50 ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ (20 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 1961)

ՄԱՄՈՒԼԸ ԵՐԷԿ ԵՒ ԱՅՍՕՐ

ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍ
ԼՈՆՏՈՆԻ ՄԷՋ

Այսօր մարդիկ միջազգային լուրերը կ՛իմանան մէկ քանի ժամէն եւ երբեմն ալ, պատկերասփիւռին ու ձայնասփիւռին շնորհիւ, ժամը ժամին: Ասիկա հասկնալի բան մը կը թուի: Բայց հազիւ հարիւր տարի առաջ միայն մեծ մայրաքաղաքներու մէջ եւ անոնց շրջակայքը ապրող քանի մը հազար մարդիկը կրնային նախորդ օրուան լուրերը կարդալ: Մէկ դար աւելի առաջ շատ սակաւաթիւ մարդիկ միայն կրնային լուրեր իմանալ, բայց այդ լուրերն ալ մէկ քանի շաբթուան տարիք կ՛ունենային: Եթէ հարիւր տարի աւելի առաջ երթանք, պիտի տեսնենք, որ այն ատենուան կարեւորագոյն լուրերն անգամ ամէն երկրի բնակչութեան կը հասնէին շա՞տ ուշ եւ ո՛չ ճշգրիտ, այլ` բերնէ բերան միայն: Կարճ խօսքով` ա՛յս է լրագրութեան պատմութիւնը:

Վերջերս Լոնտոնի Պեթնալ Կրին թանգարանին մէջ բացուեցաւ լրագրութեան պատմութեան եւ լուրերու հաղորդման ցուցահանդէս մը եւ վերապատկերացում մը:

Ցուցադրուած նիւթերը առնուած են շատ տեղերէ: Մաս մը առնուած է Վիքթորիա եւ Ալպէրթ թանգարանէն, մաս մըն ալ` Բրիտանական թանգարանէն, ուր օրինակ մը կը ղրկուի Միացեալ Թագաւորութեան մէջ լոյս տեսած ամէն հրատարակութենէ եւ հաւաքածոյ կազմող անհատներու կողմէ:

Ցուցադրուած նիւթերէն շատեր անգտանելի եւ թանկագին են եւ բոլորը մէկ լոյս կը սփռեն այսօրուան քաղաքակրթութեան վրայ:

Ժամանակագրական կարգով ցուցադրուած նիւթերէն ի յայտ կու գայ որ, առաջին թերթերը իսկական առումով թերթեր չէին: Այսօրուան թերթերուն 15-րդ եւ 16-րդ դարերու նախածնողները «լրատու նամակներ» էին, որ հատուկտոր կը ծախուէին եւ յաճախ կը տպագրուէին տպագրութենէն լուր չունեցող մարդոց կողմէ:

Կային նաեւ «Լուրերու Գիրքեր»ը, որոնք կը բովանդակէին լուրերու ամփոփումները:

Լոնտոնի ցուցահանդէսին մէջ կայ այսպիսի գիրքի մը 1594-ի մէկ օրինակը: Նմանապէս կայ կանոնաւոր կերպով լոյս տեսած անգլիական առաջին իրական թերթին մէկ թիւը: Այս թերթը լոյս տեսնել սկսած էր 1622 մայիս 23-ին եւ 021-ով 0,17 սանթիմ ծաւալով լաւ տպագրուած գիրքի մը երեւոյթն ունէր: Կը բովանդակէր առանց խորագրի լուրեր: Բայց լուրերէն շատ քիչերը Անգլիոյ հետ կապ ունէին: Քաղաքական հետեւանքներու վախը եւ մամուլի վրայ հաստատուած սեղմումները վտանգաւոր կը դարձնէին ներքին լուրերու հրատարակութիւնը:

Եօթանասուն տարի յետոյ միայն մամուլը դարձաւ ազատ` ծաղկելու եւ դառնալու համար հզօր օրկան մը լուրերու, մեկնաբանութեանց եւ քննադատութեան: Եւ մամլոյ այս ազատութիւնը ամրապնդելու համար հրատարակուած էին ազատ լուրեր եւ մեկնաբանութիւններ, բայց միայն` 1640-էն ետք Անգլիոյ ազգամիջեան պատերազմի շրջանի ամէնէն նուազ առարկայական հրատարակութիւններուն մէջ:

Մամլոյ իրական փթթումը սկսաւ 18-րդ լուսաւէտ դարուն: Առաջին անգլիական ամէնօրեայ թերթը` «Տէյլի Քուրան», լոյս տեսաւ 1705-ին եւ առաջին յետմիջօրէի թերթը` «Իվնինկ Փոսթ»ը` չորս տարի յետոյ 1706-ին:

Այսօր չենք գիտեր, թէ այդ թերթերը այն ատեն ինչպէ՞ս կը հրատարակուէին եւ մինչեւ ե՞րբ հրատարակուեցան: Հետագային լոյս տեսան թերթեր, որ երկար ատեն պահեցին իրենց հռչակը, ինչպէս` «Մոռնինկ Փոսթ»ը 1772-ին, «Օպզըրվըր»ը եւ «Տէյլի Եունիվերսալ Ռեճիսթըր»ը` 1785-ին: Երեք տարի յետոյ լրագրութեան պատմութեան մէջ հանգրուան մը արձանագրուեցաւ, երբ այս վերջին թերթը անունը փոխեց եւ 1788 յունուար 1-ին լոյս տեսաւ իբրեւ «Թայմզ»:

Լոնտոնի ցուցահանդէսին մէջ կը գտնուին թերթեր, որոնք անցեալի զգայացունց լուրեր կը հաղորդեն:

Ցուցահանդէսը ցոյց կու տայ նաեւ թերթի ամբողջ զարգացումը` առաջին գրքոյկներէն մինչեւ մեր ժամանակաշրջանի պատկերազարդ եւ գեղատիպ օրաթերթերը: Ցուցահանդէսի այցելուն առիթ կ՛ունենայ տեսնելու, թէ ե՞րբ հրատարակուեցան առաջին անջատ կտորները մասնաւոր խորագրերով, ե՞րբ տեղի ունեցան տպագրական բարեփոխումները, ե՞րբ հրատարակուեցան առաջին պատկերազարդ թերթերը եւ ե՞րբ առաջին լուսանկարները:

ԹԱՐԳՄ. ՎԷՆ

Share this Article
CATEGORIES