ԹՈՒՐՔԻԱՆ ՉԻ ԿՐՆԱՐ ԽՈՒՍԱՓԻԼ ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹԵՆԷՆ

Բռնցքամարտի աշխարհի ախոյեան Ճօ Լուիս իր արագաշարժ հակառակորդին օր մը զգուշացուցած էր` ըսելով. «Կրնաս վազել, սակայն չես կրնար պահուըտիլ»: Միեւնոյն նախազգուշացումը հիմա կարելի է ընել Թուրքիոյ կառավարութեան ու անոր երկու մեծ դրամատուներուն:

Անցեալ տարուան դեկտեմբերին, երբ երեք ամերիկահայեր Միացեալ Նահանգների դաշնակցային դատարանին մէջ դատ բացին ընդդէմ Թուրքիոյ Հանրապետութեան` Կեդրոնական եւ «Զիրաաթ» դրամատուներէն պահանջելով միլիոնաւոր տոլարի փոխհատուցում: Թուրքիոյ կառավարութիւնը անտեսեց իր դէմ եղած մեղադրանքները` յայտարարելով, որ իբրեւ գերիշխան պետութեան, օտար դատարաններ լիազօրութիւն չունին իր դէմ դատ բանալու: Դատ բացող ամերիկահայերը կը պահանջէին 64 միլիոն տոլարի փոխհատուցում` Հայոց ցեղասպանութեան պատճառով Ատանայի իրենց կալուածներու բռնագրաւման համար: Դատ բացողները նաեւ քանի մը միլիոն տոլար եւս կը պահանջէին վարձավճարի եւ տոկոսավճարի համար, որ Միացեալ Նահանգների կառավարութիւնը վճարած է Թուրքիոյ` վերջին 60 տարիներուն հայկական հողերու վրայ գտնուող ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող Ինճիրլիք օդանաւային խարիսխի օգտագործման համար:

Նկատի ունենալով, որ դատ բանալու առաջին քայլերէն մէկը մեղադրուող կողմին դատական փաստաթուղթերու օրինակներու տրամադրումն է, երեք ամբաստանեալները իրաւական փաստաթուղթերը ստանալէ խուսափելու համար յօրինեցին զանազան պատրուակներ` դատավարութիւնը յետաձգելու կամ խափանելու նպատակով: Իբրեւ հետեւանք` դատ բացողներուն փաստաբանները վերջին ինն ամիսներուն ընթացքին ստիպուած էին արտասովոր միջոցներու դիմելու` դատական փաստաթուղթերը թուրք մեղադրեալներուն յանձնելու համար:

Զարմանալի է, որ դատական փաստաթուղթերու տրամադրումը խանգարելուն  ուղղուած բոլոր ջանքերէն ետք, 2011 յունիս 1-ին Կեդրոնական դրամատունը եւ «Զիրաաթ» դրամատունը դիմեցին դատարան` դատը չեղեալ նկատելու պահանջով, պնդելով, որ իրենք չեն ստացած մեղադրական փաստաթուղթերը:

2011-ի օգոստոս 2-ին Միացեալ Նահանգներ դաշնակցային դատարանի դատաւոր Տոլի Ճին մերժեց թուրքերուն պահանջը` հաւաստիացնելով, որ դատ բացողներուն ներկայացուցիչները «քանի մը անգամ փորձած են փաստաթուղթերը յանձնել դրամատուներու Նիւ Եորքի գրասենեակներուն: Չկարենալով դրամատան շէնք մուտք գործել եւ մէկ անգամ ալ «Զիրաաթ» դրամատան կողմէ սխալ տեղ ուղարկուելէ ետք` դատական կատարածուները դատական ծանուցագիրներու եւ բողոքի օրինակները ձգած են շէնքի պահակներուն մօտ: Դատ բացողներուն փաստաբանները այնուհետեւ թղթատարով ուղարկած են լրացուցիչ օրինակներ դրամատուներէն իւրաքանչիւրին` համապատասխան հասցէներով»:

Դատաւորը որոշում կայացուց, որ իրաւական փաստաթուղթերը պատշաճօրէն ներկայացուած են Թուրքիոյ Հանրապետութեան եւ հրահանգեց թրքական ամբաստանեալ կողմերուն իրենց պաշտպանական նիւթերը դատարան ներկայացնել մինչեւ 2011-ի օգոստոս 19-ը:

Դատ բացողներուն իրաւաբանները Թուրքիոյ իշխանութիւններուն դատական փաստաթուղթերը յանձնելու ատեն գտնուեցան շատ աւելի մեծ դժուարութիւններու դէմ յանդիման, քան` Նիւ Եորքի երկու դրամատուներու գրասենեակներուն թուղթերը հասցնելու ընթացքին: 2011-ի յունուար 26-ին, բողոքի անգլերէն եւ թրքերէն տարբերակները ուղարկուած էին Անգարա` արդարադատութեան նախարարութեան, ըստ Լա Հէյի միջազգային համաձայնագիրի պահանջներուն: 2011-ի մարտ 1-ին Թուրքիան դատ բացողներու փաստաբաններուն գրաւոր յայտնեց, որ ինք կը մերժէ ընդունիլ դատական փաստաթուղթերը` յայտարարելով, որ այս դատը ոտնձգութիւն է Թուրքիոյ «Գերիշխանութեան եւ անվտանգութեան դէմ»:

Սպառելով բոլոր միջոցները` 2011-ի ապրիլ 14-ին դատ բացողներուն փաստաբանները փաստաթուղթերը ներկայացուցին Միացեալ Նահանգների արտաքին գործոց նախարարութիւն` խնդրելով, որ անոնք պաշտօնապէս ներակայացուին Թուրքիոյ կառավարութեան: 2011-ի յունիս 20-ին Միացեալ Նահանգների արտաքին գործոց նախարարութիւնը դատ յարուցողներուն տեղեկացուց, որ դիւանագիտական խողովակներով փաստաթուղթերը փոխանցած է Թուրքիոյ Հանրապետութեան:

Անգարայի մէջ Միացեալ Նահանգներ դեսպանատունը փոխանցած փաստաթուղթերուն կցեց «դիւանագիտական նոթ» մը` զգուշացնելով Թուրքիոյ կառավարութիւնը, որ Միացեալ Նահանգների օրէնքով «դատավարութեան պատասխանող կողմը պէտք է ներկայացնէ հայցին իր պատասխանը` ծանուցումը ստանալէն 60 օրերու ընթացքին կամ պատրաստ պէտք է ըլլայ ընդունելու հայցուորի օգտին հեռակայ կարգով կայացուած վճիռը»: Միացեալ Նահանգների դեսպանատունը պնդեց, որ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը կատարէ Միացեալ Նահանգներու օրէնսդրական պահանջները կամ պատրաստ ըլլայ  «հայցուորի օգտին կայացուած վճիռին»:

2011-ի օգոստոս 29-ին, սահմանուած 60 օրեայ ժամկէտը լրացած ըլլալով եւ Թուրքիոյ կողմէ ոչ մէկ պատասխան ստանալով, ամերիկահայ հայցուորներուն փաստաբանները խնդրեցին դաշնակցային դատարանէն` վճիռ կայացնել ընդդէմ Թուրք պատասխանողներուն:

«Վաթան» թերթը անցեալ շաբաթ յայտնեց, որ թրքական երկու դրամատուները, լրջօրէն անհանգստանալով Միացեալ Նահանգների դաշնակցային դատարանին չպատասխանելու պատճառով քանի մը միլիոն տոլար կորսնցնելու վտանգէն, շտապեցին փաստաբան վարձել եւ խնդրեցին ժամկէտը երկարաձգել մինչեւ 2011-ի սեպտեմբեր 19-ը` պատասխան ներկայացնելու համար:

Եթէ սեպտեմբեր 19-ին թուրք պատասխանողները չներկայանան դատարան, դաշնակցային դատաւորը կրնայ որոշում կայացնել, հեռակայ կարգով, հայցուորի օգտին եւ հրահանգել, որ Միացեալ Նահանգների մէջ գտնուող իրենց կալուածները վճիռի արժէքին համաչափ գրաւուին եւ վերադարձուին ամերիկահայ հայցուորներուն:

Թուրքիոյ կառավարութիւնը այլեւս չի կրնար խուսափիլ Ցեղասպանութեան պատճառով հայ ժողովուրդին հասցուցած հսկայական վնասներու պատասխանատուութենէն: Ժամանակն է, որ Թուրքիան դիմագրաւէ իր ահռելի ոճիրներուն երկարամեայ պատմութիւնը եւ կատարէ համապատասխան հատուցում:

 

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

Թարգմանեց`

ԿԱՐԻՆԷ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES