ԼԵԶՈՒԱԿԱՆ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐ. ԱՐԱԲԵՐԷՆԸ` ԻԲՐԵՒ ՄՈՌՑՈՒԱԾ ԼԵԶՈՒ

ԼԻԲԱՆԱՆԻ ՄԷՋ ԲԱԶՄԱԹԻՒ ԾՆՈՂՆԵՐ ԿԸ ԶԼԱՆԱՆ ԻՐԵՆՑ ԶԱՒԱԿՆԵՐՈՒՆ ՓՈԽԱՆՑԵԼ ՄԱՅՐԵՆԻՆ`  ՄՏԱԾԵԼՈՎ, ԹԷ ԱՐԱԲԵՐԷՆԸ ՈՉ ՄԷԿ ՁԵՒՈՎ ՕԳՏԱԿԱՐ Է ԱՆՈՆՑ ԱՊԱԳԱՅԻՆ ՀԱՄԱՐ: ՍԱԿԱՅՆ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐ ԵՒ ՀՈԳԵԲԱՆՆԵՐ ՏԱՐԱԿԱՐԾԻՔ ԵՆ ԶԱՒԱԿ ՄԵԾՑՆԵԼՈՒ ԱՅՍ ՁԵՒԻՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ: «ԱԽՊԱՐ» ԹԵՐԹԻՆ ՄԷՋ ՅՕԴՈՒԱԾ ՄԸ ԿԸ ՎԵՐԼՈՒԾԷ ՎԱՏԱՌՈՂՋ ՄՏԱՅՆՈՒԹԵԱՆ ԵՐԵՒՈՅԹԸ, ՈՐ Ի ԴԷՊ` ՇԱՏ ԾԱՆՕԹ Է ՄԵԶԻ:

Լիբանանցի յղի կին մը, յուսալով, որ իր զաւակը սահուն կերպով պիտի տիրապետէ օտար լեզուի մը, յաճախ անոր լեզուական կրթութեան կը ձեռնարկէ անոր ծնունդէն առաջ` կանոնաւոր կերպով խօսելով անգլերէն, ֆրանսերէն կամ որեւէ այլ լեզու, բացի` արաբերէնէն:

Բազմաթիւ ծնողներ տրամաբանական կը նկատեն իրենց նորածին զաւակներուն հետ արաբերէնէ տարբեր լեզու մը խօսիլը, մտածելով, որ մանուկները կարողութիւնը ունին յիշելու իրենց լսած բառերուն մեծ մասը: Անոնք յաճախ կը նախընտրեն, որ իրենց զաւակները կցկտուր բառեր ըսեն օտար լեզուով մը, քան թէ կազմեն կանոնաւոր նախադասութիւն մը` արաբերէնով: Նորածին զաւակ մը սպասող ծնողներ յաճախ կ՛անտեսեն այն իրողութիւնը, թէ ասիկա տեղի կ՛ունենայ ի գին մանուկի մը մայրենի լեզուին:

Իրենց զաւակներուն հետ արաբերէն խօսելէ խուսափող ծնողներ կը պատճառաբանեն, թէ արաբերէնը ոչ մէկ ձեւով օգտակար է իրենց զաւկին ապագային համար:

Այս մտայնութիւնը արմատացած է այն ծնողներուն քով, որոնք ոչ միայն կը շեշտեն, թէ իրենց ընթացքը նպաստաւոր է իրենց զաւկին համար, այլ նաեւ կը խղճան այն նորածիններուն, որոնք միայն արաբերէն կը լսեն տան մէջ, եւ նոյնիսկ կը պախարակեն այն ծնողները, որոնք արաբերէնէ տարբեր լեզու մը չեն խօսիր իրենց զաւակներուն հետ, ինչ որ կ՛որակեն «ահաւոր սխալ» մը:

Կնոջական հագուստներու վաճառատան մը մէջ աշխատող կին մը ճիշդ այս ձեւով վարուած է, երբ յաճախորդ մը իրեն թելադրած է արաբերէն խօսիլ իր երկու տարեկան աղջնակին հետ, որովհետեւ ան ֆրանսերէն չէր գիտեր: Ծախող կինը, որ իր զաւակներուն հետ երբեք արաբերէն չէր խօսեր, ցնցուած է եւ` զայրացած:

Հեգնականը այն է, թէ խնդրոյ առարկայ մանուկը ունէր միաժամանակ լիբանանեան եւ ֆրանսական քաղաքացիութիւն: Անոր հայրը բազմաթիւ տարիներ բժշկագիտութիւն ուսած եւ կիրարկած էր Ֆրանսայի մէջ: Ան ամէն ճիգ կը թափէր արաբերէն խօսելու իր աղջկան հետ, որպէսզի ան սորվէր իր մայրենին:

Թէեւ այս աղջկան հայրը եզակի երեւոյթ մըն է այլ ծնողներու շարքին, սակայն անոր նոյն մօտեցումը պիտի բաժնէր եւ յանձնարարէր կրթական հոգեբան Նայ Սուէյտի, որ կը շեշտէ լեզուին կարեւորութիւնը` մանուկի մը անհատականութիւնը եւ նկարագիրը կազմաւորելու մէջ:

«Մանուկներ մարդիկը կը զանազանեն եւ իրենց ծնողներուն ու հարազատներուն սէրը կը յայտնաբերեն լեզուի ճամբով,- կը բացատրէ Սուէյտի:- Առաջին քանի մը ամիսներուն անոնք կը գործածեն խնդալու, լալու եւ ճչալու լեզուն: Այսուհանդերձ, մինչեւ մէկ տարեկան անոնք կը սկսին ընկալել իրենց լսած ձայներն ու բառերը»:

«Տրամաբանական է, որ նորածին մը մեծապէս կրէ ազդեցութիւնը այն լեզուին, զոր իր մայրը կը գործածէ իրեն հետ հաղորդակցելու ժամանակ: Հետեւաբար, եթէ մայրը կը գործածէ իր մայրենիէն տարբեր լեզու մը, ապա ակամայ վնաս կը պատճառէ իր զաւկին զգացումներ արտայայտելու եւ տպաւորութիւններ փոխանցելու ընդոծին կարողութեան», կ՛աւելցնէ հոգեբանը:

«Պատճառը այն է, թէ մայր մը որքան ալ սահուն խօսի երկրորդ լեզու մը, ան տակաւին կը տատամսի, երբ կ՛արտայայտէ իր գութը եւ չի կրնար զայն փոխանցել անհրաժեշտ բնականութեամբ եւ զգացումով: Ասիկա իր կարգին նոյն դժուարութիւնը կը ստեղծէ մանուկին քով, երբ ան կը փորձէ արտայայտել իր զգացումները»:

Թերեւս այս ձեւով կարելի է բացատրել այն ամչկոտութիւնը, զոր կը տեսնենք այն մանուկներուն քով, որոնք չեն փափաքիր բարեկամանալ այլ մանուկներու հետ կամ հաղորդակցիլ չափահասներու հետ: Այսուհանդերձ, պատճառը կրնայ ըլլալ հասկնալու դժուարութիւնը կամ ինքզինք արտայայտելու դժուարութիւնը եւ ոչ թէ` ամչկոտ բնաւորութիւն մը:

Հետեւաբար մանուկներ կը սկսին ապաստան փնտռել իրենց մայրերուն քով, երբ դէմ յանդիման կու գան հարցի մը կամ զիրենք շփոթի մատնող ընկերային վիճակի մը: Իսկ մայրեր սովորաբար չեն կրնար լուծում մը խոստանալ, որովհետեւ, երբ կը սկսին փոխարինել իրենց զաւակը, ապա իրենց զաւակը միշտ ալ պիտի զգայ կարիքը միջնորդի մը` հաղորդակցելու համար արտաքին աշխարհին հետ:

Լեզուն այն միջոցն է, որուն շնորհիւ մանուկներ կ՛ամբարեն գիտելիք եւ մշակոյթ, իսկ մայրենին թոյլ կու տայ անոնց ամբողջական ձեւով հաղորդակցելու իրենց միջավայրին հետ եւ դարբնելու պատկանելիութեան զգացողութիւն մը:

Անշուշտ ասիկա չի նշանակեր, թէ մանուկներ երբեք պէտք չէ ծանօթանան այլ լեզուներու: Այսուհանդերձ, գէթ մինչեւ երկու տարեկան իտէալական պիտի ըլլար զանոնք ծանօթացնել գլխաւորաբար իրենց մայրենի լեզուին:

Ասիկա հազուադէպօրէն տեղի կ՛ունենայ: Մանուկներ սովորաբար ենթակայ կը դառնան շարք մը օտար լեզուներու ազդեցութեան եւ հազուադէպօրէն կը լսեն արաբերէն նախադասութիւններ: Հետեւաբար, երբ անոնք կը հասնին դպրոց յաճախելու տարիքը, արաբերէնը կը նկատեն անգլերէնի կամ ֆրանսերէնի նման օտար լեզու մը:

Զայն գործածելու եւ նոյնիսկ` հասկնալու անկարող` մանուկներ կը սկսին ատել արաբերէնը, զոր կը սկսին առնչել դպրոցական տաժանքներու հետ` առանց զայն վայելելու իբրեւ արտայայտուելու, մշակոյթի եւ պատկանելիութեան միջոց մը:

Աւելի՛ն. կարգ մը ծնողներ երբեք չեն մտահոգուիր, որ իրենց զաւակը կ՛ատէ արաբերէնը, որովհետեւ անոնք կը հաւատան, թէ անիկա նոյնքան օգտակար չէ, որքան` օտար լեզու մը:

Օրինակ` Ռաուան, որ Քանատա կը ճամբորդէ ծննդաբերելու համար, իր զաւակներուն ապագան կը տեսնէ Քանատայի մէջ եւ ոչ` Լիբանանի: Հետեւաբար ան կը մտածէ` «ինչո՞ւ անոնք պէտք է արաբերէն սորվին»: Այսուհանդերձ, ան կ՛ընդունի, թէ անոնք սահուն ֆրանսերէն չեն խօսիր, իսկ անոնց գիտցած արաբերէնը շատ տարրական է:

Իր կարգին, Ֆաթիմա Շարաֆէտտին, որ մանկական պատմուածքներ կը գրէ, կը նկարագրէ ամէն տարի Ընթերցանութեան շաբթուան ընթացքին մանուկներուն պատմութիւններ կարդալու իր դժուարութիւնները:

«Մեծ վիհ մը գոյութիւն ունի մանուկներուն եւ արաբերէնին միջեւ,- կ՛ըսէ Ֆաթիմա:- Մանուկներ իրենց ծնողներուն կը հարցնեն ամէնէն պարզ բառերուն իմաստը: Անոնք անծանօթ են արաբերէնի մէջ բանտ, դատաւոր կամ պատիժ բառերուն»:

«Այս հարցը աւելի կը վատթարանայ սեփական վարժարաններու մէջ, որոնք իրենք զիրենք կը նկատեն վերնախաւ մը, ուր միայն օտար լեզուով դասապահեր գոյութիւն ունին: Միւս կողմէ` պետական վարժարաններու աշակերտները շատ աւելի սահուն արաբերէն կը խօսին եւ շատ աւելի հանգիստ կ՛արտայայտուին արաբերէնով», կը բացատրէ ան:

Ասիկա օրինակ մըն է, որ ցոյց կու տայ, թէ ինչպէ՛ս օտար լեզու սորվիլը դարձած է ցուցանիշ` որոշ ինքնութեան մը եւ որոշ խաւի մը պատկանելիութեան, Լիբանանի մէջ, որ նախապատուութիւն կու տայ օտար լեզու խօսողներուն եւ կը քաջալերէ, որ անոնք ստորագնահատեն իրենց երկրին մայրենի լեզուն խօսողները:

Ցաւալի է, որ մանուկներ կը հպարտանան իրենց կցկտուր արաբերէնով եւ չեն մտածեր զայն զօրացնելու մասին, նոյնիսկ երբ կը հասնին միջնակարգի կամ երկրորդականի դասարանները:

Լիբանանցի մայր մը` Ռուպա, ճիշդ այս ձեւով վարուած է, երբ իր զաւակը, որ կը պատրաստուէր պետական քննութիւններու, իրեն հարցուցած է «սիրա զաթիյա» (կենսագրական տուեալներ) բառերուն իմաստը: Սակայն զաւակը ինչպէ՞ս նման բառերու իմաստը պիտի բացատրէր պետական քննութիւններու ժամանակ, երբ ոչ ոքի պիտի կարենար դիմել:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES