ԱՐՁԱԳԱՆԳ. ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐՈՒ ՓՆՏՌՏՈՒՔ

Առհասարակ փոխյարաբերական կեանքին հետ սերտօրէն առնչուած հասկացողութիւն է չափանիշներ որդեգրելու գործընթացը: Մտայնութիւն մը, որ ընդհանրացած օրինաչափութիւն է մարդկային առօրեային մէջ:

Խնդիրներ վերլուծելու եւ առողջ դատողութեամբ զանոնք քննարկելու ճիգերը յուսադրիչ աշխատանքի բնոյթ կը ստանան, եթէ անխախտ չափանիշն է անոնց մղիչ ուժը: Լուծումներ որոնելու համար իւրայատկութիւն է չափանիշ ունենալը, որուն արժէքը կը կայանայ անոր բաղադրիչ տարրերը ի մտի ունենալուն մէջ: Ներկայիս չափանիշներ կան, որոնք չարափոխուած են պատեհապաշտ մօտեցում ցուցաբերողներուն կողմէ: Երեւութապէս ապահով կարծուած այս չափանիշները վնասաբեր եւ վատառողջ տեսութիւններ են, որոնք կը սահմանափակեն մարդուն մտահորիզոնը եւ ստեղծագործելու հնարաւորութիւնները:

Սփիւռքեան պայմաններու մէջ ապրող հայորդին անմասն չէ նմանօրինակ երեւոյթէ, որ հետզհետէ բազմակողմանի վտանգներ յառաջացնելու սպառնալիքներով կը ներկայանայ: Համաշխարհայնացումը նորարարութիւններուն ընդարձակ ասպարէզն է, որով յաճախ դիւրամատչելի արժէքներ կը հրապարակէ` հեռու որակային չափանիշէ…: Մեթոտներ, որոնք նոյնիսկ ինքնութիւնը հարցականի տակ առնելու կործանարար ազդեցութիւն կրնան ունենալ մարդուն ներսիդին:

Բարոյական առումով, չափանիշներ յաճախակիօրէն կը չարափոխուին: Արժէքներ արժեզրկելը կարծէք ներկայ աշխարհին ընդօրինակած վարմունքն է, որ կը խլէ մարդուն ազատութիւնը, կը նենգափոխէ ճշմարիտը, կ՛ալեկոծէ խաղաղ հոգին եւ խաւարածին հնարքներով կը մթագնէ միտքերը: Տագնապի մատնող այս արտասովոր կացութիւնը քրիստոնէական աշխարհը յուզող հարցերէն մէկն է: Այսպէս, օրինակ, անցեալէն եկած, սակայն բոլոր ժամանակներուն պատշաճած, հինէն կտակուած, բայց ժամանակի նորութեան հետ քայլ պահած արժէքները սկսած են աննշան, անհաճոյ, անշուք եւ անբաղձալի նկատուիլ: Խորքին մէջ այդ արժէքները միայն պատմական յուշարձաններ չեն, այլ` ժողովուրդին փորձառութեան գանձարանն են, դարերու ընդերքէն հասած աւանդութեան ոսկեթել հիւսուածքն են: Աւելի՛ն. պատմական հոլովոյթին հերթական եւ տրամաբանական զարգացման փուլերուն շարունակականութիւնն են:Նոյնպէս փառահեղ սխրանքները յանկարծակի երեւումով գոյացած չեն, այլ ուրոյն չափանիշի հիմամբ կազմաւորուած վիճակներ են, որոնց խօսուն թելադրականութիւնը անմոռաց դասեր կը պարփակեն գալիք սերունդներուն:

Բարոյական ըմբռնումներ եւս կը չարափոխուին քմահաճ վերաբերմունք ունեցողներէ: Օրինակ`   ազատութեան ըմբռնումը աղաւաղուած է եւ զայն փոխարինած` սանձարձակութիւնը, որ անբնական կենցաղի անծայրածիր ճանապարհ կը հարթէ` մօտալուտ կորուստի ենթարկելով մարդ էակը:

Չարափոխուած չափանիշներ ակներեւ են համաքրիստոնէական լեզուամտածողութեան մէջ: «Holiday»ը սուրբ օր կը  նշանակէր: Նշանաբան մը, որ բարոյական դիմագիծ եւ դաստիարակիչ յատկութիւն ունէր, որովհետեւ մարդուն կրօնական պարտաւորութիւնները յուշող չափանիշ էր: Ներկայիս զայն փոխարինած է «weekend» կոչուածը, որ առաւելաբար ինքնանպատակ ակնկալիքներու եւ եսակեդրոն ծրագիրներ մշակելու տրամադրութիւն կը ստեղծէ: Ահաւասիկ կրօնաշունչ խորք ունեցող «holiday»ի փոխարէն` «weekend»ը ազդու, հրապուրիչ եւ շեշտակի ոճով  ուշագրաւ կը դառնայ… աւելին` ոմանք նոնիսկ «holiday»-ը իմաստազրկած են, զայն արձակուրդի հոմանիշ համարելով. մտածողութիւն մը որ չարափոխուած չափանիշներու տխրահռչակ հասկացութեամբ հանդէս կու գայ:

Վաւերական չափանիշը շինիչ եւ շահեկան սկզբունքներու համադրումն է, լաւը վատէն զատորոշելու ուղեցոյցն է եւ շփոթեցուցիչ ուղիներու դիմաց կանգնող մարդուն կողմնորոշման նպաստող ուղեգիծը:

Չափանիշներ ունենալու համար կրաւորական վիճակէն դուրս գալը, ձեւապաշտ մտածումէն հրաժարիլը, ինքնամփոփ եւ այլամերժ դիտարկումներէն, անձնակեդրոն եւ խաբուսիկ փափաքներէն խուսափիլը անհրաժեշտութիւն է, որով բացորոշ կերպով կը յայտնէ չափանիշ որդեգրելու հետքերը, նախանշան մը, որ դրական է եւ խրախուսիչ:

Կան մարդիկ, որոնք հայակերտումը նեղ շրջագիծի մէջ կը սահմանափակեն` զայն նկատելով սոսկ պատկանելիութեան խորհրդանիշ: Նման «օրինաչափութեան» հետեւողները մոռացութեան կ՛ենթարկեն գոյատեւման մարտահրաւէրը, որ այժմէական հանգամանք ունեցող իրողութիւն է: Արդեօք հայակերտումը հայու գոյապայքարին լուսեղէն ուղին չէ՞: Միթէ հայապահպանման առաքելութեան պարարտ ենթահողը չէ՞: Ժամանակի տագնապներուն եւ բարոյաքանդ երեւոյթներուն դէմ մերժողական կեցուածք ունենալու եւ ըստ այնմ մարտնչելու հայատրոփ կոչ մը չէ՞: Ոմանք Հայ եկեղեցւոյ սրբանուէր արժէքներուն կառչիլը անյետաձգելի պահանջ կը նկատեն` զայն համարելով հաւատքի արտայայտութիւն: Նմանատիպ մտածողութեամբ ընթացողներ հարկ է որ իմանան, թէ հոգեկերտումը եկեղեցապատկան ծառայութիւն է, սակայն անոր լրացուցիչ օղակը եկեղեցւոյ սրբազան աւանդին ջերմեռանդ պաշտպանը ըլլալուն մէջ կը կայանայ… համահայկակա՛ն հրաւէր:

Շատեր հայ գիրք կարդալը ինքնազարգացման կերպ կը սեպեն: Որոշակի իրականութիւն պարզող այս չափանիշը ամբողջական պատկեր կը ստանայ, երբ առաւելաբար գիրք կարդալը պայծառամիտ ընտրանիներուն հոգեմտաւոր գանձերուն հաղորդ դառնալու, գիրին եւ գրականութեան որոշադրիչ  դերակատարութիւնը մտաբերելու շարժառիթ կը հանդիսանայ:

Կարելի չէ հայու գոյութիւնը պատահականութեան վերագրել. նման մտածելակերպ համազօր է անտարբերութեան: Վաւերական հայը հաւատքի միջնաբերդով` եկեղեցիով իր հոգին կը սպառազինէ, մշակոյթի մշտավառ կանթեղով` գիրքով իր միտքը կը լուսազարդէ,աղօթաբոյր Նարեկացիով եւ լուսերգակ Շնորհալիով իր խիղճը կը պատուաստէ, այս ոչ միայն անմիջական կարիք է, այլեւ բարոյական պարտքն է եւ նուիրական կոչումը հայուն: Այդ կոչումը կ՛արժեւորուի, երբ բազմաբնոյթ խոչընդոտներով շրջապատուած հայը լուսաբաղձ տեսլականով յաղթական երթ երաշխաւորէ, յիշարժան դէպքերէն եւ պանծալի իրագործումներէն մեկնելով` աշխատանքային ուղեգիծ  ճշդորոշէ. այլ խօսքով, երբ հայադրոշմ ինքնութեան առաջնահերթ տուեալները  յայտնաբերէ այժմէական չափանիշներ ձեւակերպելու հրամայականէն առաջնորդուած: Ահա այն ատեն իրապաշտ բնորոշում կ՛ունենան որդեգրուած չափանիշները` դառնալով` իտէալներու ներշնչարան եւ լուսաշող ապագայի գրաւական:

ԽՈՐԷՆ ՔՀՆՅ. ՊԵՐԹԻԶԼԵԱՆ

Հալէպ-Սուրիա

 

 

Share this Article
CATEGORIES