- Էմ.269»ի հնութիւնը Եւրոպայի տարածքին տարբեր հաւաքականութիւններու մէջ, անոնք գտած են նաեւ հնութեան տարողութիւններ, որոնք կը համապատասխանեն նոր քարէ դարու ժամանակներու (5000-10,000 տարի առաջ) բնակչութեան ընդարձակումներուն:

Թերթերու մէջ ուսումնասիրողներուն եզրակացութիւններուն զօրակցութեան արտայայտութիւններ լոյս տեսած են 2010-ի օգոստոսին եւ այս տարուան յունիսին: Սակայն ուսումնասիրութիւն մը, որ հրապարակուեցաւ անցեալ տարի, կը պաշտպանէր «Առ.- Էմ.269»ի աւելի հնադարեան` հին քարէ դարու ծագումի մը գաղափարը:

ՀՆՈՒԹԵԱՆ ԱՐԺԵՒՈՐՈՒՄ

Այժմ ուսումնասիրողներու խումբ մը, որ կ՛ընդգրկէ Օքսֆորտի համալսարանէն մասնագէտներ Քրիսթիան Քափելլի եւ Ճորճ Պուսպի, սկսած է հետազօտել հարցը:

Այս մասնագէտներուն յայտնաբերումներուն արդիւնքները, որոնք հիմնուած են Եւրոպայէն եւ արեւմտեան Ասիայէն աւելի քան 4500 տղամարդոց վրայ, աշխարհագրական ուղղութիւններու ոչ մէկ նշան ի յայտ կը բերեն «Առ.- Էմ.269»ի ճիւղաւորումներուն մէջ: Նման ուղղութիւններ պիտի նախատեսուէին, եթէ շառաւիղը ընդարձակուած ըլլար Անատոլուէն, նոր քարէ դարու մշակներու հետ:

Աւելի՛ն. անոնք կը նշեն, թէ արական քրոմոսոմին մէջ որոշ նշաններ շատ աւելի նուազ վստահելի են, քան` ուրիշներ, ծինական շառաւիղներու հնութիւնը արժեւորելու մէջ: Այս կէտէն մեկնած` անոնք կը վիճին, թէ ներկայ վերլուծական միջոցները անկարող են ճշդելու «Առ.- Էմ.269»ի ընդարձակումին ժամանակները:

Հնադարեան մնացորդներու վրայ կատարուած ուսումնասիրութիւններ կրնան յաւելեալ լոյս սփռել եւրոպական արմատներու վրայ:

Իրօք, Քափելլի եւ անոր ուսումնասիրողներու խումբը կը նշեն, թէ նոյն հարցը գոյութիւն ունի արական քրոմոսոմի շառաւիղներու այլ ուսումնասիրութիւններու մէջ. ծինական ժառանգութեան պատասխանատու բջիջներու աւանդական նշաններու վերլուծումին վրայ հիմնուած թուականներ թերեւս «կանոնաւոր կերպով թերագնահատուած են», կը գրեն անոնք:

Սակայն Քափելլի կը շեշտէ, թէ իր ուսումնասիրութիւնը չի կրնար պատասխան մը տալ այն հարցումին, թէ  «Առ.- Էմ.269» քրոմոսոմը ե՛րբ սկսած է տարածուիլ Եւրոպայի մէջ, թէեւ անոր գիտաշխատանոցը յաւելեալ աշխատանք կը կատարէ այս նիւթին վերաբերեալ:

«Ներկայիս կարելի չէ հաստատ որեւէ բան գիտնալ այս շառաւիղին հնութեան մասին,- կ՛ըսէ ան:- Կրնամ ըսել, թէ գնդակը դարձեալ կը զետեղենք դաշտին կեդրոնը»:

Ուսումնասիրութեան հեղինակներէն` Էտինպարայի համալսարանէն Ճիմ Ուիլսըն կը բացատրէ. ծինական շառաւիղի մը ծնունդին հնութիւնը արժեւորելը ծինագիտութեան հետաքրքրական կիրարկում մըն է, սակայն դժբախտաբար անիկա դժուարութիւններով լեցուն է:

Կարգ մը ուսումնասիրողներու կողմէ Արեւմտեան Եւրոպայի տարածքին «Առ.- Էմ.269»ի հետզհետէ աւելի յաճախակի ներկայութեան փաստերը երկար ժամանակէ ի վեր, այլ ապացոյցներու կողքին, կը նկատուին իբրեւ ցուցանիշ` այս շրջանին մէջ հին քարէ դարու եւրոպական ծիներու գոյատեւումին:

Նոր քարէ դարէն աւելի նոր «Առ.- Էմ.269»ի ծագում մը եւս հաւանական է: Սակայն ուսումնասիրողներ կը նշեն, թէ երկրագործութեան հաստատումէն ետք Եւրոպայի բնակչութիւնը բազմացած է արագ թափով, ինչ որ կը նշանակէ, թէ եկուոր գաղթականներուն համար աւելի դժուար պիտի ըլլար տեղահան ընել տեղացի ժողովուրդը:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES