ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԱՌՈՂՋՈՒԹԻՒՆ. ԽՈՐՀՐԴԱՏՈՒ ՓԻԼԻՍՈՓԱՆԵՐ Կ՛ԱՊԱՒԻՆԻՆ ՄԵԾ ՄՏԱԾՈՂՆԵՐՈՒ ՅԱՒԻՏԵՆԱԿԱՆ ԻՄԱՍՏՈՒԹԵԱՆ

ՏԽՈ՞ՒՐ ԷՔ, ԳՈՐԾԱԶՈ՞ՒՐԿ, ԿԵԱՆՔԻ ՀԵՒՔԷՆ ՅՈԳՆԱ՞Ծ….ՀՈԳԵԿԱՆ ԸՆԿՃՈՒԱԾՈՒԹԻՒՆԸ ԴԱՐՄԱՆԵԼՈՒ ԴԵՂԵՐԸ ՀՐԱՇՔՆԵՐ ՉԵ՞Ն ԳՈՐԾԵՐ, ՉԷ՞Ք ՓԱՓԱՔԻՐ ՀՈԳԵԲԱՆԻ ՄԸ ԱՅՑԵԼԵԼ… ՄԻ՛ ՄՏԱՀՈԳՈՒԻՔ, ԱՅԺՄ ԱՇԽԱՐՀԻ ՓԻԼԻՍՈՓԱՆԵՐԸ՛ ՊԱՏՐԱՍՏ ԵՆ ՕԳՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՍՆԵԼՈՒ ԻՐԵՆՑ ԲԱԶՄԱԴԱՐԵԱՆ ԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ՊԱՇԱՐՈՎ ԵՒ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐՈՎ: «ՏԸ ՈՒԱՇԻՆԿԹԸՆ ՓՈՍԹ» ԿԸ ԳՐԷ ՀՈԳԵԿԱՆ ԴԱՐՄԱՆՈՒՄԻ ՆՈՐ ՈՒՂՂՈՒԹԵԱՆ ՄԸ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ Կ՛ԱՌԱՋԱՐԿԷ ԼԱՒԱՏԵՂԵԱԿ ԱՇԽԱՐՀԱՀԱՅԵԱՑՔՈՎ ԴԻՄԱԿԱԼԵԼ ԿԵԱՆՔԻ ԴԺՈՒԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ: ԿԱՏԱԿ ԹԷ ԼՈՒՐՋ, ԵՐԵՒՈՅԹԸ ԽՕՍԻԼ ԿՈՒ ՏԱՅ ԻՐ ՄԱՍԻՆ…

Ֆրոյտ

Քա՞նթ, թէ...

Փաթրիշա Էնն Մըրֆի իրական աշխարհի մէջ իր առաքելութեան հաւատացող փիլիսոփայ մըն է:

Թէեւ ան ունի դոկտորայի վկայական, ինչպէս նաեւ` խոր գիտութիւն Արիստոտելի եւ Տեքարթի, սակայն Թաքոմա փարքի իր հիւղակին մտերմիկ մթնոլորտին մէջ Մըրֆի կ՛օգնէ սրտաբեկ հիւանդի մը, որ յաղթահարէ իր ամուսնալուծման դժուարութիւնները:

Փոխանակ վշտահար կնոջ Էֆեքսոր դեղը յանձնարարելու, որուն օրինական իրաւունքը չունի ամէն պարագայի, Մըրֆի անոր կը թելադրէ կարդալ Էպիկտետուս. իմացական բժշկութեան հայրը, որ կը վիճէր, թէ մարդիկ յաճախ իրենց զգացումները կը շփոթեն իրականութեան հետ եւ կը տառապին այս պատճառով:

Մըրֆի մէկն է փիլիսոփայական դարման խոստացող այն խորհրդատուներէն, որոնց թիւը հետզհետէ կ՛աճի, եւ որոնք իրենց խորհրդաւոր գիտութիւնը կը կիրարկեն գործնական գետնի վրայ` օգնելով կեանքի յարատեւ վիշտերէն տառապող անձերու: Թէեւ անոնք իրենց յաճախորդներուն կ՛օգնեն` դիմակալելու նոյն այն աւանդական հարցերը, զորս դարմանելու կոչուած են հոգեբանները, ինչպէս` ամուսնալուծում, գործի մէջ հոգեկան լարուածութիւն, տնտեսական վայրէջք, մնայուն հիւանդութիւն եւ զգացական հարցեր, սակայն անոնց կիրարկած միջոցները բոլորովին տարբեր են:

Անոնք կը նմանին մտաւորական կեանքի մարզիչներու: Շա՛տ մտաւորական են: Խորապէս ծանօթ են Ժան-Փոլ Սարթրի գոյութենապաշտ տեսութիւններուն` կեանքի բնոյթին առնչութեամբ, եւ կրնան անգիր արտասանել պարբերութիւններ Մարթին Հայտեկըրի առեղծուածաբանական պեղումներէն` գոյութեան հարցին վերաբերեալ: Այս բոլորը կ՛օգտագործեն` օգնելու համար իրենց յաճախորդներուն, որպէսզի յաղթահարեն իրենց հիմնական հարցերը:

Խորհրդատու փիլիսոփաներ հետզհետէ ժողովրդականութիւն կը վայելեն այս օրերուն, երբ ամերիկացիք որեւէ ժամանակէ աւելի կը գործածեն հոգեկան ընկճուածութեան դէմ դեղեր: «Հելթ Ըֆերզ» թերթի օգոստոսի թիւին մէջ լոյս տեսած ուսումնասիրութեան մը համաձայն, ոչ հոգեբուժներ հետզհետէ աւելի սկսած են դեղեր յանձնարարել այնպիսի հիւանդներու, որոնք մտային հիւանդութեան որեւէ ախտաճանաչումի չեն ենթարկուած:

«Ամէն ոք դեղ ստանալու կարիքը չունի,- կ՛ըսէ Մըրֆի` ալեխառն երկար մազերով նիհար կին մը:- Թէեւ դեղերը կրնան բուժել մարմինը, սակայն հոգին կարիքը ունի այլ բաներու»:

Ի տարբերութիւն աւանդական հոգեբանի մը կամ հոգեբուժի մը այցելութեան` Մըրֆիի տրուած այցելութիւն մը չ՛ենթադրեր պառկիլ հոգեբաններու յատուկ նստարանի մը վրայ կամ ի վերջոյ թաշկինակ մը առնել` արցունքներ սրբելու համար: Թէեւ անոր ընդունարանը տան գրադարանն է, որուն մէջ շարուած են գործեր` Ալպեր Քամիւէն, Սոըն Քիյքըկաոյէն եւ Էմանուել Քանթէն, սակայն Մըրֆի իր յաճախորդները կ՛առաջնորդէ դուրս` առոյգ քայլերով շրջելու իր դալարագեղ թաղամասին մէջ, որովհետեւ Քանթ կը հաւատար, թէ քալելը կ՛օգնէր մտածելու եւ բուժիչ ներգործութիւն ունէր հոգիին վրայ:

Ապահովագրական ընկերութիւններ չեն հոգար ծախսերը այս տեսակի դարմանումներու, որոնք սակայն համեմատաբար աւելի աժան են. մէկ ժամ տեւողութեամբ փիլիսոփայական նիստ մը միջին հաշուով կ՛արժէ 80 տոլար:

Եւ անշուշտ այս ձեւի դարմանում մը բոլորին յարմար չէ:

«Ասիկա իրապէս կախեալ է հոգեկան խանգարումի տեսակէն կամ մտային առողջութեան վիճակէն,- կ՛ըսէ Ամերիկայի մտային առողջապահութեան խորհրդատուներու ընկերակցութեան տնօրէն Մարք Հեմիլթըն: Մտահոգիչ է այն իրողութիւնը, թէ խորհրդատու փիլիսոփաներ որեւէ վարժութիւն չունին մտային հիւանդութեան դարմանումի: Մտային լուրջ հարցերէ տառապողներ պէտք է դիմեն մտային առողջութեան մասնագէտներու»:

Խորհրդատու փիլիսոփաներ իրենց կարգին կը յայտնեն, թէ հոգեկան ընկճուածութենէ տառապող կամ անձնասպանութեան մտածումներով համակուած եւ բժշկագիտական դարամանումի կարօտ իրենց յաճախորդները անմիջապէս կ՛ուղարկեն հոգեբուժներու: Անոնք կը վախնան դատական հետապնդումի ենթարկուելէ, եթէ Քիյքըկաոյի տեսութիւնը յանձնարարեն հիւանդի մը, որ իրականութեան մէջ պէտք ունի Քլոնոփին դեղին:

Այս մարզը տակաւին կը գտնուի իր սկզբնական հանգրուաններուն մէջ: Փիլիսոփայութիւն կիրարկող ամերիկացիներու ընկերակցութեան կողմէ վկայուած շուրջ 300 խորհրդատու փիլիսոփաներ կը գործեն ամերիկեան 36 նահանգներու մէջ եւ աւելի քան 20 այլ երկիրներու տարածքին: 600 ուրիշներ եւս կը գործեն, սակայն անոնք վկայուած չեն այս ընկերակցութեան կողմէ, ինչպէս կ՛ըսէ անոր նախագահը` Լու Մարինոֆ, որ հեղինակն է միջազգային շուկաներու մէջ լաւագոյն վաճառք արձանագրած «Փլէյթօ, նաթ Փրոզաք. ըփլայինկ իթըռնըլ ուիզտըմ թու էվրիտէյ փրապլըմզ» (Պղատոն, ո՛չ Փրոզաք. յաւիտենական իմաստութիւն կիրակելով առօրեայ հարցերուն մէջ) գիրքին:

Խիտ մօրուքով մարդ մը` Մարինոֆ կը մարմնաւորէ հանրային պատկերը փիլիսոփայական խորհրդատուութեան: Իր սոկրատեան կրակոտ ճարպիկութեամբ ան կը յիշեցնէ Վուտի Ալընի եւ Սիկմընտ Ֆրոյտի միջեւ խառնուրդ մը:

Կը փորձէք յաղթահարե՞լ տնտեսական տագնապի օրերուն ձեր գործազրկութեան պատճառած վիշտը.

«Կարդացէ՛ք գործերը թաոականութեան հիմնադիր չինացի փիլիսոփայ Լաօ Ցուի, որ կ՛ուսուցանէր, թէ իւրաքանչիւր կորուստ կը ժամանէ շահի ծրարով մը, որովհետեւ շահն ու կորուստը անբաժանելի մարմնաւորումներն են եինի եւ եանկի սկզբունքին,- կը բացատրէ Մարինոֆ:- Այլ խօսքով` փոխանակ կեդրոնանալու կորսուտին վրայ, կեդրոնացէք շահին վրայ: Գործ մը կորսնցելով շահած կ՛ըլլաք առիթը` զարգացնելու թաքուն տաղանդ մը կամ մուտք գործելու աւելի յարմար ասպարէզ մը»:

Անոնք, որոնք թակարդուած են իրենց գիրութեան պատճառած հոգեկան ընկճուածութեան եւ անձկութեան մէջ, պէտք է դիմեն ֆրանսացի գոյութենապաշտ փիլիսոփայ Սարթրի, որ շատ բան ունի ըսելիք ինքնախաբէութեան արուեստին մասին:

Կը տառապիք միջին տարիքի յատուկ տագնապէ՞ն. փորձեցէք քիչ մը Ֆրիտրիխ Նիցչէ, որ իր ինքնակենսագրութեան մէջ գրած է, թէ ինչպէ՛ս միջին տարիքին իր մէջ 25 տարեկան գերհերոս մը ստեղծած է:

Նիւ Եորքի մէջ Սիթի քոլեճին փիլիսոփայութեան բաժանմունքի տնօրէն եւ դասախօս Մարինոֆ վճռած է ժողովրդականացնել փիլիսոփայական խորհրդատուութիւնը եւ զայն վերածել խորապէս յարգուած ասպարէզի մը:

Սիթի քոլեճին փիլիսոփայութեան բաժանմունքը 2010-ին վաւերացուց մագիստրոս արուեստի վկայականի տուչութիւնը կիրառական փիլիսոփայութեան մէջ, որ պիտի ընդգրկէ նաեւ փիլիսոփայական խորհրդատուութեան մասնագիտութիւն: Ուսանողներ այս ծրագիրին պիտի կարենան հետեւիլ մէկ տարիէն: Անիկա իր տեսակին մէջ առաջին ծրագիրն է Միացեալ Նահանգներու տարածքին եւ երկրորդը` աշխարհի: Սպանիոյ մէջ Սեւիյլիոյ համալսարանը առաջինն էր, որ հաստատած էր մագիստրոս արուեստից վկայական` փիլիսոփայական խորհրդատուութեան մէջ:

Մարինոֆի շարժումը նսեմացնողներ գոյութիւն ունին մասնաւորաբար հոգեբուժութեան մրցակից բնագաւառին մէջ, ուր ընկերային ծառայողներու եւ մտային առողջապահութեան մասնագէտներու միջեւ «տարածքային իրաւունքի» համար մղուած պատերազմները նոյնքան բազմաթիւ են, որքան տարբերութիւնները` Քարլ Եունկի եւ Սիկմընտ Ֆրոյտի միջեւ:

Մարինոֆի դէմ ամէնէն աւելի սուր պայքար մղող քննադատներէն է Իլիոթ Քոհեն` Պրաուն համալսարանէն փիլիսոփայութեան դոկտորայի վկայականով անձ մը, որ կը կիրարկէ «զգացական բանական դարմանում»` իբրեւ վկայեալ մասնագէտ: Դարմանումի այս ձեւը կը միաձուլէ փիլիսոփայական տարրեր եւ մտային առողջապահութեան հաստատուած թեքնիքներ: Քոհեն կը վիճի, թէ փիլիսոփայութեան միջոցները պէտք է համարկուին դարմանուի ընդունուած միջոցներու հետ:

«Մարինոֆ դէպի անել ճամբայ կ՛առաջնորդէ փիլիսոփայական խորհրդատուութիւնը` ստեղծելով վերնախաւ մը, որ կրնայ կեդրոնանալ միայն վերնախաւի մը վրայ: Ասիկա կը սահմանափակէ այն նպաստը, զոր փիլիսոփայութիւնը կրնայ խոստանալ աւելի լայն հանրութեան», կ՛ըսէ ան:

Ուաշինկթըն Տիսթրիքթէն կին մը, որ փիլիսոփայական դարմանումի դիմած էր, որովհետեւ թակարդուած էր տառապալից ամուսնութեան մը մէջ եւ սիրային յարաբերութիւն մը կը զարգացնէր, ինքզինք կը նկարագրէ իբրեւ Մարինոֆի փիլիսոփաներու խումբին կատարելապէս յարմար հիւանդ մը:

«Ընկճուած չէի, ոչ ալ կը տառապէի տրամադրութեան վերիվայրումներէ: Կարիքը չունէի Փաքսիլ դեղին: Պարզապէս կարիքը ունէի որոշ կարողութիւններու` յստակօրէն մտածելու համար, թէ ի՛նչ սխալ բան տեղի ունեցած էր,- կ՛ըսէ կինը, որ կ՛աշխատի կրաֆիք արուեստներու մարզին մէջ:- Համացանցէն տեղեկացայ խնայողական ձեւով մտածող այս անձերուն մասին, որոնք կ՛օգտագործէին Ճոն Միլթընը, Ատըմ Սմիթն ու Սոկրատը, եւ անմիջապէս կապ հաստատեցի: Կ՛ուզէի գիտնալ, թէ մեր մեծագոյն մտածողները ինչպէ՞ս պիտի վերլուծէին կացութիւնս»:

Այս ամառ Մարինոֆի գլխաւորած ընկերակցութիւնը կազմակերպեց երեք օրուան վրայ երկարող ծրագիր մը` խորհրդատու փիլիսոփաներու համար, եւ անոնց շնորհեց համապատասխան վկայագիրներ: Աշխարհի տարածքէն շուրջ 20 փիլիսոփաներ մէկտեղուեցան Նիւ Եորքի մէջ` մասնակցելու համար իրադարձութեան: Ոմանք եկած էին Պոթսուանայէն, Քոլոմպիայէն եւ Ֆրանսայէն:

Փիլիսոփայական դարմանումի ուղղութիւնը կը յայտնուի յարմար պահին. ներկայ ժամանակներուն փիլիսոփաներուն մեծամասնութիւնը գործազուրկ է կամ` սովորականէն աւելի գործազուրկ:

Համալսարաններ եւ քոլեճներ կը հակազդեն դրամատուներու մէջ աշխատելու յարմար դասանիւթերու պահանջին եւ կը կրճատեն փիլիսոփայութեան դասապահերը կամ կը փակեն փիլիսոփայութեան բաժանմունքները, ինչ որ կը նշանակէ, թէ կը նուազին փիլիսոփայութեան դասախօսներու աշխատանքային կարելիութիւնները: Տնտեսական տագնապի այս օրերուն ոչ մէկ ծնող պիտի փափաքէր լսել, թէ համալսարան մուտք գործող իր զաւակը կը յուսար ապագային ասպարէզ մը կերտել` խորհրդածելով կեանքի տիեզերական հարցումներուն մասին:

Մարինոֆ ճիշդ կ՛ըսէ, երբ հարց կու տայ. «Ի՞նչ են առաջին բառերը, զորս կ՛արտասանէ փիլիսոփայութեան մէջ նոր վկայուած անձ մը. «Տապկուած գետնախնձոր կ՛ուզէ՞ք, պարոն»»:

«Գիտէ՛ք, տապկուած գետնախնձորի նիւթը կատակ մըն է, եւ ճիշդ ա՛յս է, որ կը փորձենք շրջել,- կը բացատրէ Մարինոֆ:- Յոյները իւրաքանչիւր փողոցի անկիւնը ունէին իրենց հնադարեան փիլիսոփաները: Այսօր մարդկային մեր ընկերութիւնը աւելի կը նմանի Հռոմի, մեր կրկէսի մշակոյթով: Շատ հաճելի է ամէն ինչ: Սակայն պէտք է շրջենք փիլիսոփաներու նկատմամբ հանրային պատկերացումը` իբրեւ ակադեմական անպէտ մնացորդի»:

Մարինոֆի կազմակերպած երեք օրուան ծրագիրին մասնակցողներուն շարքին էր 35 տարեկան Էնն Պառնհիլ: Ան կը բնակի Ուաշինկթըն Տիսթրիքթի մէջ եւ վերջերս աւարտած է յետ դոկտորայի կենսաբարոյագիտութեան եւ առողջապահութեան իր ուսումը Ճորճթաունի եւ Ճոն Հոփքինզ համալսարաններուն մէջ: Ան արդէն ունի փիլիսոփայութեան մէջ դոկտորայի վկայական` Նիւ Եորքի համալսարանէն:

«Կրնաս համացանցին դիմել եւ անմիջապէս 100 հոգիէ խորհուրդներ ստանալ,- կ՛ըսէ Պառնհիլ:- Սակայն գոյութիւն ունին մտածողներ, որոնք ճանչցուած են իրենց գիտութեամբ: Իսկ մեր սերունդին մէջ զանոնք արհամարհելը համազօր է մեծ կորուստի»:

Շոն Հոլընտ` 37 տարեկան փիլիսոփայ մը, որ դոկտորայի վկայական ունի Մասաչուսեցի Արհեստագիտական հիմնարկէն եւ այժմ կ՛աշխատի Նիւ Եորք հաստատուած ընկերակցութեան մը մէջ, ինքզինք կը կոչէ «գծաւոր հանդերձանքով փիլիսոփան»: Անոր ուշադրութեան առարկան ընկերութիւններու բարոյագիտական հարցերն են: Ան կը յուսայ, որ օր մը պիտի դառնայ նաեւ խորհրդատու փիլիսոփայ:

«Կը փորձէի լաւ գործ մը աշխատիլ տնտեսական ներկայ պայմաններուն մէջ: Նկատեցի, թէ փիլիսոփայութիւնը խորքին մէջ վերարժեւորուած էր` իբրեւ յարգելի ասպարէզ,- կ՛ըսէ Հոլընտ:- Մենք վարժ ենք հարցեր լուծելու մէջ եւ ձեւով մը կրնանք ապահովել վերադարձը այնպիսի կարողութիւններու, որոնց սուր կարիքը կը զգացուի այսօր»:

Որքան աւելի մեծ ժողովրդականութիւն վայելէ Մարինոֆի ծրագիրը, այնքան աւելի մեծ թիւով սկեպտիկներու ուշադրութիւնը կը հրաւիրէ անիկա: Սակայն յաճախորդներու համար հարց մը չէ այս:

«Ինչ որ օգտակար է, ողջունելի է», կ՛ըսէ Մերիլենտի մէջ խորհրդատու փիլիսոփայի մը 36 տարեկան մէկ յաճախորդը, որ կը նախընտրէ անանուն մնալ: Ան օգնութեան դիմած է, երբ իր կողակիցը կորսնցուցած է քաղցկեղի պատճառով:

Այս անձը կ՛աշխատի համացանցի ընկերութեան մը մէջ եւ կ՛ըսէ, թէ փիլիսոփայական խորհրդատուութիւնը օգնած է իրեն, որպէսզի կարենայ յաղթահարել իր վիշտն ու ցնցումը: Դարմանումի այս ձեւը յաջողած է, մասնաւորաբար որովհետեւ անոր ուշադրութիւնը ցրուած է` կարդալով Լուտվիկ Վիթկընշթայնի եւ Պլեզ Փասքալի գործերը, զորս իբրեւ պարտականութիւն սահմանած էր խորհրդատու փիլիսոփան:

«Կը զգայի, թէ կարծէք քոլեճ վերադարձած էի: Սակայն սորվեցայ բան մը. Էպիկուրոս առիթով մը ըսած է. «Եթէ քիչը բաւարար չէ քեզի համար, ապա ոչինչ բաւարար է»: Հաւանաբար ասիկա ճիշդ է որեւէ տեսակ դարմանումի պարագային»:

 

ՄԵՐ ԶԳԱՑՈՒՄՆԵՐԸ ԿԱԽԵԱԼ ԵՆ
ՄԵՐ ՈՒՏԵԼԻՔՆԵՐԷՆ

ԿԱՄ` ԻՆՉՊԷ՛Ս ՄԵՐ ՍՆՆԴԱԿԱՆՈՆԸ ԿՐՆԱՅ ՄԵՂՄԱՑՆԵԼ ՄԵՐ ԱՆՁԿՈՒԹԻՒՆԸ: «ԷՅՃ ԱՖ ԻՆԿԷՅՃՄԸՆԹ» ԹԵՐԹԻՆ ՀԵՏ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԻ ՄԸ ԱՌԻԹՈՎ ՍՆՆԴԱԳԷՏ ՄԸ ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ ԻՐ ԻՒՐԱՅԱՏՈՒԿ ՄՕՏԵՑՈՒՄԸ

Եթէ կը հաւատաք, թէ ձեր զգացումները իրենց ներգործութիւնը ունին ձեր առողջութեան վրայ, ապա ասիկա պատմութեան մէկ մասն է միայն, ինչպէս պիտի ըսէր սննդագիտութեան  վերաբերող գիրքի մը հեղինակը` Նորա Կեճաուտաս, որովհետեւ ձեր զգացումները մեծ մասամբ արդիւնքն են ձեր առողջութեան:

Օգոստոսին Եու. Սի. Էլ. Էյ. համալսարանին մէջ տեղի ունեցաւ «Պապենական առողջութիւն» վերնագիրով գիտաժողով մը, որուն ընթացքին Կեճաուտաս խօսեցաւ «ուղեղի եւ մարմնի միջեւ կապի մը միթին» մասին եւ բացատրեց, թէ ինչպէ՛ս «սննդականոնը կրնայ հզօր ներգործութիւն ունենալ մտային առողջութեան եւ իմացական կարողութեան դրսեւորումին վրայ»:

«Զգացումները կենսաքիմիական փոթորիկներ են մեր մարմնին եւ ուղեղին մէջ,- կ՛ըսէ ան:- Անշուշտ որքան աւելի առողջ է մեր կենսաքիմական կազմուածքը, կը նշանակէ, թէ նոյնքան աւելի լաւ են մեր զգացական վիճակն ու իմացական պատրաստութիւնը»:

Կեճաուտասի համաձայն, հոգեբանական հարցերու խորքին պէտք է փնտռել կազմախօսական դրդապատճառներ: «Ամէն ինչ կը տեսնենք մեր արեան մէջ շաքարի կայունութեան, մեր գեղձերուն արտադրութեան եւ մեր ջղային դրութեան պրիսմակին ընդմէջէն», կը շարունակէ ան:

«Բոլորիս կեանքին մէջ կը պատահին շատ լաւ բաներ եւ շատ վատ բաներ, որոնց վրայ կեդրոնանալու ընտրութիւնը մեզի կը պատկանի: Ինչո՞ւ կ՛ընտրենք մէկը եւ ոչ` միւսը: Թերեւս ասիկա մասամբ կախեալ է սովորութենէ, սակայն առաւելաբար` այս պրիսմակէն, որ ինքնին վճռորոշ դեր ունի, թէեւ անտեսուած է», կը բացատրէ ան:

Կեճաուտաս չ՛արհամարհեր հոգեբանական բարօրութեան վրայ արտաքին ճնշումներու ներգործութիւնը, ինչպէս` հոգեկան յանկարծակի խոցեր: «Լաւ սննդականոն մը մեզ չ՛ախտազերծեր, օրինակ, սեռային յարձակումի մը հարուածէն,- կ՛ըսէ ան:- Սակայն տեւաբար բարձր քոլեսթերոլի մակարդակ մը` հոգեկան լարուածութիւն պատճառող միջավայրի մը մէջ, կրնայ ինքնին տակնուվրայ ընել անձի մը առողջութիւնը: Սնունդին դերը այն է, թէ անիկա նուազագոյնի կ՛իջեցնէ ժխտական անկանոնութիւնները եւ առաւելագոյնի կը բարձրացնէ տոկունութեան մակարդակը»:

Կեճաուտաս վկայեալ սննդագէտ է, ինչպէս նաեւ` բժշկագիտական միջոցներով զգացական փոփոխութիւններ կիրարկող մասնագէտ մը, որուն 2009-ին լոյս տեսած «Փրայմըլ պատի, փրայմըլ մայնտ» գիրքը յարգուած հրատարակութիւն մըն է սննդագիտական մարզին մէջ:

«Հոգեկան լարուածութիւնը մեզի պատահող բան մը չէ, այլ մեր հակազդեցութիւնը` բանի մը, որ կը պատահի մեզի», կ՛ըսէ ան:

«Եթէ ուղեղին աշխատանքը լաւ ընթացքի մէջ չէ, ապա անիկա կարողութիւնը չ՛ունենար դիմակալելու հոգեկան լարուածութիւնը,- կ՛ըսէ Կեճաուտաս:- Եթէ ձեր մարմնին դիմադրականութիւնը հարցեր կը դիմագրաւէ, երբ բնասպիտ կը սպառէք, ապա արիւնը չի հասնիր ձեր ուղեղին յառաջամասին, որ կը դադրի գործելէ: Մարմինը եւ ուղեղը կարիքը ունին որոշ քանակութեամբ հում նիւթերու, որպէսզի գործեն: Առանց այս հում նիւթերուն` ոչ մէկ տեսակի դարման երբեւիցէ կրնայ լաւ կամ տեւական արդիւնքներ ապահովել»:

Ամերիկեան ընթացիկ սննդականոնին մէջ հում նիւթերը բացակայ են, իսկ հետեւանքները ակներեւ են:

Անձկութեան առնչուած խանգարումներ «ամբողջութեամբ համաճարակ են», կ՛ըսէ Կեճաուտաս եւ կ՛աւելցնէ. «Զանոնք կարելի է նկատել իբրեւ մէկ մասը գերգրգռուածութեան ախտանշաններու ամբողջութեան մը»:

«Այժմ գերգրգռուածութիւնը օրէնքն է, եւ ոչ` բացառութիւնը, կ՛ըսէ ան եւ կը նախատեսէ, որ մինչեւ 2020 ընկճուածութիւնը կամ «տեւաբար ճիգ թափելու անբուժելի վիճակը» անկարողութեան մատնող երկրորդ պատճառը պիտի դառնայ սրտի հիւանդութիւններէ ետք:

Սննդականոնի դիտանկիւնէն ի՞նչ կարելի է ընել: Հաւասարակշռել բնածխաջրատի (քարպոհայտրէյթ) սպառումը, ստանալ բաւարար բնասպիտ (փրոթին), լուծել որոշ ուտելիքներու պատճառած զգայնութեան հարցերը, պայքարիլ անջրացումի եւ արեան տկարութեան դէմ, սպառել անհրաժեշտ հանքային նիւթեր եւ հետեւիլ, թէ ամէնէն շատ ի՛նչ բանի անհագ մարմաջը ունինք (օրինակ` տուրմի մարմաջը ազդանշան մը կրնայ ըլլալ մակնիզիոմի պակասի):

«Ասիկա թերեւս նոյնքան պարզ չէ, որքան հին քարէ դարու որսորդ- հաւաքողներու սննդականոնին արդիական մէկ տարբերակը որդեգրելը,- կ՛ըսէ ան,- սակայն գոյութիւն ունին պարզ միջոցներ` օգտագործելու անոնց սկզբունքները»:

Այսպէս, Կեճաուտաս կը յանձնարարէ սահմանափակել ջերմուժը` լաւագոյն սնունդը ստանալով: Ան կը բացատրէ, թէ բնութեան ուժը մեզ կ՛առաջնորդէ սերնդագործելու եւ ապա` ծերանալու: Իսկ ջերմուժի սահմանափակումը բնութեան ուժը ետ կը դարձնէ մեզի (այսինքն կը պայքարի ծերութեան դէմ):

(Յապաւուած)

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

Share this Article
CATEGORIES