ՎԱՏԻԿԱՆ ԻՆՉՈ՞Ւ ԱՆՏԵՍԵՑ ԿՂԵՐԱԿԱՆՆԵՐՈՒ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ

Հայր Սանթորօ

Հայր Անտրէա Սանթորօ` կաթոլիկ վարդապետ մը, իր եկեղեցւոյ մէջ սպաննուեցաւ 16-ամեայ ծայրայեղ ազգայնականի մը կողմէ, Սեւ ծովու Տրապիզոն քաղաքին մէջ, 2006 թուականին: Այն ատեն ոչ ոք մտածեց, որ ասիկա կրնայ սպանութիւններու շղթայի մը սկիզբը ըլլալ:

Երբ Հրանդ Տինք սպաննուեցաւ 2007-ի յունուարին, գրեթէ ոչ ոք կը պնդէր, որ այս երկու ոճիրներուն միջեւ կրնայ որոշ կապ մը ըլլալ:

Եւ երբ երեք միսիոնարներ սպաննուեցան, 2007-ի ապրիլին, Մալաթիոյ մէջ, քիչեր կային, որոնք մտածեցին, որ այս բոլոր սպանութիւնները կրնային իրարու կապուած ըլլալ: Ես անոնցմէ մէկն էի: Մենք աւելի ուշ լսեցինք «Վանդակ» ծրագիրի մասին եւ գիտցանք, որ Էրկենեքոն կենկին անդամները ինչպէ՛ս ծրագրած եւ գործադրած են իրենց յարձակումները եւ ոչ իսլամները վախցնելու իրենց շղթայազերծած արշաւը:

Մալաթիոյ կոտորածն ու Հրանդ Տինքի սպանութեան հայցը տակաւին լճացած են առաջին ատեանի դատարաններուն մէջ:

Շատ ցաւալի է, սակայն, որ հայր Սանթորոյի սպանութեան դատավարութիւնը ակնթարթի մը մէջ բացուած եւ փակուած է: Այն ատեն, երբ այս դատին ձեռնարկուած էր Տրապիզոնի մէջ, չկար հանրային այն իրազեկութիւնը,  թէ ինչպէ՛ս թրքական ուրուային պետութիւնը կը գտնուի այս բոլոր սպանութիւններուն եւ զրպարտութեան արշաւներուն ետին:

Այլ գործօն մը, որ առաջնորդեց Սանթորոյի դատին կանխահաս փակուելուն (միայն բանտարկութեան դատապարտելով պատանի մը, առանց անոր ետին կանգնող ցանցին մասին կծիկի, թելի մը) բացակայութիւնն է ընկերային եւ իրաւական ճնշումին, որոնք ներկայ էին Հրանդ Տինքի եւ Մալաթիոյ հայցերու պարագային:

Ըստ էութեան, ոչ ոք հետեւեցաւ հայր Սանթորոյի սպանութեան դատավարութեան, մինչ Տինքի եւ Մալաթիոյ սպանութիւններու դատավարութեանց հետեւեցան քանի մը տասնեակ փաստաբաններ, ինչպէս նաեւ` զանգուածային լրատուամիջոցներ եւ քաղաքացիական հասարակութիւն:

Սանթորոյի դատավարութեան պարագային, շատ զարմանալի էր ճնշումի բացարձակ բացակայութիւնը Վատիկանի կողմէ, որ նախ եւ առաջ ինք նշանակած էր զոհը այդ պաշտօնին վրայ:

Ես որոշ, շօշափելի կերպով չեմ գիտեր, թէ Վատիկան ինչո՞ւ ինքզինք լուսարձակներէ հեռու պահեց այս դատին մէջ, բայց ես որոշ ընդհանուր գաղափարներ ունիմ այս վերաբերումին մասին:

Մալաթիոյ զոհերը

Վատիկան շատ հաւանաբար մտածեց, որ հայր Սանթորօ սպաննուած է «իսլամ ծայրայեղականի» մը կողմէ (մինչ ան ծայրայեղ ազգայնական մը եղած է, Հրանդ Տինքի եւ Մալաթիոյ զոհերու ոճրագործներուն նման), եւ որ եթէ Վատիկան ճնշում բանեցնէ, կրնայ ուշադրութիւն գրաւել կրօններու միջեւ տեսակ մը հակամարտութեան. օրինակ` իսլամներ քրիստոնեաներու դէմ:

Կրնայ ըլլալ, որ Վատիկան նաեւ գերադասած է լուսարձակներէ հեռու մնալ, որովհետեւ կրնայ ըլլալ, որ մտածած է, թէ եռանդուն զօրակցութիւնը, աջակցութիւնը դատավարութեան եւ ոճրագործին համար աւելի խիստ, ծանր պատիժ պահանջելով` կրնայ հակասել ընկալման եւ «ներման» իր դիմագիծին:

Ես այնպիսի դիրքի մը վրայ չեմ, որ գիտնամ ճշգրիտ պատճառները այս դատավարութեան հետեւելու Վատիկանի չկամութեան: Ես սակայն շատ լաւ գիտեմ, որ Սանթորոյի դատավարութեան վաղահաս աւարտը մեծ  կորուստ մըն է բազմաթիւ տարբեր դատերու համար:

Այս կանխահաս աւարտին պատճառով մենք ամբողջ պատկերը չենք կրնար տեսնել: Նաեւ չենք կրնար տեսնել ոճիրներու միջեւ կապը եւ ատոնց ետին կանգնող ցանցերը:

Հայր Փաթովեզէ

Կաթոլիկ եպիսկոպոս Լուիճի Փաթովեզէ, որ 2007-ին գլխաւորեց հայր Սանթորոյի յուղարկաւորութիւնը, 2010-ին սպաննուեցաւ Ալեքսանտրեթի մէջ: Եպիսկոպոսը սպաննուեցաւ իր վարորդին եւ թիկնապահին ձեռամբ: Այս դատը եւս լուսարձակներէ հեռու մնաց:

Ես չեմ գիտեր, թէ արդեօք ուրուային պետութեան տարրեր մեղսակի՞ց էին Փաթովիզի սպանութեան, բայց ըստ իս, ոչ ոք ճնշում կը բանեցնէ ոեւէ մէկուն վրայ, կամ կը փորձէ հետաքննել, պրպտել, թէ արդեօ՞ք այսպիսի կապեր կան:

Վատիկան ոչինչ կ՛ընէ ապահովելու համար, որ այս դատավարութիւնը լուրջ կերպով ընթանայ:

Ես իսկապէս կ՛ուզեմ տեսնել, որ Վատիկան այս դատավարութեանց հանդէպ իր վերաբերումը կը փոխէ: Արդարութիւն պահանջելը չի նշանակեր վրէժ փնտռել:

Եթէ Վատիկան այս դատավարութիւններուն աչալուրջ, շրջահայեաց հետեւի, կրնայ իսկապէս նպաստել Թուրքիոյ մէջ ոչ իսլամներու բարեկեցութեան:

Ուշ չէ նոյնիսկ Սանթորոյի դատավարութեան համար: Թրքական իրաւական համակարգին մէջ, բացառիկ պարագաներու, որ ես կը հաւատամ գոյութիւն ունի Սանթորոյի գործին մէջ, երկրի արդարադատութեան նախարարը կրնայ պատուիրել, հրահանգել փակուած քրէական գործի մը վերաբացումը: Եթէ Վատիկան ասիկա պահանջէ, չեմ կարծեր, որ մեր  արդարադատութեան նախարարը ընդդիմանայ:

Սանթորոյի գործին վերաբացումը մեծ ներդրում, օժանդակութիւն պիտի ըլլայ Թուրքիոյ մէջ մարդկային իրաւանց եւ կրօնի ազատութեան յառաջընթացին:

Ես իսկապէս կը յուսամ, որ Վատիկան այս քայլը կ՛առնէ:

ՕՐՀԱՆ ՔԵՄԱԼ ՃԵՆԿԻԶ

«Թուտէյզ Զաման»

Share this Article
CATEGORIES