ՅՈՒՇԱՏԵՏՐ. «ԱԶԱՏԵՑԱՒ»

Ռ. Հ.

Դարձեալ սիրտս ցաւեցաւ անցեալ օր: Իմ շատ սիրելի բարեկամներէս մէկը հրաժեշտ առաւ կեանքէն: Կեանքէն հրաժեշտ առաւ երկարատեւ ու տառապալից հիւանդութենէ մը ետք: Աստուած իմ, գիտեմ, թէ շատ ցաւ ու տառապանք ապրեցաւ, մինչեւ որ օր մըն ալ փչեց վերջին շունչը: Եւ ես, ո՜վ գիտէ քանիերորդ անգամ ըլլալով, մտածեցի: Ըսի, երանի՜ թէ մարդիկ մեռնէին առանց հիւանդանալու:

Ճիշդ է: Երանի թէ մարդիկ այս աշխարհէն հեռանային առանց հիւանդանալու: Մայր Բնութիւնը չէ՞ր կրնար ստեղծել այնպիսի աշխարհ մը, ուր հիւանդութիւն ըսուածը գոյութիւն չունենար, կամ թէ` հիւանդութիւն ըսուածը մահացու եւ ցաւատանջ չըլլար: Քանի որ մարդը մահկանացու է, քանի որ անմահութիւն չկայ մարդուն համար. լա՛ւ, թող մեռնի օր մը, բայց ինչո՞ւ այս հազարումէկ հիւանդութիւնները, որոնք մեծամասնութեամբ տառապալից ու ցաւատանջ են` առանց հաշուելու, որ նաեւ ծախսալից են ու նիւթապէս կործանարար: Երանի թէ մարդիկ մեռնէին առանց հիւանդանալու, երանի թէ գոյութիւն չունենար հիւանդութեան սա տառապալից ու ցաւատանջ շրջանը, որմէ վարակուածները այնքան կը չարչարուին ու իրենց շուրջիններն ալ ակամայ կը չարչարեն, մինչեւ որ մահանան:

Այդ անիծեալ անողոք ու անբուժելի հիւանդութիւնն է, որ մարդոց շունչ մը առնել կու տայ, երբ անոնց մէկ սիրելին վերջապէս կը մեռնի ու խաղաղութիւնը կը գտնէ երկար-երկար տառապելէ վերջ: Ի՛նչ տխուր խորհուրդ է, որ ժողովուրդը այլեւս վարժուած է նմանօրինակ մահուան մը դիմաց ըսելու.

– Ազատեցաւ:

Ո՞վ պիտի ըսէ.

– Հոգ չէ. քիչ մը եւս թող ապրէր ու տառապէր:

Ընդհակառակը, ամէնէն սիրելի անձին համար իսկ այդ «Ազատեցաւ, փառք Աստուծոյ» ասութիւնը ի զօրու է եւ ասիկա կ՛երեւի, թէ Մայր Բնութեան կողմէ մարդոց հոգեբանութեան մէջ դրուած հաւասարակշռութիւն մըն է, որ դրուած  է, որպէսզի մարդու մը տառապանքը նուազի սիրելի մը կորսնցուցած ըլլալու ցաւին դիմաց: Այնպէս մը կ՛ընէ Մայր Բնութիւնը, որ դուն այլեւս չես տառապիր քու սիրելին կորսնցուցած ըլլալուդ համար. «Ազատեցաւ» կ՛ըսես ու կը մխիթարուիս:

Երբեմն ես թափ կու տամ երեւակայութեանս ու կը թաղուիմ զանազան երազանքներու մէջ: Այս երազանքներուն մէջ զիս յուզող շատ կարեւոր ու շատ ալ բովանդակալից հարցում մըն է հետեւեալը. «Ես ի՞նչպիսի աշխարհ մը կը ստեղծէի, եթէ Աստուած ինծի յանձնէր նոր աշխարհ մը ստեղծելու պարտականութիւնը»: Որքան որ ալ փիլիսոփայական դպրոցները մեզի քարոզեն, որ ստեղծուած աշխարհը ստեղծելի աշխարհներուն լաւագոյնն էր եւ ասկէ աւելի լաւը, աւելի կատարեալը ստեղծել կարելի չէր, չեմ ուզեր հաւատալ: Բացարձակապէս չեմ ուզեր հաւատալ: Կ՛ուզեմ հաւատալ, որ անկարելի չէր աւելի լաւ աշխարհ մը ստեղծել: Միայն թէ աւելի լաւ աշխարհ մը ցանկալի՞ էր Տիեզերքի ստեղծիչին համար: Տիեզերքի ստեղծիչը անպատեհութիւններ չէ՞ր տեսած աւելի լաւ աշխարհ մը ստեղծելու մէջ: Տիեզերքի ստեղծիչին համար լաւն ու գէշը, սեւն ու ճերմակը, չարն ու բարին, հիւանդութիւնն ու առողջութիւնը միասնաբար գոյութիւն ունենալու չէի՞ն:

Այս բոլորը իմ հոգը չեն կազմեր, եթէ ինծի յանձնուի աւելի լաւ տիեզերք մը ստեղծելու պարտականութիւնը: Ինծի համար պայման չէ, որ լաւն ու գէշը, կամ չարն ու բարին կամ առողջութիւնն ու հիւանդութիւնը գոյութիւն ունենան քով քովի: Ես պէտք չունիմ չարին ու գէշին, ուստի չեմ ստեղծեր զանոնք: Ես պէտք չունիմ նաեւ հիւանդութեան: Հիւանդութիւն ալ չեմ ստեղծեր: Եթէ զիս ազատ պիտի թողուն, որպէսզի իմ ուզածիս պէս տիեզերք մը ստեղծեմ, այդ տիեզերքին մէջ հիւանդութիւն չկայ: Մարդիկ կը ծերանան, բայց չեն հիւանդանար: Քիչ մը գլխացաւ, քիչ մը յօդացաւ, քիչ մը մէջքի ցաւ, հոգ չէ, այդքանին կրնամ յօժարիլ, պայմանաւ որ ենթական շատ չտառապի: Տառապանք ինչո՞ւ ըլլայ այն աշխարհին մէջ, զոր ես պիտի ուզէի ստեղծել: Եթէ մարդ ընդամէնը վաթսուն, եօթանասուն, ութսուն տարի պիտի ապրի, ինչո՞ւ այդ կարճատեւ տարիները չապրի առանց տառապելու սա կամ նա դժբախտութենէն: Դժբախտութիւնն ալ տեղ չունի իմ երեւակայած տիեզերքին մէջ: Բայց եթէ մէկը ականջէս վար պիտի փսփսայ ըսելու համար, որ` «տղա՛յ, դուն խե՞նթ ես, առանց դժբախտութեան աշխարհ կ՛ըլլա՞յ», այն ատեն կրնամ հանդուրժել, որ մարդիկ դժբախտութիւններ ապրին պարբերաբար, բայց ատոր փոխարէն` մերժելով կը մերժեմ  սա անողոք, սա ցաւատանջ, սա տառապեցուցիչ հիւանդութիւնները, որոնք դժոխքի կը վերածեն մեծ թիւով մարդոց վերջին օրերը:

Օ՜, դեռ ինչե՜ր ու ինչե՜ր կարելի էր սրբագրել այս աշխարհին ու այս կեանքին մէջ, եթէ մենք մեր ուզածին պէս նոր աշխարհ մը ստեղծել ուզէինք: Բայց անշուշտ ասիկա անկարելի երազ մըն է: Յետոյ խնդիր մը կայ: Եթէ այս աշխարհը վերածուէր իրական դրախտի մը, եթէ այս աշխարհին մէջ տեղ չունենային գէշը, չարը, հիւանդութիւնը, դժբախտութիւնը, այն ատեն ո՞վ յօժար կամքով պիտի ուզէր հեռանալ այս աշխարհէն կամ այն ատեն մարդիկ հիւանդութենէ մը տառապելու չափ պիտի չտանջուէի՞ն այս աղուոր աշխարհը ձգել երթալու ստիպողութեան պատճառով:

 

[email protected]

Share this Article
CATEGORIES