ԱՐԱԲԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԸ` ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԺԽՏՈՒՄԸ ՔՐԷԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ՕՐԻՆԱԳԻԾԻ ՈՐԴԵԳՐՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

ԴՈԿՏ. ՆՈՐԱ ԱՐԻՍԵԱՆ

Հինգշաբթի, 22 դեկտեմբերին Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրման նիւթը լայն արձագանգ գտաւ արաբական մամուլին մէջ:

Օրինագիծի որդեգրման պահուն իսկ շարք մը արաբական թերթերուն հրապարակած լրատուութիւնները ստացան հետեւեալ խորագիրները. «Ֆրանսան Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծ կ՛որդեգրէ», «Հակառակ թրքական վրդովմունքին` ֆրանսական քաղաքական վերնախաւը համաձայն է դատապարտելու Հայոց ցեղասպանութեան ժխտողականութիւնը», «Ֆրանսացի երեսփոխաններ կ՛որդեգրեն Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը» եւ «Թուրքիան իր յարաբերութիւնները կը խզէ Ֆրանսայի հետ` Հայոց ցեղասպանութեան պատճառով» («Ախպար», «Իթթիհատ», «Շարք», «Սապիլ» եւ այլն): Իսկ «Ժազիրա»-ն գրեց. «Ֆրանսայի խորհրդարանի անդամները կ՛որդեգրեն Հայոց ցեղասպանութեան օրինագիծը. Փարիզի եւ Անգարայի միջեւ ճգնաժամի նախանշոյլ»:

Արաբական լրատուամիջոցները հետեւելով նիւթին արագընթաց զարգացումներուն սկսան արձագանգել որոշումին հետեւանքներուն: Օրինագիծի որդեգրումին յաջորդող օրերուն ընթացքին լոյս տեսած լրատուութիւններուն կրած խորագիրները կը ներկայացնենք հետեւեալ ամփոփ համայնապատկերին մէջ.

«Ժազիրա»-ն հետեւեալ վերնագիրը ընտրեց. «Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրումէն ետք Թուրքիան Ֆրանսային պատժամիջոցներով կը հակազդէ»` շեշտը դնելով Թուրքիոյ` Եւրոպական Միութեան անդամակցութեան Սարքոզիի մերժումին եւ անոր նախազգուշացման հանգամանքին վրայ: Ասոր յաջորդեց հետեւեալ վերնագիրը. «Էրտողան Ֆրանսան կ՛ամբաստանէ Ալճերիոյ մէջ ցեղասպանութիւն կատարելու յանցանքով»:

Իսկ «Արապիա» պատկերասփիւռի կայանը դուրս եկաւ հետեւեալ խորագիրով. «Ֆրանսան Թուրքիոյ կոչ կ՛ուղղէ չչափազանցելու իր հակազդեցութեամբ, Անգարա Փարիզի մէջ իր դեսպանը տուն կը կանչէ` ի պատասխան Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին», ապա կ՛ըսէ, թէ «ֆրանսացիները սպաննեցին Ալճերիոյ բնակիչներուն 15 առ հարիւրը, Էրտողան Ֆրանսան կ՛ամբաստանէ Ալճերիոյ մէջ ցեղասպանութիւն իրականացնելու յանցանքով… եւ Փարիզէն տուն կը կանչէ իր դեսպանը»:

Միւս կողմէ, քուէյթեան ՔՈՒՆԱ լրատու գործակալութիւնը կը գրէ. «Թուրքիոյ դեսպանը Ֆրանսան կը լքէ երկու երկիրներուն միջեւ լարուածութեան մթնոլորտին ներքեւ»` յիշեցնելով, որ Ֆրանսան 2001-ին որդեգրած է Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչցող օրէնք մը: Նոյն գործակալութիւնը աւելի ուշ յաջորդող զարգացումներուն մասին կը գրէ. «Ֆրանսա կ՛ափսոսայ, որ Անգարա իր դեսպանը տուն կանչեց Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին որդեգրումէն ետք»: Իսկ «Քապաս» օրաթերթը իր լրատուութիւնը կը խորագրէ հետեւեալ ձեւով. «Սարքոզի. յարգեցէ՛ք մեր համոզումները, ինչպէս որ մենք կը յարգենք ձեր համոզումները: Էրտողան. Ֆրանսան ալճերիացիներուն 15 առ հարիւրը ցեղասպանութեան ենթարկեց»:

Սուրիական ՍԱՆԱ լրատու գործակալութիւնը կը նշէ. «Ի պատասխան Ֆրանսայի խորհրդարանի Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին` Էրտողան Ֆրանսան կ՛ամբաստանէ Ալճերիոյ մէջ ցեղասպանութիւն իրականացնելու յանցանքով, իսկ Սարքոզի կը հաստատէ, որ իր երկիրը դասեր չ՛ընդունիր ոեւէ մէկէն»: Իսկ սուրիական «Տը Փրես» կայքէջը կը գրէ. «Էրտողան Ֆրանսան կ՛ամբաստանէ իսլամներուն ատելութիւնը հրահրելու եւ Ալճերիոյ մէջ ցեղասպանութիւն իրականացնելու յանցանքով»:

Լիբանանեան «Սաֆիր» օրաթերթը Մոհամետ Նուրէտտինի ստորագրութեամբ հրապարակեց «Ֆրանսական խորհրդարանը Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծ կ՛որդեգրէ. Էրտողան Ֆրանսան կ՛աւելցնէ պատժամիջոցներու շարքին» խորագիրով յօդուած մը` նկատի ունենալով Իսրայէլի եւ Սուրիոյ նկատմամբ Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան կառավարութեան որդեգրած պատժամիջոցները: Յօդուածագիրը կը մատնանշէ Ֆրանսայի կողմէ Թուրքիոյ «զերօ խնդիրներու» դիւանագիտութեան հասցուած հարուածը, որ կը մարմնաւորուի Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին որդեգրումով: Հակառակ ֆրանսական կողմը համոզելու Թուրքիոյ ջանքերուն, յօդուածագիրը չի նախատեսեր, որ Թուրքիան դիմէ տնտեսական ծանր պատժամիջոցներու, այլ լարուածութիւնը կը մնայ քաղաքական ծիրին մէջ` դեսպան տուն կանչելու մակարդակին վրայ:

Զարգացումները լուսարձակի տակ առնելով` նոյն յօդուածագիրը կրկին «Սաֆիր»-ի մէջ «Էրտողան Ֆրանսան կ՛ամբաստանէ ալճերիացիներուն նկատմամբ ցեղասպանութիւն գործելու յանցանքով. Անգարա շուարած `Փարիզի հանդէպ. պատժամիջոցները նոյնպէս իրեն կը վնասեն» խորագիրին ներքեւ համադրաբար կը ներկայացնէ թրքական զայրացած լրատուամիջոցներուն հակազդեցութիւնը:

«Հայաթ» օրաթերթը կը հրապարակէ վերլուծական երկար յօդուած մը` «Հայոց ցեղասպանութիւնը` դէպի Եւրոպա թրքական ընդլայնումին դէմ ֆրանսացիներուն զէնքը» խորագիրով, որուն մէջ յօդուածագիր Մանալ Նասեր պատմական ակնարկով մը կը մանրամասնէ ցեղասպանութեան փաստաթուղթերու առկայութիւնը եւ ապա Թուրքիոյ հակազդեցութիւնը: «Հայաթ» կ՛առանձնանայ նաեւ իր յաջորդ օրուան վերնագիրով` «Միջազգային օրէնքի տեսակէտով` ցեղասպանութիւնը ամէնէն վտանգաւոր ոճրագործութիւնն է»: Յօդուածին մէջ մանրամասնօրէն կը ներկայացուին  ցեղասպանութիւն բառեզրի իմաստն ու օրէնքին իրաւական հիմքերը:

Յատկանշական է «Իլաֆ» կայքին հրապարակած Խորշիտ Տալլի յօդուածը` «Թուրքիա եւ Հայոց ցեղասպանութեան հարցը» խորագիրով, ուր յօդուածագիրը կ՛անդրադառնայ հայկական լոպիինկի յաջող աշխատանքին, որ կրցաւ համոզել եւրոպական խորհրդարանները Հայոց ցեղասպանութիւնը դատապարտող օրէնքներ եւ բանաձեւեր որդեգրելու:

Միւս կողմէ, կարելի է յիշել կարգ մը արաբական երկիրներու թերթերը, որոնք հեռու հայկական տեսակէտէն ներկայացուցին թրքական տեսակէտը` յօդուածները զարդարելով Ֆրանսայի Ազգային ժողովի շէնքէն դուրս տեղի ունեցած թրքական ցոյցին լուսանկարներով: Օրինակ` «Սաուտիէ»-ի խորագիրն էր. «Թուրքիոյ եւ Ֆրանսայի միջեւ ճգնաժամ` Հայոց ցեղասպանութեան պատճառով», «Ռիատ». «Էրտողան կը յայտարարէ Ֆրանսայի հետ պաշտօնական կապերու խզումը»: Իսկ Էմիրութիւններու «Պայան» թերթը` «Թուրքիան Ֆրանսայի դէմ շարք մը պատժամիջոցներ կը յայտարարէ` Հայոց ցեղասպանութիւնը քրէականացնող օրինագիծին որդեգրումէն ետք»:

Պէտք է առանձնացնել եգիպտական լրատուամիջոցներուն անդրադարձները, որոնք պարզեցին միայն թրքական տեսակէտը:

Եգիպտոսի «Մասրիէ»-ն կը գրէ. «Հայոց ցեղասպանութեան օրէնքը… պատճառ կը դառնայ թուրք-ֆրանսական յարաբերութիւններու խզման»: «25 Եանայեր». «Նախորդ դարէն ներմուծուած խնդիր. Ֆրանսան Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը կը քրէականացնէ, իսկ Թուրքիա խստիւ կը հակազդէ»: «Ահրամ». «Նախագահական ընտրութեան ձախակողմեան թեկնածուն. Հայերու օրէնքը Սարքոզիի ընտրական արշաւին շրջագիծին մէջ պէտք է դիտել»: «Եոմ Սապեհ». «Եգիպտացի մասնագէտին կարծիքով` Ֆրանսայի եւ Թուրքիոյ միջեւ լարուածութիւնը չի հասնիր յարաբերութիւններու խզման»: «Ուաֆտ». «Փարիզի մէջ թուրք դեսպանը Ֆրանսան կը լքէ», «Սարքոզի հայերու հարցով կը պահանջէ իւրաքանչիւր կողմի համոզումը յարգել» եւ «Ցեղասպանութեան թղթածրարը Ֆրանսայի եւ Թուրքիոյ միջեւ դիւանագիտական լարուածութիւն կը յառաջացնէ»:

Օրինագիծին դէմ Էրտողանի սպառնալից յայտարարութիւնները տեղի տուին նոյնիսկ ալճերիական մամուլին քննադատութեան: Օրինակ` ալճերիական «Շուրուք» կը գրէ. «Թուրքիան Սարքոզին կ՛ապտակէ Ալճերիոյ մէջ Ֆրանսայի արխիւը բացայայտելով», իսկ «Աշշաապ» եւ «Ալմիսալլէ». «Ո՞ւր է ֆրանսական յիշողութիւնը 1.5 միլիոն նահատակներու ցեղասպանութենէն»: Յառաջացան նաեւ ալճերիական այլ տեսակէտներ, օրինակ` յիշենք «Ախպար Ալամ»-ի մէջ լոյս տեսած «Ըստ ալճերիացի գրողին` Հայկական հարցին նկատմամբ ֆրանսական դիրքորոշումը երկուութեամբ կը բնորոշուի» խորագիրով յօդուածը, ուր կը նշուի Ալճերիոյ Մամլոյ սենտիքայի նախկին նախագահին յայտարարութիւնը, թէ Ֆրանսան ժողովրդավարութեան խաղաթուղթը կ՛օգտագործէ Թուրքիոյ դէմ` վերջինիս Եւրոպական Միութիւն մուտքը արգիլելու նպատակով:

Բնականաբար յայտնուեցան նաեւ հակադիր կարծիքներ, որոնք ընդգրկուեցան նաեւ արաբական շարք մը թերթերուն մէջ: Այդ կարծիքներուն մէջ յատկանշական է Իսլամ առաջնորդներու միութեան նախագահ շէյխ Եուսեֆ Քարտաուիի յայտարարութիւնը, զոր հրապարակեց «Տար Հայաթ»-ի սէուտական տարբերակը եւ ուր Քարտաուի Թուրքիոյ կողքին արտայայտուեցաւ` ըսելով, որ «մենք իսլամը ամբաստանելու դէմ ենք»:

Հետաքրքրական է, որ արաբական աշխարհին մէջ տարածուած արաբալեզու լրատուամիջոցներուն շարքին նաեւ «Պի.Պի.Սի.»-ի արաբական բաժինը իր ծրագիրներէն մէկուն` «Երկխօսութեան կէտ»-ին քննարկման առարկայ դարձուց Ֆրանսայի Ազգային ժողովին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծը` «Երկիրներուն անցեալէն հեռու, անոնց միջեւ առողջ յարաբերութիւն կը մշակուի՞» խորագիրին ներքեւ: «Պի. Պի. Սի.»-ի արաբական բաժինի կայքէջը նախաբանով մը կը բացատրէ Ֆրանսայի Ազգային ժողովին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծին եղելութիւնը` ակնարկելով Փարիզի եւ Անգարայի միջեւ սուր քննադատական ու սպառնալից ոճին եւ Թուրքիոյ կողմէ գործադրուելիք պատժամիջոցներուն, ապա շարք մը հարցադրումներ կը կատարէ, ինչպէս` «կը կարծե՞ս, թէ սոյն օրինագիծի որդեգրման ետին մարդկային կամ բարոյական շարժառիթներ կան, թէ՞ լոկ քաղաքական նպատակներ» եւ «արդեօք պատմական իրողութիւնները կ՛ազդե՞ն երկիրներու յարաբերութեանց վրայ»: Սոյն ծրագիրին շուրջ լայն մասնակցութիւն կը սպասուի:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES