ԵԼՔ` ՔԱԿ-Ի ՀԵՏ ԲԱՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐԷՆ, ՄՈՒՏՔ` ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆ

Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան անգամ մը եւս խօսեցաւ լրագրողներու հետ, զորս հրաւիրած էր իր օդանաւը` Նիւ Եորքէն վերադարձի ճամբուն վրայ, պատասխանելով անոնց հարցումներուն եւ ներկայացնելով իր տեսակէտները, գնահատականները:

Այսպիսի ճամբորդութիւններու յաճախ միացող ընկերներ ըսին, որ վարչապետը երբեմն շատ դիւրագրգիռ կ՛ըլլար: Թէ` այս անգամ ան յոգնած էր, բայց դիւրագրգիռ չէր: Ընդհակառակը, Էրտողան անկաշկանդ, հանդարտ էր: Իրականութեան մէջ ինծի համար տարօրինակ պիտի ըլլար, եթէ ան յոգնած չըլլար: Ի վերջոյ, իր ամբողջ շաբաթը անցած էր հանդիպումներով եւ ճառերով: Ես ամփոփած եմ ամէնէն կարեւոր բաժինները այս զրոյցին, որ շուրջ ժամ մը տեւեց:

Էրտողան ըսաւ, որ ապօրինի հռչակուած Քիւրտ աշխատաւորական կուսակցութիւնը (ՔԱԿ) գրեթէ ամէն օր կը հարուածէ վայրեր` բարձրացնելով սպաննուած զինուորներուն թիւը, իսկ ասիկա անխուսափելիօրէն աւելի կարեւոր է, քան` Նիւ Եորքի մէջ տեղի ունեցածը:

«Ըստ իս, անոնք այժմ կ՛ուզեն վրէժ լուծել, որովհետեւ լուրջ կորուստներ ունեցան թրքական բանակին շղթայազերծած ռազմական գործողութեան ատեն… մեր սահմանային միաւորները մարտին պիտի ձեռնարկեն նոր քայլերու, որոնք աւելի արդիւնաւէտ պիտի ըլլան,  քանի որ մնայուն հոն պիտի տեղակայուին: Շուրջ 5 հազար անձեր զինուորագրուած են: Անոնք այժմ զօրավարժութիւններու կը մասնակցին… Յատուկ գործողութիւններու միաւորները նաեւ պիտի մտնեն քաղաքներու մէջ դէպքերու վայրեր», ըսաւ Էրտողան:

Միաժամանակ ան նշեց, որ Իրանի հետ համաձայնութիւն գոյացուցած են ՔԱԿ-ի դէմ ռազմական գործողութիւններու ընթացքին հետախուզական տեղեկութիւններ փոխանակելու եւ համագործակցութեան հարցերուն շուրջ:

Եւ ես այլեւս չեմ կրնար տանիլ ատիկա: «Ես կը նկատեմ, որ մենք միշտ պատերազմի մասին կը խօսինք: Կը կարծեմ, որ խաղաղութիւն չէ մնացած», ըսի ես: Այո, բանակցութեանց ժամանակաշրջանն ու խաղաղութեան ենթահողի պատրաստութիւնը իսկապէս աւարտած է:

«Բանակցութիւնները այժմ դարակին մէջ են: Այս պայքարը պիտի շարունակուի, մինչեւ որ ՔԱԿ-ը իր զէնքերը վար դնէ», ըսաւ Էրտողան:

Ես աւելի ուշ հասկցայ, որ բանակցութիւններ ըսելով` ան նկատի ունէր պետութեան եւ ՔԱԿ-ի միջեւ հանդիպումները: Այսպիսի հանդիպումներ այլեւս պիտի չկայանան: Նման պայմաններով ակնյայտ կը թուի, որ Ապտիւլլա Օճալանի` ՔԱԿ-ի արգելափակուած ղեկավարին հետ բանակցութիւնները եւս առկախուած են:

Թէեւ վարչապետը ապա աւելցուց. «Եթէ ՊՏՓ-ն (քրտամէտ Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութիւն) խորհրդարան մտնէ, ապա մենք քաղաքական բանակցութիւններ կ՛ունենանք անոնց հետ: Մնացեալը անոնց գործն է: Անոնք կրնան այդ խօսակցութիւններու արդիւնքը բաժնել որու հետ որ կ՛ուզեն»:

Հեռանկարային հետաքրքրական փոփոխութիւն մը: Այն տպաւորութիւնը ունէի, թէ վարչապետը կ՛անտեսէ ՊՏՓ-ն, բայց անոր այս յայտարարութիւնը կը նշէ ամբողջովին հակասական հոլովոյթ մը:

ՊԱՏԺԱՄԻՋՈՑՆԵՐ ՍՈՒՐԻՈՅ ԴԷՄ

Զրոյցին մէկ այլ կարեւոր եւ նոր երեւոյթը Սուրիոյ դէմ պատժամիջոցներու պատրաստութեան մասին լուրերն էին:

«Մենք ցարդ որոշում չենք տուած Սուրիոյ դէմ պատժամիջոցներ հաստատելու: Մենք միայն որոշ միջոցառումներ որդեգրեցինք` նկատի ունենալով օդային տարածքը, հսկողութեան տակ պահելու համար զէնքի փոխադրութիւնները: Ամբողջը ասիկա է: Ես շուտով այցելութիւն մը պիտի տամ Հաթայի ճամբար, եւ պատժամիջոցները պիտի գործադրուին ատկէ ետք», ըսաւ Էրտողան` առանց մանրամասնելու:

Ուշադրութիւնս գրաւեց այլ յայտարարութիւն մը. Իրանի նախագահ Մահմուտ Ահմետինեժատի հետ իր տեսակցութիւնը, որուն զգալի մէկ մասը յատկացուած էր Սուրիոյ կացութեան: «Միակ մնացած գործօնը, որ կ՛երկարաձգէ Ասատի վարչակարգը, Իրանն է: Բանալիները Թեհրանի ձեռքն են: Սուրիոյ զօրակցող միակ երկիրը մնացած է Իրան: Անոնք եւս սկսած են իրենց վերաբերմունքը փոխել», ըսաւ վարչապետը:

Ես հետաքրքրուեցայ յունական Կիպրոսի, Սուրիոյ եւ Իսրայէլի հետ ցուրտ յարաբերութիւններով: Ես ըսի, որ միջազգային հանրութեան մօտ սկսած է յառաջանալ այն տպաւորութիւնը, թէ Թուրքիա կը լարէ, կը պրկէ իր մկանները: Ես հարցուցի, որ այս բոլորէն վարչապետը արդեօք անհանգստացա՞ծ է: Ան բնաւ չէր անհանգստացած:

«Թուրքիա այժմ պէտք է ցոյց տայ իր ներկայութիւնը Միջերկրականի մէջ եւ ատիկա պիտի ընէ: Մենք պիտի աւելցնենք մեր ռազմական ուժը: Թէեւ Կիպրոսն ու Իսրայէլն են, որոնք մեզ կը մղեն ատիկա ընելու», ըսաւ Էրտողան:

Այսպէս կը խօսի վարչապետը, բայց Թուրքիոյ դիմագիծը, ե՛ւ ներքին ե՛ւ արտաքին առումներով, հետզհետէ թերահաւատութիւն եւ անհանգստութիւն կը պատճառէ:

Այս եօթնօրեայ ուղեւորութեան աւարտին ես ինքզինքիս հարցուցի. «Արգելակները սեղմելու ժամանակը արդեօք չէ՞ հասած»:

ԷՐՏՈՂԱՆ ԲՈԼՈՐԸ ՄՏՐԱԿԵՑ ԵՒ ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԵՑԱՒ

Իրականութիւնը ըսելով` տարբերութիւն չկար Թուրքիոյ մէջ մեր տեսած Էրտողանին եւ Նիւ Եորքի մէջ անցեալ շաբաթ մեր տեսած Էրտողանին միջեւ:

Վարչապետը դրուատեց անոնք, որոնք կը հաւնի եւ կեցաւ անոնց ետին: Էրտողան խարազանեց այն ղեկավարները, որոնք բարկացուցած են զինք:

Ան շատ յստակ խօսեցաւ` առանց բառ մը իսկ խնայելու: Ոչ ալ կեղծեց: Դիւանագիտական քաղաքավարութեան ոչ մէկ դրսեւորում ըրաւ: Ուրիշներուն նման չհաշուարկեց ռազմավարական իրողութիւնները: Ան յառաջ մղեց մարդկային գործօնը:

Երկու երկիրներու խնայուեցաւ Էրտողանի զայրոյթը, ցասումը: Աւելի ճշգրիտ ըլլալու համար` Էրտողան երկու ժողովուրդներ նշեց եւ գործնապէս անոնց փաստաբանը եղաւ: Մէկը Սոմալին էր, իսկ միւսը` Կազայի ժողովուրդը:

Ահաւասիկ, թէ ես ինչպէ՛ս կը բացատրեմ անոնք, որոնք ենթարկուեցան Էրտողանի ցասումին, եւ ինչո՛ւ:

Իսրայէլի վարչապետ Նաթանիահու պէտք է վարժուած ըլլայ այս քննադատութիւններուն: Ան նաեւ ստացաւ իր արդար բաժինը Նիւ Եորքի մէջ: Էրտողան, ամէն անգամ որ խօսեցաւ, միշտ ակնարկեց Նաթանիահուի: Նոյնիսկ ըսաւ, որ Իսրայէլի վարչապետը կը ստէ, եւ օրինակ մը տուաւ:

Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպամա յանդիմանուեցաւ ե՛ւ երկկողմանի տեսակցութեան, ե՛ւ ՄԱԿ-ի ընդհանուր ժողովին ընթացքին, ինչպէս նաեւ` Էրտողանի խօսքին մէջ, որ արտասանեց քաղաքական, ընկերային եւ տնտեսական ուսումնասիրութեան հիմնարկին (ՍԵԹԱ) կազմակերպած համաժողովին ատեն:

«Դուք անցեալ տարի ըսիք, որ պաղեստինեան պետութիւն մը պիտի տեսնէք հոս: Այժմ ինչպէ՞ս վեթոյի կ՛ենթարկէք: Դուք պէտք է փոխէք ձեր դիրքորոշումը»:

Էրտողան ՄԱԿ-ի իր խօսքին ընթացքին ուղղակի խարազանեց զանոնք` Ընդհանուր ժողովին մասնակիցները: Վարչապետը ըսաւ, որ Պաղեստինի եւ Սոմալիի հանդէպ անոնց դիրքորոշումը անկարողութեան, թուլութեան խանգարող դրսեւորում մըն է:

ՍԵԹԱ-ի համաժողովին արտասանած իր խօսքին մէջ Էրտողան աւելի հեռուները գնաց` բացատրելով, որ մեծ անարդարութիւն է ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդի հինգ մնայուն անդամներուն վեթոյի իրաւունք վերապահելը, թէ` անոնք կը փորձեն աշխարհը կառավարել ըստ իրենց սեփական ցանկութիւններուն, եւ թէ` ասիկա անընդունելի է:

Իրանի նախագահ Ահմետինեժատ աւելի «մեղմ» հարուած ստացաւ, Սուրիոյ` մասնաւորաբար նախագահ Ասատի զօրակցելուն համար: Էրտողան զգուշացուց շրջանին մէջ սիւննիներու եւ աւելիներու միջեւ շատ վտանգաւոր ճակատումէ մը, եթէ այս վերաբերումը շարունակուի:

Իրաքի նախագահ Ճելալ Թալապանի եւս ստացաւ իր արդար բաժինը: Երբ Թալապանի երկկողմանի  բանակցութեանց ընթացքին բողոքեց Թուրքիոյ շղթայազերծած օդային յարձակումներուն դէմ, վարչապետ Էրտողան ըսաւ, որ ռմբակոծումները պիտի շարունակուին, այնքան ատեն որ ՔԱԿ Քանտիլ լեռներու վրայ կը մնայ եւ կը շարունակէ հիւսիսային Իրաքի մէջ իր գործունէութիւնը:

Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի եւ Բրիտանիոյ վարչապետ Տէյվիտ Քամերոն ստացան ձեւով մը ծածուկ քննադատութիւն, Լիպիոյ քարիւղին տիրանալու մրցավազքին, Ափրիկէի, մասնաւորաբար Սոմալիի առնչուող, գաղութատիրական մրցակցութեան համար:

ՄԱՐԴԻԿ ԿԸ ՍԻՐԵՆ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՄԱՐՏԱԿԱՆ ԿՈՉԸ

Արտաքին քաղաքականութեան թուրք մասնագէտներ, Թուրքիոյ ընդդիմութիւնն ու այլ ընտրեալ շրջանակներ կրնան քննադատել, բայց թուրք հասարակութեան զգալի, յատկանշական մասը անշուշտ շատ գոհ է: Անոնք ատիկա շատ կը հաւնին: Էրտողանին ուղղած սլաքները իր շուրջիններուն, իր յանդուգն արհամարհանքն ու խարազանելը թուրքերուն հպարտութեան զգացումները կը շոյէ` հաւանաբար տարիներ տեւած ճնշումի պատճառով ստեղծուած մտածելակերպով:

Ասիկա միակ ժողովրդական խաւը չէ, այլեւ` հասարակութեան այլախոհ որոշ հատուածը, որ համաձայն չէ վարչապետին քաղաքականութիւններուն, նոյնպէս կը հաւնի ատիկա: Թուրքիոյ յանդգնութիւնը, միջազգային բեմին վրայ Թուրքիոյ մասին խօսակցութիւնը եւ ծափողջոյնները, զորս Էրտողան կը ստանայ արտասահմանեան ուղեւորութիւններու ատեն, բաւարարուածութիւն կը ստեղծեն: Անշուշտ այս մօտեցումին նաեւ սահմանափակումներ կան:

Մենք կրնանք վայելել յանդգնութիւնն ու շուրջիններուն խարազանուիլը, բայց` միայն մէկ նախապայմանով. գիտնալ, որ ո՛ւր պէտք է դադրեցնել:

Ես արտաքին գործոց նախարար Ահմետ Տաւուտօղլուի այս հարցումը ուղղեցի. «Մենք նոյնիսկ կը սպառնանք որոշ երկիրներու: Արդեօք մենք գիտե՞նք, թէ ո՛ւր պիտի կենանք եւ սահմանափակենք մեր ճառերը»:

«Նուազագոյն կասկածն իսկ չունենաս», պատասխանեց ան:

Յուսանք լաւագոյնին…

ՄԵՀՄԵԹ ԱԼԻ ՊԻՐԱՆՏ

«Հիւրրիյէթ»

Share this Article
CATEGORIES