«ԱՐԻ ՏՈՒՆ» ԾՐԱԳԻՐԻ ՄԱՍՆԱԿԻՑ ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅ ԱՇԱԿԵՐՏԻ ՄԸ ՕՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆԸ

16 տարեկան եմ: Ծնած եմ Միացեալ Նահանգներ, սակայն կ՛ապրիմ Լիբանան: Ես երկու երկիրներու քաղաքացի եմ, բայց ունիմ մէկ հայրենիք` Հայաստանը: Անփոխարինելի է ան, ընտրովի չէ: Ինչպէս ծնողը, այնպէս ալ հայրենիքը մարդու համար միակն է:

Ես Հայաստան այցելած եմ աւելի կանուխ տարիքիս, սակայն այս տարի որոշում տուի Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան «Արի տուն» ծրագիրի հրաւէրով երթալ հայրենիք: Այս գրութիւնները պատրաստեցի ընկերներուս համար, որոնք կ՛ապրին Լիբանան, նաեւ` բոլոր տարեկիցներուս, որոնք հայ են ու աշխարհասփիւռ:

ԵՐԿՈՒՇԱԲԹԻ

Մեր պտոյտը ու ծանօթացումը հայրենիքի հետ սկսանք Երեւանէն: Ծանօթացանք իրարու, կազմակերպիչներուն եւ մեր պասի պատասխանատու հրաշալի Նաթային հետ, որ իր բացատրութիւններով մեզ կը լուսաբանէր ու կը ծանօթացնէր մեր հայրենիքին:

Ես յաճախ օրերը կը բաղդատեմ գոյներու հետ. այս օրը կապոյտ էր, հաճելի, սիրալիր. միայն գորշ կէտ մը զիս տակնուվրայ ըրաւ: Բոլորս ալ հայ ենք, կը գտնուինք հայրենիքի հողին վրայ, սակայն կը լսէի օտար լեզու, որով շուրջիններս կը խօսէին իրարու հետ: Սիրտս ցաւեցաւ: Պահ մը ուզեցի ամբողջ ուժովս պոռալ. «Հայերէ՛ն խօսեցէք»:

Այցելեցինք Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի գերեզմանը. երդուեցի ըլլալ հա՛յ, մտածել հայօրէ՛ն, մնալ հա՛յ… Հասկցայ, որ եթէ այդ բոլորը կատարեմ իբրեւ հայ, նաեւ մարդ կ՛ըլլամ: Օրուան աւարտին, պասով տուն վերադարձին, ընկերս` Սիփանը, խանդավառ կերպով պատմութիւններ կը պատմէր: Լիաթոք խնդացինք:

ԵՐԵՔՇԱԲԹԻ

Արեւոտ օր մը:

Այնքան գեղեցիկ էր մեր խումբը` ճերմակ շապիկներով, որոնց վրայ գրուած է «Արի տուն»: Յաճախ մեր մայրերը մեզի կը ձայնեն. «Տո՛ւն եկուր»: Հո՛ս, միայն հոս հասկցայ, որ իսկական տունը հայրենիքն է, որ ամէնէն ապահով ու պաշտպանուած անկիւնն է. աւելի ճիշդ` բոլորիս համար հարազատ տեղ մըն է, ի՛նչ ալ ըլլայ:

Տո՛ւն եկուր, որովհետեւ ուրիշինը երբե՛ք քուկդ ալ չ՛ըլլար:

Սարդարապատ գացինք, եղանք Էջմիածինի մէջ: Խօսքերը անկարող են բացայայտելու զգացումներս, զորս ունեցայ այս այցելութիւններուն ատեն: Նկարագրութիւնները շատ ժլատ են արտայայտելու մեր հիացմունքն ու երջանկութիւնը:

Մայր տաճարին մէջ մոմեր վառեցինք: Ես զոյգ մը մոմ վարեցի ընտանիքիս առողջութեան համար, զոյգ մըն ալ, որպէսզի մեր հայրենիքը միշտ խաղաղ ու անամպ երկինք մը ունենայ: Այնքա՜ն գեղեցիկ ու վեհանձն է մեր մայրավանքը: Այսօրուան գորշը. չկրցայ հասկնալ, թէ ինչո՞ւ եկեղեցւոյ պատասխանատուները մեզ «Գանձարան» չառաջնորդեցին: Նոյնիսկ քիչ մըն ալ չոր ու անհիւրընկալ եղան մեզի հետ:

Օրուան աւարտին Սիփան կրկին մեզ զուարճացուց իր պատմութիւններով:

ՉՈՐԵՔՇԱԲԹԻ

Մատենադարան. հոս դուն քեզի հզօր կը զգաս: Գիտես, որ պատմութիւն ունիս: Գիտես, որ քու նախնիներդ քեզի յանձնած են հայ ըլլալու պատգամը, ձեւը, հպարտութիւնը եւ դո՛ւն ալ պիտի կրես այս բոլորը եւ ըլլաս անոնց արժանաւոր մասնիկը: Ասիկա մեր ազգային հպարտութիւնն է, ասիկա մե՛նք ենք: Ես ուրախ եմ, որ այս ժողովուրդին զաւակն եմ եւ այս հայրենիքը ունիմ, եթէ նոյնիսկ տասը երկիրներու քաղաքացի ըլլամ:

Նախորդ օրերուն այնքան սիրեցինք մեր պատասխանատու Նաթանը ու կապուեցանք անոր, որ բացակայութիւնը շատ տխուր էր: Սկիզբը քիչ մը ընկճուեցանք, մանաւանդ քոյրս` Արփին, որ ամէնէն կրտսերն էր պասին մէջ:

Զարմանալի էր. քանի մը օրուան մէջ բոլորս շատ մտերմացած էինք եւ նոյն ձեւով կը մտածէինք: Պտոյտները շարունակուեցան. եղանք Գառնիի հեթանոսական տաճարին մէջ: Հոս հասկցայ, որ իսկապէս շատ հին ազգ ենք. վկան` հազարամեակներու մեր պատմութեան այս հրաշալի կոթողը, որ տիրական ու հպարտ կեցուածքով հաստատուն կանգնած է: Իսկ բնութիւնը… այդ կախարդական բնութիւնն ու խաղաղութիւնը պահ մը շնչակտուր կ՛ընէ հոն գտնուողը: Այդ գեղեցիկ ձորերը տեսնելու համար պէտք է այցելել Հայաստան եւ զգալ հողին ու երկինքին մէկտեղումը:

Այնուհետեւ այցելեցինք Գեղարդի վանքի համալիր: Հոս դուն քեզ մեծ հայ կը զգաս. ուրիշ ո՞ւր այսքան կանգուն եւ հաստատուն, կողք-կողքի կանգնած կրնաս տեսնել երկու կրօններու յուշարձանները:

Վերադարձին պասին մէջ աշխուժ զրոյց էր, հպարտութիւն կար բոլորին հայեացքներուն մէջ: Սիփանը նորէն զուարճախօսութիւն մը ըրաւ:

ՀԻՆԳՇԱԲԹԻ

Այցելեցինք Էրեբունիի թանգարան: Ծանօթացանք մեր քաղաքամայր Երեւանի պատմութեան, այնուհետեւ մեկնեցանք Սեւան, որ մանրիկ-մանրիկ ալիքներով եւ նազանի ծափանքով դիմաւորեց մեզ: Օդը ցուրտ էր, ջուրը` սառնորակ: Առաւել համարձակներս նետուեցանք ջուր: Խումբէն մէկը ըսաւ. «Ասիկա մկրտութեան կը նմանի»:

Այո՛, մկրտուեցանք. ջուրով եւ մեր սրտի խօսքերով, իսկ մեր մտքերէն աղօթք մրմնջացինք առ Աստուած: Չեմ գիտեր` ընկերներս ի՛նչ խնդրեցին, բայց ես պաղ ջուրին մէջ ջերմօրէն մաղթեցի, որ այլեւս հայրենիքիս մէջ ապրիմ: Շատեր կրնան այս մաղթանքս պատանեկան երազանք նկատել, բայց ես կը հաւատամ, որ օր մը այդպէս պիտի ըլլայ: Այն ատեն լիարժէք հայ կ՛ըլլանք:

Ճաշեցինք: Այցելեցինք Սեւանայ վանք: Ամէնէն սրտառուչը հայկական պարն էր, որ խումբի անդամները պարեցին: Չեմ գիտեր ինչպէս եւ ուրկէ յանկարծ հնչեց հայկական պարի եղանակ: Ու բաց երկինքին տակ մէկ կողմէ հանդիսատես ունենալով կապուտակ Սեւանը, միւս կողմէ` բարձունքին թառած Սեւանայ վանքը ու նաեւ շրջապատուած ուրախ, հիւրընկալ ու զարմացած մեր հայրենակիցներով` մեր ամբողջ խումբը սկսաւ պարել:

Վերադարձին այնքան ուրախ ու քիչ մը յոգնած էի, որ կիսաչոր հագուստներուս մէջ սարսռալով քուն մը քաշեցի: Ափսոս, Սիփանի օրական զուարճախօսութիւնը չլսեցի: Զարմանալի կերպով աշխուժ եւ խելացի տղայ մըն է ընկերս` հայաստանցի, լաւ հայ Սիփան Մուրատեանը: Շատ լաւ ճատրակ կը խաղայ ու համեղ խորոված կը պատրաստէ: Երեւան հասնելով` անոր ընկերակցութեամբ քիչ մըն ալ քաղաքին մէջ պտտեցանք: Հրաշալի երեկոյ մը անցուցինք եգիպտահայ ու պոլսահայ տղոց հետ: Մենք արդէն շատ մտերմացած էինք: Ուշ երեկոյեան բաժնուեցանք` յաջորդ օրը տեսնուելու խոստումով:

ՈՒՐԲԱԹ

Այցելեցինք Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիրը: Ճերմակ ծաղիկ զետեղեցինք անմար կրակին շուրջ, ապա թանգարան մտանք: Յետոյ` Եռաբլուր, մեր արցախեան հերոսներու հանգստարանը: Մենք հերոսական ներկայ ունեցող ժողովուրդ ենք: Վստահաբար իւրաքանչիւր հայ գլուխ կը խոնարհէ մեր ազգի հերոսներու շիրիմներուն դիմաց: Ծաղիկներ դրինք, աղօթեցինք: Խորհրդաւոր լռութիւն ու ակնածանք կար: Զգալի էր բոլորիս թախիծը, տխրութիւնը… Հպարտ էինք, որ այս հերոսները ունինք: Յետոյ մեկնեցանք Արմաւիրի զօրամաս: Ծանօթացանք զինուորներուն, փորձեցինք անոնց առօրեայէն օր մը ապրիլ: Կային խանդավառ տղաք, կային ուժեղ ու քաջ տղաք, կային նաեւ դժգոհներ: Նոյնիսկ մեզի երանի տուողներ կային, որ ուրիշ երկիր կ՛ապրինք:

¬ Տղա՛ք, պիտի ըսեմ, թէ մեզմէ շատերը մեր կամքէն անկախ ուրիշ երկիր կ՛ապրինք: Ի՞նչ երանի կրնաս տալ անձերու, որոնք այրող հողին վրայ կ՛ապրին:

¬ Լիբանա՞նը, Սուրիա՞ն, Թուրքիա՞ն, թէ՞ Եգիպտո՞սը լա՞ւ է Հայաստանէն,¬ բոլորն ալ այս հարցը կու տային:

Անշո՛ւշտ Հայաստանը. վստահ եղէ՛ք ու համոզուած: Հոն ճաշեցինք: Համեղ ճաշեր կը պատրաստեն զինուորներուն համար, ապա փորձեցինք անոնց հետ մարզուիլ: Ես ձեռքերս վնասեցի, սակայն ատիկա աննշան բան մըն էր անցուցած օրուանս դիմաց:

ՇԱԲԱԹ

Այցելեցինք Հ. Մաթէոսեանի անուան դպրոց, որուն տնօրէնը` Լարիսա Մկրտիչեանը մեզ պտտցուց դպրոցին մէջ: Ափսոս որ արձակուրդ էր եւ մէկ¬երկու պաշտօնեաներէ բացի ուրիշ մէկը չկար: Այնուհետեւ գացինք «Վերնիսաժ»` գնումներ ընելու: Հոս ամէն քայլափոխի հայկական շունչը կը զգաս. նուռերը, նկարները, փայտէ քանդակները, ծիրանափողերը: Հոս մեր ընկերներուն ալ հանդիպեցանք, իրենք ալ զիրենք հիւրընկալող կողմին հետ գնումներ կատարելու եկած էին: Կէսօրէ ետք գիւղ գացինք, այցելեցինք Խոսրովի անտառ եւ Վետի գետ: Փորձեցինք ձուկ որսալ, ապարդիւն: Մեղուներէն մեղր քամելու մասնակցեցանք: Մէկ¬երկու մեղու նոյնիսկ զիս խայթեցին: Մեղրի անուշ բոյրը տարածուեցաւ օդին մէջ: Հազարով մեղուներ կը բզզային ու զարմանալի աշխուժութեամբ մեղր կը բերէին: Ծեր մեղուապահը ըսաւ, որ մեղուն ուրախ է, օդը պայծառ է, արեւոտ, հանդերը լեցուն` պաշարով: Ճիշդ է, ես պաշարը չտեսայ, սակայն դիմացս բացուեցաւ ծաղկաստան մը: Գոյն¬գոյն ծաղիկներ աղջիկներու պէս հեզիկ¬նազիկ կ՛ըլլային ու մեղուին «համբոյր»ին կը սպասէին: Է՜հ, համբոյրն այդ կ՛արժէր, որովհետեւ քաղցր մեղր կը շինուէր: Մենք կը դարձնէինք մեղր քամող մեքենան ու կը խնդայինք: Ծեր մեղուապահը հի՜ն¬հին օրերու պատմութիւններ կը պատմէր, մինչ գետը, որուն մէջ հազիւ առուակի չափ ջուր կար, կը կչկչար: Տարօնը մեղրի շրջանակը տեղափոխած ատեն ծորեցուց գետին: Սիփանը տեղւոյն վրայ սկսաւ սրամտութեան.

– Մի գիւղացի իրենց գիւղում

Խանութ սարքել մեղր էր ծախում…

Ծեր մեղուապահը քիթին տակէն սկսաւ խնդալ: Ան միակն էր մեր հանդիպած անձերէն, որ չհարցուց` Հայաստա՞նը, թէ՞ Լիբանանը շատ կը սիրենք:

Վստահ եմ, որ ան համոզուած էր, թէ աշխարհի վրայ հայուն համար ամէնէն լաւ երկիրը Հայաստանն է` մեղրից էլ անուշ, մեղրից էր բուրաւէտ…

ԿԻՐԱԿԻ

Սիփանը, ես ու եղբայրս` Տարօնը լծուեցանք խորոված պատրաստելու գործին: Խոշոր միսի կտորները տեսնելով` Տարօնը ըսաւ, որ հին ժամանակներու որսորդներուն կը նմանինք: Բաւական ցախ ու ճիւղ հաւաքելէ ետք կրակ վառեցինք: Յետոյ խորովածի անուշ հոտը տարածուեցաւ մինչեւ լեռները: Հազիւ սկսանք ուտել, անձրեւ եւ խենթ կարկուտ մը տեղաց: Իսկական արկածախնդրութիւն էր, երբ գետ մտանք կարկուտին տակ լողալու: Ի՜նչ աղուոր օր մը անցուցինք հիւրընկալուելով Սիփանի լեռնային տնակը: Շաբաթ եւ կիրակի օրերը իսկական գիւղական օրեր անցուցինք:

ԵՐԿՈՒՇԱԲԹԻ

Երկուշաբթի Խոր Վիրապի մէջ հանդիպեցանք մեր խումբին: Որքան ալ փորձեմ նկարագրել պատկերը Խոր Վիրապին, լերան սքանչելի տեսարանը, միեւնոյնն է, բան մը պակաս պիտի ըլլայ: Տղոցմէ շատեր սկսան տուփերու մէջ հող լեցնել` հայրենիքի սահմանէն ափ մը հող տանելու համար: Նոյնիսկ պոլսահայերը սահմանէն հող կ՛առնէին. արդեօք նուիրական երազա՞նք ունենալով, որ օր մը Արարատի փէշերուն պզտիկ հող մը պիտի առնէին` իբրեւ յիշատակ ներկայ Հայաստանի…

Պասին մէջ հնչեցին հայրենասիրական երգեր: Երգեցինք բոլորս, երգել չգիտցողն ու գիտցողը: Ամէնէն ուրախը Նաթան էր: Յայտնի էր, որ ան մեզ սիրած էր:

Հասանք Նորավանք: Եթէ երբեւէ ուզէք զարմանալ ու հիանալ մարդկային ուժին ու մտքին վրայ, ապա այցելեցէք այս հրաշք վանքը: Վեհաշուք ու փայլուն ճարտարապետական կառոյց մըն է, որ կառուցուած է 13-րդ դարուն: Հոս կը կարծես, թէ աղօթքներդ շատ մօտ են Աստուծոյ… Ուրեմն անկեղծօրէն աղօթէ՛, բարձրաձայն կամ ցած ձայնով, լուռ կամ աղմկոտ, միեւնոյնն է, կը կարծեմ, թէ հայրենի անապական լեռները կը միջնորդեն, որ աղօթքները շուտ հասնին երկինք: Տղոցմէ մէկը ըսաւ, որ Արցախը այստեղէն մօտէն է: Բոլորս ալ մաղթեցինք, որ օր մը մեր խումբով Արցախ այցելենք:

***

Յաջորդ 4 օրերը ճամբարային օրեր էին, որոնք անցուցինք Աղուերանի «Կարին» հանգստեան տան մէջ:

Այս օրերուն մասին եթէ կ՛ուզէք, որ մանրամասն պատմեմ, սիրելի՛ հասակակիցներ, ապա երկու օր պէտք է եւ խարոյկ մը, ու կը սկսի երկար ու հաճելի զրոյց մը:

Վստահ եմ` անկէ ետք վստահաբար կ՛որոշէք «Արի տուն» ծրագիրի յաջորդ մասնակիցը ըլլալ:

Որպէս վերջաբան` կ՛ուզեմ շնորհակալութիւն յայտնել սփիւռքի նախարարութեան` այսպիսի ծրագիր մը կազմակերպելուն եւ իրագործելուն համար, մեր պասերու վարիչներուն, որոնք անտրտունջ, անկախ մեր աղմուկ-աղաղակէն, ապահով մեզի կը տեղափոխէին տեղէ տեղ, մեր ազնիւ ու բարեհամբոյր Նաթային, Նարեկին, Միքայէլին եւ միւս բոլոր ղեկավարներուն: Շնորհակալութիւն` Աղուերանի մեր բոլոր պատասխանատուներուն, ընկեր Գրիգորեանին, խոհարարներուն եւ բոլոր պաշտօնեաներուն: Շնորհակալութիւն, որ ընդունեցիք, գուրգուրացիք, փայփայեցիք ու աչալուրջ կերպով հսկեցիք մեզի, ներեցիք մեր չարութիւնները… Վերջապէս մեզի տուիք մեր հայրենիքը ճանչնալու այս բացառիկ կարելիութիւնն ու առիթը:

«Արի՛ տուն»…

Կը կարծեմ, թէ յաջորդ հանգրուանին Հայաստանի սփիւռքի նախարարութիւնը նոր ծրագիր մը պիտի կազմակերպէ` «Տո՛ւն վերադարձիր» խորագիրով:

ԳԷՈՐԳ ԱՍԱՏՈՒՐԵԱՆ

Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլեճ
11¬րդ դասարան

Share this Article
CATEGORIES