ՄԵՐ ԶԱՒԱԿՆԵՐԸ ԵՒ ՄԵՆՔ. ՃԱՇԵՐՈՒ ՀԱՆԴԷՊ ԴԺՈՒԱՐԱՀԱՃ ԵՐԵԽԱՆԵՐԸ

2 – 6 տարեկան երեխաներուն մօտ կը յայտնուի «նէոֆոպի» ըսուած երեւոյթը, այսինքն երեխան կը մերժէ համտեսել եւ ուտել ուտելիքի նոր տեսակ մը: Այս երեւոյթին դիմաց պէտք չէ յուսահատիլ. փորձառուներու կարծիքով, կան զանազան ձեւեր, որոնցմէ մէկը կամ միւսը կրնայ յարմարիլ ձեր երեխային եւ զայն համոզել, որ կանխատրամադրուածութիւնն ու կարծիքը փոխէ այս կամ այն ուտելիքին նկատմամբ:

Ա.- ԵՓԻ ՏԱՐԲԵՐ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

Շատ մը երեխաներ կը խրտչին խաշած բանջարեղէններէն, բայց անհաւանական չէ, որ երեխան սիրէ նոյն բանջարեղէններուն հում տեսակը: Այսպէս, փոխանակ ստեպղինը խաշելու` կարելի է զայն բարակ ցպիկներու վերածել եւ հում վիճակի մէջ առաջարկել փոքրիկին: Նոյն սկզբունքէն մեկնելով` ձուկը կարելի է պատրաստել կրաթենի ձեւով, հաւը` ապուրի հետ, իսկ միսը` լիցքի ճամբով:

Բ.- ՊՏՈՅՏ ՄԸ` ԴԷՊԻ ՇՈՒԿԱՅ

Կարելի է երեխան շուկայ տանիլ եւ միասին ընտրել կարգ մը բանջարեղէններ եւ պտուղներ. այսպիսով, ան որոշ չափով կ՛ընտելանայ վերոյիշեալ ուտելիքներուն հետ:

Երբեմն երեխան մասնակից դարձնել կարգ մը կերակուրներու, աղցաններու եւ խմորեղէններու պատրաստութեան, այս մէկն ալ կ՛օգնէ, որ ան աւելի ընտելանայ իրեն խորթ թուող ուտելիքներուն:

Գ.- ԳՈՅՆԵՐՈՒՆ ԿԱՐԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ

Երեխան, ինչպէս մեծերը, նախ եւ առաջ կը համտեսէ իր աչքերով: Հետեւաբար ճիգ չխնայենք հրամցուած ուտելիքները գեղեցիկ զարդարելու եւ մանաւանդ «գունաւորելու» զանոնք:

Դ.- ՅԱՐԱՏԵՒԵԼ

Եթէ երեխայ մը մէկ-երկու անգամ մերժէ տուեալ բանջարեղէն մը կամ պտուղ մը, պէտք չէ յուսահատիլ: Փորձառուներու կարծիքով, տարբեր օրերու վրայ առնուազն 8 անգամ պէտք է վերստին առաջարկել զայն` անշուշտ տարբեր ձեւերով ներկայացուած:

Երեխաները կանուխէն պէտք է վարժուին այլազան ուտելու, որպէսզի առաւելագոյն չափով օգտուին իրենց անհրաժեշտ կենսանիւթերէն, հանքայիններէն, բնասպիտներէն:

 

ՍՆՆԴԱԳԻՏԱԿԱՆ – ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ

ԹԷՅ

Ինչո՞ւ փնտռել երկարակեցութեան գաղտնիքը, երբ կայ թէյը», կ՛ըսէ չինական առածը: Թէյը կը պարունակէ 130 տեսակի քիմիական նիւթեր եւ` գրեթէ բոլոր կենսանիւթերը: Մէկ թոն չոր թէյ կը ստացուի անոր 4 թոն հիւթալի տերեւներէն: Սեւ թէյի մշակման ընթացքին թանինին կորուստը կը կազմէ 50 առ հարիւր, իսկ կանաչ թէյինը միայն` 2-3 առ հարիւր: Թէյը հիանալի կը յագեցնէ ծարաւը: Մէկ գաւաթ առանց շաքարի թէյը ունի 2 ջերմուժ, 30-40 միլլիկրամ քաֆէին: Թէյը բուրումնաւէտ եւ օգտակար կ՛ըլլայ, եթէ անիկա ճիշդ պատրաստուի: Այս առողջարար ըմպելիքը ունի բազմաթիւ տեսակներ` սեւը, կանաչը, բոյսերէ կազմուածը` բուսական, քաֆէինով թէ առանց քաֆէինի: Բուսական թէյերը չեն պարունակեր թէյին յատուկ ֆլաւոնոյիտները: Մարդիկ կը նախընտրեն սեւ թէյը կանաչէն, քանի որ անիկա համով աւելի հաճելի է, հակառակ անոր որ երկուքն ալ նոյն բոյսէն կը ստացուին, սակայն տարբեր ձեւերով կը մշակուին:

Կանաչ թէյը բնականէն շատ հարուստ է այոտինով, որ նաեւ դիւրին կ՛իւրացուի օրկանիզմին կողմէ: Նիհարնալու նպատակով զայն խմել ուտելէ 15 վայրկեան առաջ, կամ կէս ժամ յետոյ, միեւնոյն ժամանակ մտածել նիհարներու մասին:

Կանաչ թէյի պարունակած հականեխիչ քաթեթեն նիւթին շնորհիւ, զայն օգտագործելու պարագային կը նուազի քաղցկեղային հիւանդութիւններու հաւանականութիւնը: Կանաչ թէյի հակաքաղցկեղային ազդեցութիւնը պայմանաւորուած է նաեւ մինչեւ 20-ի հասնող ֆենոլա կոչուող նիւթով, որուն կազմին մէջ կը մտնեն տարբեր թէյիններ, որոնք կը դանդաղեցնեն թթուելու գործընթացը, կը ճնշեն քաղցկեղային բջիջներուն աճը: Օրական 3 գաւաթ թէյ խմելը կը բաւէ այսպիսի արդիւնք ունենալու համար: Կանաչ թէյը կը պարունակէ նաեւ զինկ, սելենիում, կենսանիւթ Սէ եւ Էօ: Ստամոքսին մէջ թարմ պատրաստուած թէյէն կ՛անջատուի պենզաթթու, որ լաւ պահպանիչ միջոց է որոշ տեսակի աղիքային մանրէներու դէմ եւ կը կասեցնէ միզամանի ու հաստ աղիքի քաղցկեղի յառաջացումը:

Կանաչ թէյը ֆերմենթներ չի պարունակեր, ինչպէս սեւը, այդ պատճառով կողմնակի ազդեցութիւններ չունի: Ըստ ճափոնցի բժիշկներու ուսումնասիրութիւններուն, կանաչ թէյը օգտակար է ճառագայթումէ ետք յառաջացած բարդութիւնները կանխելու համար:

Անոր պարունակած ֆլիւոր կոչուող նիւթը կը զօրացնէ ակռաները, սակայն չափազանցութեան պարագային կ՛ազդէ անոր գոյնին վրայ` դարձնելով զայն մոխրագոյն: Կանաչ թէյի համը աւելի հաճելի դարձնելու նպատակով կարելի է աւելցնել որեւէ անուշ կամ բուսական թէյ, որոնք չեն փոխեր անոր անթիօքսիտանթ ազդեցութիւնը:

Կանաչ եւ սեւ թէյի տերեւները հարուստ են քաֆէինով, որուն ազդեցութիւնը աւելի դանդաղ կը սկսի, բայց երկար կը տեւէ: Հետեւաբար թէյի չափազանցումը, մանաւանդ ուշ ժամերուն, անքնութեան պատճառ կրնայ դառնալ: Թէյի սիրահարները կ՛ունենան համեմատաբար քոլեսթերոլի աւելի ցած մակարդակ, քան` թէյ չօգտագործողները:

Ոչ թարմ պատրաստած թէյի թուրմը կարելի չէ օգտագործել: Մնալէն, գաւաթի պատերուն յառաջացած նստուածքի նման, անիկա կը նստի նաեւ լեարդին մէջ` դժուարացնելով անոր աշխատանքը:

Թէյի տոպրակը 5 վայրկեան ձգելով եռացած ջուրի մէջ` ֆլաւոնոյիտները 90 առ հարիւրով դուրս կու գան: Թէյի վրայ աւելցուած կաթը կամ շաքարը չեն ազդեր անոր օգտակար յատկութիւններուն վրայ: Սառած թէյի յատկութիւնները կը նուազին սառի պատճառով, որ կը նօսրացնէ զայն: Քաֆէինէ զուրկ թէյը 30 առ հարիւր նուազ ֆլաւոնոյիտներ կը պարունակէ:

Համով եւ օգտակար թէյ ունենալու համար կարեւոր է անոր պատրաստութեան ձեւը եւ ջուրին որակը: Աղերով հարուստ ջուրէն համեղ թէյ չի ստացուիր: Թէյի համար ջուրը եփել թոյլ կրակի վրայ, երկար եւ կրկնակի չեռացնել զայն, իսկ ջուրին թէյ աւելցնելէ ետք, պէտք չէ եռացնել, քանի որ կը կորսնցնէ իր համն ու բուրմունքը:

Քիչ քանակի շաքարը կը բարելաւէ թէյի թուրմին համը, իսկ շատը, ըստ գերմանացի գիտնականներու, կը չէզոքացնէ թէյին պարունակած կենսանիւթ Պէ-ն: Թէյին կիտրոն աւելցնելով` կ՛աւելնայ անոր բուժիչ յատկութիւնը, կը բարձրացնէ մարմինի թոնուսը, սակայն կը փոխուի անոր համը եւ բուրմունքը: Կաթով կանաչ թէյը կը սաստէ սովի զգացումը, իսկ դաղձի եւ մեղրի հետ` կը մեղմէ գլխացաւը:

Մինչեւ 3 տարեկան երեխաներուն նախընտրելի է թէյ չտալ:

Բոյսերէ պատրաստուած թէյերը, հակառակ անոնց օգտակարութեան, թէյ չեն, քանի որ չեն պարունակեր թէյին յատուկ ֆլաւոնոյիտները: Tisane ֆրանսերէն բառ է, որ կը նշանակէ բուսական թէյ:

«Հռոմէական կայսերական թէյ» կ՛անուանեն էկզոթիք թէյերէն կարկատենը, որ կը պատրաստուի չինական վարդ Hibiscus-ի թերթիկներէն: Անոր կարմիր գոյնը կու գայ անտրացիոն կոչուող նիւթէն, որ կ՛ամրացնէ արիւնատար անօթներու պատերը, կը կարգաւորէ անոնց թափանցելիութիւնը:

Կարկատենը, տաք վիճակի մէջ, կը բարձրացնէ արեան ճնշումը, իսկ եթէ նոյն թէյը խմուի պաղ վիճակով, ընդհակառակը, կ՛իջեցնէ զայն: Այս հոյակապ ըմպելիքը կը խթանէ նիւթափոխանակութիւնը, լեղուցքի աշխատանքը, կը նպաստէ օրկանիզմի մաքրութեան: Աւելի որակաւոր կը համարուին լման, չվնասուած կարկատենի թերթիկները: Թէյի մէջ թրջուած թերթիկները նախընտրելի է ուտել, քանի որ անոնք կը պարունակեն փրոթէիններու կազմի մէջ մտնող մարմինին համար անփոխարինելի ամինօթթուներ: Թերթիկներուն պարունակած կիտրոնաթթուն է պատճառը անոր հաճելի թթու համին` զայն դարձնելով նախընտրելի ըմպելիք բարձր տաքութեան ժամանակ:

Ճիշդ պատրաստելու համար եռման աստիճանի հասած ջուրի մէջ լեցնել լուացուած թերթիկները, եռացնել շուրջ մէկ վայրկեան: Թերթիկներուն քանակը կախուած է անձի ճաշակէն: Ստացուած օգտակար ըմպելիքը կարելի է խմել շաքարով եւ առանց շաքարի:

 

ՆՈՐԱՁԵՒՈՒԹԻՒՆ

ՔԱՓԵՐԸ ԿԸ ՎԵՐԱԴԱՌՆԱՆ

Ձեր պահարաններուն մէջ կախուած քափերը կրկին նորոյթ են այս ձմեռ: Ըլլան անոնք բրդեայ թէ կերպասէ պատրաստուած` շատ գործնական են ցուրտը կտրելու եւ ամբողջ իրանը տաք պահելու համար:

Եթէ նոր քափ մը պիտի գնէք, լաւ սերտեցէք անոր ձեւն ու կարուածքը: Ոմանք օժտուած են քափիւշոն գլխարկով մը, ուրիշներ լայն կամ նեղ քոլ ռուլէով: Կարգ մը քափեր բաճկոնի տեսք ունին եւ առջեւէն բաց են, իսկ ուրիշներ կողմերուն վրայ բացուածքներ ունին:

Կարեւոր է, որ ընտրէք ձեր մարմնին վայելողը եւ գործնականը: Այսպէս, նեղ քոլ ռուլէով տեսակը կը խանգարէ մազի յարդարանքը` հագուելու եւ հանուելու ատեն…

Լաւ եւ որակաւոր քափ մը երկար կը դիմանայ եւ ձմրան եղանակին մեծ ծառայութիւններ կը մատուցէ:

Ստորեւ` քանի մը նմուշ.

 

ՁԵՌԱՅԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԲՆԱԿԱՆ ՄՈՄԱԿԱԼՆԵՐ

Ձեր պարտէզէն կամ մօտակայ անտառէ մը ճարեցէք եռոտանի, քիչ մը հաստ ճիւղեր: Սղոցի մը միջոցով հաւասարցուցէք անոնց «ոտքերը», այնպէս մը, որ զանոնք կարենաք հարթ մակերեսի մը վրայ (սեղան, դարան) ապահով զետեղել: Ապա, նայած ճիւղերուն հաստութեան եւ չափին, իւրաքանչիւրին վրայ մէկական մոմ զետեղեցէք:

Այս բնական մոմակալները, որոնք մէկական փոքրիկ քանդակ կը յիշեցնեն, անկասկած որ անտարբեր պիտի չձգեն ձեր այցելուները:

 

ՔՊԷՅՊԵԹ
(ՈՒՐՖԱՅԻ ՃԱՇ)

Բաղադրութիւն

– 3 գաւաթ մանր ճերմակ ձաւար
– 3 գաւաթ սիմիտ (բոկեղ)
– Բաւարար ջուր` խմորը շաղելու
– 1 թէյի դգալ կարմիր փոշի պղպեղ
– 1 ապուրի դգալ աղ
– 1 ափ ալիւր

Միջուկ

– 1/2 քկ. միջակ քաշուած միս
– 1 միջակ սոխ` մանր մանրուած
– 1/2 կապ մանրուած ազատքեղ
– Աղ
– 1/2 թէյի դգալ սեւ փոշի պղպեղ
– 3/4 թէյի դգալ անուշ պահար
– 1 ապուրի դգալ աղով լուծուած բաւարար ջուր` քպէյպեթները խաշելու

Պատրաստութիւն

Ձաւարը թրջել տաք ջուրով: Դնել ձաւարը եւ սիմիտը խորունկ ամանի մէջ, աւելցնել աղը, ալիւրը եւ փոշի պղպեղը:

Բաւարար տաք ջուր գործածել ձաւարը եւ սիմիտը իրարու խառնելու եւ շաղելու` ստանալու համար կպչուն խմոր մը: Ծածկել խոնաւ լաթով մը եւ կէս ժամ ձգել (ամրանալու պարագային` աւելցնել ջուր):

Պատրաստել միջուկը միսին խառնելով սոխը, աղը, համեմներն ու ազատքեղը:

Պատրաստել ընկոյզի մեծութեամբ քպէյպեթի կտորներ եւ մէջը լեցնել միջուկով (թաթխել մատները ջուրին մէջ խմորին մէջտեղը ծակ բանալ միջուկով կոլոլակի (քէօֆթէ) նման լեցնել ու գոցել ծայրերը տալու համար կիսակլոր ձեւ):

Եռացնել ջուրը, աւելցնել 1 ապուրի դգալ աղ, դնել քպէյպեթները տաք ջուրին մէջ: Խաշելէն եւ ջուրին երեսը ծփալէն ետք աւելցնել մէկ գաւաթ պաղ ջուր եռացած ջուրին մէջ` ջրոտ ձգելու համար զանոնք:

Ջուրէն հանել, շարել ամանի մէջ եւ հիւրասիրել շատ տաք վիճակի մէջ, հետը հրամցնել եղանակի աղցան եւ թթուաշ:

 

ՇԱԲԹՈՒԱՆ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆԸ

ՀԱՅ ԴՊՐՈՑԸ

Հիմերն անոր լոյսի կաթով շաղեցին,
Որմնադիրները գիտութեան,
Եւ հիւսեցին ճաճանչներով հանճարին,
Պատերն անոր սրբազան:

Առտուան դէմ աստղերը երբ կը փակեն
Աչքերն իրենց լուսածին,
Դուռ մը անդին կը բացուի լայն,- եւ դուռէն
Արշալոյսներ կը ծագին:

Տեսէ՛ք, ո՜րքան հոն գարուններ դեռատի
Կը բերեն երգ ու բերկրանք,
Քարայատակ բակը յանկարծ կը ծաղկի
Ծիծաղներով վարդերանգ:

Հոն, քով քովի` ինչպէս աստղերն երկինքի
Կ՛ըմպեն գաղտնիքն Արարչին,
Եւ իրենց վառ աչքերուն մէջ կը բացուի,
Գոց վարդագոյն Անցեալին:

Հոն, ձեռք ձեռքի` ինչպէս շղթայ մը լերան,
Կան Վարդաններ ծաղկատի,
Պիտի ցոլայ աչքերուն մէջ յաղթական
Ժըպիտը գոհ Մասիսի:

Յատակն անոր թող սալարկուի սաթերով,
Ծեփուին պատերն ոսկիէ,
Այնտեղ լոյսի ջերմ օրրանն է, ու երգով
Ցեղի հոգին կ՛երազէ…:

Թող յորդի հոն գգուանքն,- ինչպէս ոսկեգոյն
Մեղրը կ՛իջնէ փեթակէ,
Այնտեղ բոյնն է, ուր յոյսերով ակաղձուն
Սիրտը ցեղին կը տրոփէ…:

Հ. ԵՓՐԵՄ Տ. ՂԱԶԱՐԵԱՆ

 

Պատրաստեց՝ ՇՈՒՇԻԿ ՄԱՒԻՍԱԳԱԼԵԱՆ

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES