50 ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ (3 ՅՈՒՆՈՒԱՐ 1962)

ՈՒՐԱԽՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ԿԱՅ
(ԿԱՂԱՆԴԻ ԱՌԹԻՒ)

Ուրախութիւն մը կայ ձմեռը, երբ օրերը մութ են ու տխուր: Ուրախութեան տօներ կան` Ծնունդն ու Կաղանդը:

Ձմեռը, երբ տերեւաթափ ծառերը խաչեցեալին պէս են պողոտաներուն վրայ, կապարագոյն երկնքին տակ կան ծառեր, որոնք կը մտնեն տուներուն եւ խանութներուն ցուցափեղկերուն մէջ, հրապարակներուն վրայ եւ դպրոցներուն մէջ կը տեսնենք զանոնք: Պզտիկ ու մեծ եղեւիններ, կանաչ տակաւին: Սեղաններուն վրայ են, պատուանդաններու վրայ: Եւ կախարդական միրգեր կը տեսնենք անոնց վրայ, այլազան խաղալիքներ, աստղեր, արծաթէ թելեր, կապոյտ ու կանաչ գունտեր, ելեկտրական լոյսեր եւ ձիւն` ճիւղերուն վրայ, այս բոլորը հրաշքով մը քով-քովի եկած` կարծէք:

Այս ծառերը` մոգերու պէս, եւ այլ բոլոր գեղեցկութիւնները, որոնք տրուած են դարերէ ի վեր, առասպելներն ու երգերը, յոյսի խօսքերն ու աղօթքները, վերացական մտածումներն ու բանաստեղծութիւնը, երաժշտութիւնը, գիտութիւնը , Ծնունդի նկարները, այն բոլորը, որոնք հեթանոսական եւ քրիստոնէական, աշխարհիկ եւ գերբնական, հարստութիւններն են մարդկութեան:

Ուրախութիւն մը կայ ձմեռը, շնորհիւ այս բոլորին, եւ հոգիները, որոնք տխրութիւններ ունին, բարձրութեան մը վրայ են այս օրերուն, գեղեցկութիւն մը կու տան աշխարհին: Եւ այն բոլորը, որ տխրութիւն պիտի տային կ՛երեւին գեղեցիկ: Գեղեցիկ` նոյնիսկ հեռաւոր տխուր խրճիթները` ամայութեան մէջ, ձիւնին տակ: Ուրախութիւն մը կու տան անտառներէն բերուած արմատախիլ այդ ծառերը եւ քիմիական ձիւնը կամ բամպակը` անոնց վրայ: Եւ այն բոլորը որ դժգոհութիւն պիտի տային, գոհութիւն մը կու տան, դռնապան, նամակաբաշխ, աւելածու, ծխնելոյզ մաքրող, որոնք դուռը կը զարնեն, նուէրներ կ՛ուզեն:

Կայ նուէրներ տալու ուրախութիւն մը, այն մանաւանդ, զոր տղոց տրուած նուէրները կու տան մեծերուն: Պզտիկներուն ուրախութիւնը, խորհուրդը: Ծառերն են, որ կը բերեն այդ նուէրները: Եւ տանիքներուն վրայէն անցնող ծերունի մըն է, որ վար կը ձգէ զանոնք` ծխնելոյզէն, կօշիկներուն մէջ: Կեանքը, ուղեւորութիւնը կեանքն ի վեր, օճախը:

Եւ ի՜նչ գեղեցկութիւն այդ նուէրները` այսօր, խաղալիքները, այլազան եւ անսպառ, կառքեր, մեքենաներ, շոգեկառքեր, սաւառնակներ, սպութնիքներ…

Եւ գիրքերը, որոնք կը տրուին տղոց: Անոնք, որոնց մէջ ներկայ են մարդկային բոլոր առաքինութիւնները, բարութիւնը, գորովը, արիութիւնը, ուղղամտութիւնը, վեհանձնութիւնը: Անոնք, որոնց մէջ անասունները կը խօսին եւ եղբայրութիւն է բոլոր էակներուն միջեւ, եւ միասին են իրականն ու գերբնականը:

Եւ կան նուէրները, որոնք երկնքէն կը տրուին մեծերուն: Մանուկ մըն է զանոնք բերողը: Կը բերէ խաղաղութիւն, եղբայրութիւն, յոյս եւ ուրախութիւն: Եւ տղոց հետ, մեծերը նաեւ, այդ մանուկը ներկայացնող արձանիկներուն կը նային վերացումով եւ խորանին լոյսերուն կը նային յաճախ, աւելի կարօտ աչքերով, վասնզի շատեր խոնջ են:

Աստուածային մանուկ մը` աղքատ մսուրին մէջ:

***

Ուրախութիւն մը կայ, մինչ տխրութիւն է: Ճիշդ է երբ կ՛ըսուի, թէ վաստակ մը կայ երբ կորուստներ կան: Սառած ջուրեր, սառած, լռած, ամլացած հողեր: Բայց գարուն է շուտով, նոր կեանք, նոր արեւ: Նոր տարի` նոր բարիքներով: Եւ ձիւնը, ցուրտը բարիքներ են արգասաբեր: Եւ վերացական գեղեցկութիւն է ձմեռը եւ յաւիտենական կեանքի յոյս է վերացողին մէջ:

Ձմեռը, երբ կապարի գոյն է երկինքը, ոսկի խօսքեր կան, մաղթանքներ, շնորհաւորութիւններ:

Կը մաղթեն փոփոխութիւն, վերանորոգում, երջանկութիւն:

Եւ կան սեղանները, եւ անոնց շուրջ են մարդիկ, հաւատան կամ ոչ` այս գեղեցկութիւններուն եւ յոյսերուն: Ընդհանրական է ուտելու ուրախութիւնը:

***

Մեծ տխրութիւն է սակայն: Քաոսային աշխարհ է: Յեղափոխութիւններ` հոս ու հոն, կռիւներ, մահեր, օդանաւի արկածներ: Եւ դաժան տիալոկ է` ովկիանոսին մէկ ափէն միւսը: Իրար նախատող խօսքեր, պատերազմի սպառնալիքներ: Խռովք, քաոսային, նիւթապաշտ, բիրտ աշխարհ է, մինչ հոյակապ գիտութիւն է:

Եւ մեր մտածումը կ՛երթայ անոնց որոնք կ՛ուտեն, կը խմեն, կ՛երգեն, կը զուարճանան: Սեղաններուն կ՛երթայ մեր նայուածքը, խորովածներուն եւ կարկանդակներուն: Եւ անփութութիւն, անձնասիրութիւն, որկրամոլութիւն կը տեսնենք ուրախութեան մէջ, այն պահուն իսկ երբ կը խորհինք, թէ շատեր ցաւեր ունին, պէտք է, որ մոռնան զանոնք տարին անգամ մը գոնէ: Տօն է:

Ուրախութիւններ կան, որ թշուառութիւն են եւ կը թշուառացնեն հոգիները:

***

Տխրութիւն մը կայ: Չկան այլեւս երբեմնի կաղանդներն ու ծնունդները: Եւ զանոնք յիշելու համար է, որ յաճախ կը տօնենք զանոնք հիմա: Եւ երբ մեր մտածումը կ՛երթայ անոնց, ամայութիւն կը տեսնենք: Ամայութիւն` հոն ուրկէ եկած եւ անցած են կաղանդներն ու ծնունդները:

Ամայութիւն` երբ մանկութիւն կը յիշենք:

Եւ թշուառ կ՛երեւայ ուրախութիւնը մանկութեան օրերուն: Կաղանդ էր այդ օրերուն, որովհետեւ նոր հագուստ եւ նոր կօշիկներ կային ու` խաղալիքներ: Ճոխ էր սեղանը:

Շատ աւելի թշուառ, վրդովիչ է հիմա` ուրախութիւնը արդի տղոց: Շատ աւելի իրապաշտութիւն, եւ հայր մը կ՛ըսէր.

– Մեր պայմանները չէին ներեր, բայց չուզեցինք, որ մեր տղաքը տխրին տեղացի տղոց ուրախութեան նայելով, չտարուին անոնց հետ տօնելով Ծնունդը: Ծախք ու ջանք չխնայեցինք: Այլապէս տրամադիր չէինք:

Միամտութիւն, անձնասիրութիւն, այլասերում, նիւթապաշտութիւն կը տեսնենք շատ մը ուրախութիւններու ետին, տղոց մէջ, պահանջկոտ յաճախ:

Ունայնամտութիւն: Պատրալիր կը տեսնենք շատ մը խանդավառութիւններ եւ ոգեւորութիւն տուող շատ մը գաղափարներ, երբ կեղծիքներ ու չարիքներ կը տեսնենք եւ կը տեսնենք, թէ ոչ ոք բան մը հասկցած  է կեանքն ի վեր: Յուզումով, ցաւով կը յիշենք անոնք, որոնք նուիրուած, զոհուած եւ մոռցուած են:

Եւ մեծ տխրութիւն է հոն, ուր մաքուր եւ վսեմ է ուրախութիւնը` մեծ հոգիներուն մէջ: Աշխարհին բոլոր ուրախութիւններէն հեռանալով է, որ անոնք կը հասնին երանութեան: Մինակ են:

***

Մարդիկ ունեցած են միշտ` ուրախութեան ծարաւը եւ ուրախացած են յաճախ, բայց ցաւն է, որ եղած է միշտ`  տիրական: Երջանկութիւն չէ եղած աշխարհի վրայ ու չի կրնար ըլլալ գալիք դարերուն մէջ: Մեծ գալիքներ կան անշուշտ, գալիք մոգական աշխարհ, ուղեւորութիւն` անսահմանին մէջ, մեծ գիտութիւն: Բայց տառապանքը` միշտ: Ցաւերով է, որ կ՛աճի կը մեծնայ գիտութիւնը եւ ցաւեր տալով: Եւ որքան ալ աճի եւ մեծնայ, պիտի մնայ պզտիկ` անսպառ անսահմանին առջեւ: Եւ միշտ բախումները` հոգիներուն միջեւ:

Մարդիկ ունեցած են միշտ` երջանկութեան ծարաւը, բայց գիտութեան ծարաւը աւելի մեծ է կարծէք: Կարելի չէ յուսալ այդ երջանկութիւնը երբ մարդը, տառապելով հանդերձ, բարձրանալ կ՛ուզէ եւ ուրախութիւն մը կ՛առնէ իր այդ բարձրացումէն:

Մեծ տխրութիւն է, երբ կը խորհինք, բայց մեծ ուրախութիւն է նաեւ: Եւ ստիպուած ենք փառաւորելու այդ գիտութիւնը, որովհետեւ մեծութեան մը կը ձգտի ան` եւ կը մեծցնէ մարդը:

Եւ կամայ ակամայ, ստիպուած ենք նաեւ փառաւորելու տառապանքը` յանուն այդ մեծութեան, որ չի կրնար ըլլալ առանց անոր: Ո՛չ վերելք, ո՛չ ալ կերտում, ո՛չ գիտութիւն եւ ո՛չ ալ ոգեկան մեծութիւն` առանց անոր:

Ու թէեւ երջանկութիւն չկայ, մարդիկ կրնան ուրախանալ միշտ խորաններուն առջեւ եւ գիտութեան հրաշալիքներուն առջեւ: Ուրախանալ` իրենց տուրքը բերելով այդ մեծ կերտումին, մարդկային գալիք մեծութեան, որ աստուածային է: Ծառայել:

***

Այսպէս, ուրախութիւն է դարձեալ, մինչ կաղանդներն ու ծնունդները կու գան տխրութեամբ: Կը մաղթենք, որ անպակաս ըլլան տօները: Ծառերը մտնեն տուներէն ներս եւ ըլլան վառեալ փառաւորեալ մորենիներու պէս: Եւ կը մաղթենք որ զանգերը հնչեն միշտ: Եւ մարդիկ բարութեամբ նային պահ մը` իրարու,  իրար շնորհաւորեն, նուէրներ տան իրարու: Ըլլան հոգի:

Յաւիտենական է ուրախութեան պահանջը: Մարդիկ ունենան զայն պահ մը, երբ գալիք դարերը ըլլան ծանր` անսահմանին ծարաւով:

Յաւիտենական է մարդկային ըլլալու պահանջը եւ կաղանդներն ու ծնունդները գան, յիշեցնեն զայն միշտ` ինչպէս ըրած են դարերն ի վեր, որ եղած են դաժան:

Եւ ըլլայ մարդկութիւն` զրկուածներուն, հիւանդներուն,  անիրաւուածներուն եւ տառապողներուն հանդէպ:

Եւ կը մաղթենք, որ ծառերուն եւ խորաններուն լոյսերը մնան մանկութեան յիշատակներուն վրայ գերբնական շնորհի պէս:

Կը մաղթենք, որ տղաքը ունենան միշտ արիութեան, բարութեան եւ  պայքարի կարօտները եւ պահեն միշտ` երազը բարի, գեղեցիկ աշխարհին, ուր աւելի իրական է, քանզի անոր է որ կը ձգտին միշտ` մարդիկ: Յաւիտենական է բարութեան ծարաւը:

Եւ պիտի ուզէինք, որ սրտաբուխ նուէրներու պէս ըլլային մեր այս մաղթանքները: Այդպէս ընդունուէին:

***

Ուրախութիւն մը կայ երբ Կաղանդ ու Ծնունդը կու գան եւ Խաչեցեալին պէս են տերեւաթափ ու թաց ծառերը պողոտաներուն վրայ, կապարագոյն երկնքին տակ: Եւ շատ աւելի շքեղ եւ ցանկալի են կաղանդներն ու ծնունդերը հիմա` երբ խռով է աշխարհը:

Ն. ՍԱՐԱՖԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES