ԱԶՐՊԷՅՃԱՆ. ՊԱՔՈՒ ԿԸ ԲՈՑԱՎԱՌԻ ԴԵՍՊԱՆԻ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ ԽԱՓԱՆՈՒՄՈՎ

Պրայզա

Միացեալ Նահանգներու ծերակոյտը չյաջողեցաւ վաւերացնել Պաքուի մէջ գործող դեսպան Մեթիու Պրայզայի նշանակումը: Ասիկա անշուշտ կը սպառնայ Միացեալ Նահանգներու հետ Ազրպէյճանի յարաբերութիւններուն:

Իբրեւ Միացեալ Նահանգներու դեսպանի` Պրայզայի պաշտօնավարութեան ժամկէտը աւարտեցաւ 2011-ի վերջաւորութեան, երբ ծերակոյտը  չձեռնարկեց նախագահ Օպամայի կողմէ անոր վերանշանակումը վաւերացնող քայլի: Պրայզային նշանակման ընդդիմացան հայկական սփիւռքի լոպիական խումբեր, որոնք ակնյայտօրէն կը հաւատան, որ դիւանագէտը չափազանց սերտ եւ մտերմիկ յարաբերութիւններ ունի Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ հետ:

Պրայզա փորձառու դիւանագէտ մըն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղութեան բանակցութիւններուն մէջ Ամերիկայի ներկայացուցիչն էր, ինչպէս նաեւ` Կասպեան աւազանին մէջ Միացեալ Նահանգներու ուժանիւթային քաղաքականութիւնը համակարգող սլաքավարը, վարիչը:

2011 թուականի սկիզբը նախագահ Պարաք Օպամա ժամանակաւոր կերպով իբրեւ դեսպան Պրայզան Պաքու առաքեց: Անոր նշանակումը չվաւերացնելու ծերակոյտին քայլը անգամ մը եւս դատարկութիւն կը ստեղծէ դիւանագիտականօրէն զգայուն գետնի մը վրայ: Նշանակման հոլովոյթը այժմ վերստին պէտք է սկսի: Կը նախատեսուի, որ  առաքելութեան պետի տեղակալ Ատամ Սթերլինկ ղեկավարէ Պաքուի մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպանատունը` մինչեւ նոր ներկայացուցիչին ժամանումը:

Պաքուի մէջ պաշտօնատարներ, Պրայզայի նշանակման այս խնդիրը կը մեկնաբանեն իբրեւ ապտակ մը` Ազրպէյճանի երեսին: Շատեր Պաքուի մէջ կը կարծեն, որ նշանակման հոլովոյթին վրայ Միացեալ Նահանգներու մէջ սփիւռքահայ կազմակերպութիւններ անհարկի ազդեցութիւն ունեցած են: Ծերակոյտին մէջ Պրայզայի երկու հիմնական քննադատները` Քալիֆորնիայէն եւ Նիւ Ճըրզիէն դեմոկրատականներ Պարպարա Պոքսըր եւ Ռոպերթ Մենենտեզ, ամուր կապեր ունին սփիւռքահայ կազմակերպութիւններու հետ:

Ազրպէյճանի  պաշտօնատարներուն մեծ մասը Պրայզայի կարգավիճակը հրապարակաւ բնութագրած է Ուաշինկթընի համար իբրեւ ներքին հարց մը: Նոյն ատեն, ազրպէյճանցի որոշ դիւանագէտներ ակնարկած են, թէ Միացեալ Նահանգներու օրէնսդիրները անսկզբունք վարձկաններ են եւ հակամէտ` փերեզակութեան: Մեկնաբանելով ծերակոյտի քուէի բացակայութիւնը` Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարար Էլմար Մամետեարով պնդեց, թէ` «Պաքու կը հասկնայ, որ որոշ հայամէտ ծերակուտականներ, որոնք հայկական սփիւռքի ազդեցութեան տակն են, ասոր ետին կանգնած են»: 23 դեկտեմբերին տուած մամլոյ ասուլիսի ատեն Մամետեարով նաեւ ըսաւ, թէ ինք «չի կապեր չծրագրուած քուէն ղարաբաղեան բանակցութիւններուն մէջ Միացեալ Նահանգներու դերակատարութեան հետ»:

Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարութեան բանբեր Էլման Ապտուլլայեւ 5 յունուարին յոյս յայտնեց, որ Պրայզայի այս հարցը չի խանգարեր երկկողմ յարաբերութիւններուն: «Դեսպան Մեթիու Պրայզա շատ հզօր, ատակ, ձեռնհաս դիւանագէտ մըն է, որ շատ աշխատանք տարած է Միացեալ Նահանգներու եւ Ազրպէյճանի միջեւ յարաբերութիւնները զարգացնելու համար: Մենք կ՛ուզենք այս յարաբերութիւններուն զարգացման աճը տեսնել», ըսած է Ապտուլլայեւ` ըստ Ինթերֆաքս-Ազրպէյճան լրատու գործակալութեան:

Ապտուլլայեւ

Հետագային Ապտուլլայեւ խարազանեց Միացեալ Նահանգներու օրէնսդիրները` Մեթիու Պրայզայի նշանակման հաստատումը մերժելու համար:

«Տհաճ է դիտել այս անըմբռնելի միտումը, երբ ծերակուտականները կամ քոնկրեսականները հայկական լոպիին ձեռքին մէջ գործիք կը դառնան` այդ ձեւով վնասելով Միացեալ Նահանգներու շահերուն», ըսաւ դիւանագէտը:

Ուաշինկթընի մէջ դեկտեմբերի վերջաւորութեան տեղի ունեցած Ատլանտեան խորհուրդի նիստին խօսք առնելով` Ազրպէյճանի արտաքին գործոց փոխնախարար Արազ Ազիմով ուժգին խարազանեց ծերակոյտը: Ըստ Ազրպէյճանի լրատու գործակալութեան, Ազիմով պնդեց, որ ծերակոյտին մէջ Պրայզայի նշանակման վաւերացումին ձախողութիւնը կրնայ «վատ նախընթաց դառնալ ամերիկացի դիւանագէտներուն համար, որոնք պիտի չգիտնան, թէ իրենք որո՛ւ քաղաքականութեան պէտք է հետամուտ ըլլան, նախագահի՞ն քաղաքականութեան, ծերակոյտի՞ն, թէ՞ քանի մը լոպիականներու շահերուն:

Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարարութիւնը չպատասխանեց Ազիմովի յայտարարութեան:

Ազիմով

Կը թուի, թէ Ազիմովի տեսակէտը արձագանգած է Պաքուի մէջ: Քաղաքացիական հասարակութեան  խումբ մը ազդեցիկ գործիչներ գոհ են, որ «Պրայզայի հարցը» ղարաբաղեան խաղաղութեան հոլովոյթին մէջ Միացեալ Նահանգներու արդարութեան վերաբերեալ հարցումներ կը յառաջացնէ: 15 դեկտեմբերին նախագահ Պարաք Օպամայի եւ արտաքին գործոց նախարար Հիլըրի Քլինթընին առաքուած նամակով մը, որ ստորագրած են Պաքուի մէջ քաղաքացիական հասարակութեան ազդեցիկ անձնաւորութիւններ, այս մտահոգութիւնները կը ներկայացուին:

Նամակին մէջ, Էլտար Նամազով (հանգուցեալ նախագահ Հ. Ալիեւի աշխատակազմի պետ), Լէյլա Ալիեւա (Ազգային եւ միջազգային ուսումնասիրութեանց կեդրոնի տնօրէն), Իլկար Մամմատով (քաղաքական վերլուծաբան), Սապիթ Պաքերով (տնտեսական մեկնաբան) եւ Մեհման Ալիեւ (Թուրան լրատու գործակալութեան տնօրէն) ըսին, թէ Պրայզայի խափանուած քուէարկութիւնը «չի ծառայեր ջրելու» բազմաթիւ ազրպէյճանցիներու տպաւորութիւնը, թէ երկար ատենէ ընթացող ղարաբաղեան բանակցութիւնները ձախողած են միջնորդ երկիրներու, ինչպիսիք են Միացեալ Նահանգներ եւ Ֆրանսայի մէջ գործող հայկական սփիւռքի լոպիականներուն ազդեցութեան պատճառով:

Նամազով, որ ինչպէս շատ մը ազրպէյճանցի (եւ վրացի) հասարակական գործիչներ, մեծ համարում ունի Պրայզայի հանդէպ, «Եուրէժիանեթ-ին ըսաւ, որ այս արշաւը «դեսպանին անձին համար չէ, այլ` սկզբունքներու»:

«Ան մեր շրջանին մէջ գործած ամէնէն լաւ ամերիկացի դիւանագէտներէն մէկն է: Բայց, այս պարագային, Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին անկողմնակալ միջնորդ մնալու Միացեալ Նահանգներու սկզբունքը աւելի կարեւոր է», ըսաւ Նամազով:

Պրայզայի դրուագը կրնայ երկարատեւ ժխտական ազդեցութիւն ունենալ Պաքուի վրայ` անվստահութիւն խթանելով ոեւէ անձի հանդէպ, որ Ազրպէյճանի մէջ ամերիկեան յաջորդ ներկայացուցիչը պիտի ըլլայ: «Ծերակոյտին մէջ վաւերացումը պիտի նշանակէր, որ հայկական լոպին ուրախ է նշանակումով եւ ատիկա կասկածներ պիտի յառաջացնէր Պաքուի մէջ», ըսաւ Նամազով:

Վերլուծաբան Էլհան Շահինօղլու` Պաքու ատլաս հետազօտութիւններու կեդրոնի ղեկավարը, նշեց այն հնարաւորութիւնը, թէ Ազրպէյճանի զայրացած, դաժան կառավարութիւն մը «կրնայ յետաձգել կամ նոյնիսկ մերժել նոր դեսպանի ընդունումը»:

ՇԱՀԻՆ ԱՊՊԱՍՈՎ

«Եուրէյժիանեթ»

Share this Article
CATEGORIES