ԱՆԳԱՐԱ ՖՐԱՆՍԱՑԻ ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ ՀԱՅԵՐՈՒ ԴԷՄ ԿԱՏԱՐՈՒԱԾ ԲՌՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ՄԱՍԻՆ ՎԿԱՅՈՂ ՓԱՍՏԱԹՈՒՂԹ ՄԸ ԿԸ ՀՐԱՊԱՐԱԿԷ

Անգարայի հրապարակած փաստաթուղթը

Թրքական պատմական ընկերութեան կից գործող Հայկական հետազօտութիւններու հիմնարկի տնօրէն Քեմալ Չիչեք հրապարակած է Միացեալ Նահանգներու ազգային արխիւէն քաղուած փաստաթուղթ մը, որ կը վկայէ, թէ 1920-ական թուականներուն ֆրանսացի զինուորներ հայերու դէմ բռնարարքներ գործած են:

Փաստաթուղթը, զոր Չիչեք թրքական «Հապերթուրք» օրաթերթին մէջ հրապարակած է, Կիլիկիոյ հայերու բողոքի նամակն է` ուղղուած Միացեալ Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսընին: Նամակը Ամերիկայի Հայաստանի անկախութեան ազգային կոմիտէի նախագահ Արշակ Մահտեսեանին ուղարկած է իզմիրցի քահանայ Մուշեղ Սերոբեան, որ բողոքած է Ատանայի մէջ Ֆրանսայի կիրարկած հակահայ քաղաքականութեան դէմ:

4 հոկտեմբեր 1920 թուակիր նամակին մէջ, զոր Մահտեսեան կցած է իր զեկուցումին եւ ուղարկած նախագահ Ուիլսընի, կը նշուի, որ «թուրքերուն կողմէ Սեւրի դաշնագիրի ստորագրումէն ետք ֆրանսական բանակը սկսած է հայերու դէմ բռնութիւններ կատարել: Պայմաններ կը ստեղծուին Հայ ազգային կոմիտէի գործունէութիւնը խոչընդոտելու: Ատանայի մէջ թուրք բնակչութեան աճը ապահովելու նպատակով աքսորուած է հարիւր հազար հայ: Իսկ հայկական ճամբարներուն մէջ 14 հազար հայերու դէմ ճնշումներ կը գործադրուին` անոնց ստիպելով նոյնպէս հեռանալ: Իսկ երբ հայերը կը մերժեն, ֆրանսացի զինուորները անոնց զէնքով կը սպառնան: Սակայն Հայ ազգային կոմիտէի միջամտութեամբ կանխարգիլուեցան ֆրանսացիներու կողմէ հայերու կոտորածները»:

Մեկնաբանելով Մահտեսեանի կողմէ Ուիլսընին ուղարկուած զեկուցումը` Չիչեք ըսած է. «Զեկուցումին մէջ կը յիշեցուի այն փաստը, որ ժամանակին հայերը ֆրանսացիներուն հետ միասին պայքարած են Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթիւրքի զինուորներուն դէմ: Կը նշուի, որ ֆրանսացիները Կիլիկիա եկած էին Հայկական թագաւորութիւն հիմնելու համար: Սակայն կարճ ժամանակ ետք, ֆրանսացի զինուորները զէնքը ուղղեցին հայերուն դէմ: Ֆրանսացի զինուորները հրետանիի, հեծելազօրքի եւ ծանր զէնքերու ուղեկցութեամբ հայերուն պարտադրած են վար դնել իրենց զէնքերը եւ հեռանալ:

«Այս երկու էջնոց փաստաթուղթը վառ ապացոյցն է այն բանի, թէ ինչպէ՛ս հայերը ժամանակին բողոքած են ֆրանսացիներուն դէմ: Ֆրանսան պատմութեան ընթացքին Մերձաւոր Արեւելքի մէջ իր շահերուն համար օգտագործած է հայերը: Իսկ այսօրուան վիճակը անցեալէն ոչինչով կը տարբերի», ըսած է թուրք փրոֆեսէօրը:

 

 

Share this Article
CATEGORIES