ՏՊԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԵՒ ՅՈՒԶՈՒՄՆԵՐ «ՏԱՏԻԿԻՍ ԴԱՋՈՒԱԾՔՆԵՐԸ» ԺԱՊԱՒԷՆԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին Լիբանանի Կեդրոնական մարմինին կազմակերպութեամբ, հինգշաբթի, 10 նոյեմբեր 2011-ի երեկոյեան ժամը 8:00-ին «Յովհաննէս Պօղոսեան» թատերասրահին մէջ ցուցադրուեցաւ «Տատիկիս դաջուածքները» ժապաւէնը` բեմադրութեամբ վաւերագրական ժապաւէններու մարզին մէջ մեծ աւանդ ձեռք բերած դոկտ. Սիւզան Խարտալեանի:

Որպէս առաջին տպաւորութիւն` պէտք է արձանագրել, որ ներկաներն ու Սիւզանը առաջին իսկ վայրկեանէն կրցան զիրար հասկնալ: Ամէն մէկ հանդիսատես ժապաւէնին մէջ զինք յուզող բան մը տեսաւ ու իրեն հետ տարաւ: Այդ օրուան տպաւորութիւնը բաւական երկար պիտի յամենայ իւրաքանչիւրիս հոգիին մէջ:

Իր էութեան մէջ ժապաւէնը ունի իւրայատուկ առաջադրանքներ, որոնցմէ է, 100 տարուան փակ մնացած արխիւներ եւ ցաւեր բանալու քաջութիւնը: Մեր միջավայրին մէջ ո՞վ կը հաւատայ, որ իր մեծ մայրը բռնաբարուած է: Ո՞վ կ՛ընդունի, որ ինք «անբարոյ» կնոջ մը թոռնիկն է: Բայց Սիւզանին բացայայտումներէն ետք, երբ պահ մը նայինք մեր շուրջը, պիտի տեսնենք կամ գոնէ պիտի յիշենք, որ մեր շրջապատին մէջ շատ մը դաջուած կիներ կային: Ուրեմն բոլորն ալ… Այո՛, ցեղասպանութեան կենդանի զոհերն են անոնք: Թէեւ ֆիզիքապէս չմեռան, բայց մահացան բարոյապէս: «Մեծ մայրս քալող դիակ մըն էր», կ՛ըսէ Սիւզան:

Ահա իմ մէջ ընթացք կ՛առնէ ատելութեան նոր թափ մը թուրքին հանդէպ: Հայ տղամարդիկ զոհ գացին եաթաղանին, մեր ամբողջ մտաւորականութիւնը զոհ գնաց թրքութեան, ամբողջ հայրենիք մը կորսնցուցինք… Այս բոլորին համար ես արդարօրէն կ՛ատեմ թուրքը: Իսկ հիմա հայ տղամարդու արժանապատուութիւնս կրկնակիօրէն վիրաւորուեցաւ ազգիս պատիւը համարուող կիներուն համար, որոնք եղած են հեղ մը փափկասուն տիկնայք, այլ տեղ մը տնաշէն մայրեր ու քոյրեր: Հայ կինը ես պատկերացուցած եմ ազնուութեան գագաթին, ինծի համար հայ մայրը եղած է բարի, բարեպաշտ ու համեստ: Եթէ թուրք մայրեր հայ մօր բարութենէն նշոյլ մը ունենային, քիչ մը` բարութիւն, անոնց զաւակները այդ աստիճանի գազանային վերաբերում չէին ցուցաբերեր: Ես կրկնակիօրէն ատեցի թուրքը այս ժապաւէնը դիտելէ ետք:

Ժապաւէնին մէջ իրագործուած են գեղարուեստական հետաքրքրական հնարքներ: Տպաւորիչ էր Սիւզանին առանձինը կատարած թաղման կարգը Տէր Զօրի մէջ` իր հաւաքած ոսկորներով: Ապա ուշագրաւ էր անապատին մէջ մարդոց փոխարէն անոնց նկարներու ցուցադրութիւնը:

Հեղինակը անցեալն ու ներկան միախառնելով` ուզած է ցոյց տալ, թէ կեանքը կը շարունակուի` ի՛նչ ալ եղած ըլլան անցեալի դառնութիւնները. ողբերգութեանց առընթեր, ժապաւէնին մէջ կան ուրախութիւն, նշանտուք ու խնճոյք, բայց անշուշտ տիրականը յուզումն է, զոր Սիւզանը յաջողած է փոխանցել եւ մեզի լսելի դարձնել իր ձայնը` հայ կնոջ ձայնը, որ խեղդուած էր ցարդ:

Ժապաւէնին մէջ մենք կը տեղափոխուինք հայրենիք, ուր 104 տարեկան նիհարակազմ մամիկի մը լացը խարան մըն է անարդարութեան ճակատին. ապա կ՛երթանք Տէր Զօր, ուր զոհերու յիշատակին կառուցուած մատրան մէջ չափազանց զգացուած Սիւզան կը փղձկի յանկարծ: Կու լայ, բայց իր լացին պատճառը անծանօթ կը թուի իրեն: Հարիւր տարի առաջ իր մեծ մօր եւ բոլոր մեր մեծ մայրերուն ցաւագին լացերուն արձագանգը չէ՞ արդեօք անոր լացը…

Հայոց ցեղասպանութեան ծանօթացման Սիւզանին նախորդ աշխատանքներուն կողքին մեծ իրագործում մը եւս կ՛արձանագրուի:

Գնահատելի էր կազմակերպիչ մարմինին ճիգը, որ կրցած էր ապահովել հանդիսատեսներու մեծաթիւ ներկայութիւն մը: Բացման խօսքը դիպուկ էր, բայց կը պակսէր փակման կամ շնորհակալական խօսք մը, կամ… ծաղկեփունջ մը եւ թերեւս յուշանուէր մը, որոնց Սիւզան անպայման չէր սպասեր:

Շատ նպատակայարմար կ՛ըլլար, որ այս գործը ցուցադրուէր ապրիլ 24-ին եւ քիչ մը աւելի մեծ մասշտապով, ինչպէս պիտի ըսէր արեւելահայը: Տակաւին, ինչո՞ւ չէ, օտարներուն եւ բարձրաստիճան պաշտօնատարներու, որպէսզի անիկա հասնի ճիշդ իր նպատակին:

Յաջողութիւն` Ցեղասպանութեան Լիբանանի Կեդրոնական մարմինին: Յաջողութիւն Սիւզանին…

ՆԵՐԿԱՅ ՄԸ

Share this Article
CATEGORIES